De plek van Margaretha Ferguson: geworteld waar haar emoties liggen

margaretha-ferguson-bep-rietveld

Schrijfster Margaretha Ferguson geportretteerd door Bep Rietveld

Margaretha (Dorothea) Ferguson-Wigerink (1920 – 1992) werd geboren in Arnhem, maar verkaste op 9-jarige leeftijd naar Nederlands-Indië, Bandung om precies te zijn. Achttien jaar later keerde ze weer terug, gedwongen door de loop der geschiedenis. Ze studeerde psychologie in Utrecht en vestigde zich in Den Haag. Ze schreef diverse romans, novellen en verhalenbundels waarin haar Indische ervaringen (Jappenkamp en het onbegrip in Nederland na de onafhankelijkheid) een belangrijke rol speelden. Ze was verder lid van de Raad voor de Kunst, de Jan Campertstichting en vertaalde onder andere werk van Heinrich Böll en Anaïs  Nin.

Aan haar verblijf in Arnhem heeft Ferguson vooral zintuiglijke herinneringen: hoe de bieb eruit zag, de juffrouw en hoe de boeken roken. Haar ouders waren modern: het huis was rationeel maar met smaak ingericht. Alles was verantwoord. Er heerste een idealistisch puritanisme.Beide ouders werkten en er was weinig aandacht voor Margaretha. Ze voelde zich ontworteld. Op school was ze onaangepast. Haar verblijf in Arnhem vormden herinneringen in haar verstandelijk bewustzijn, niet in haar emotioneel bewustzijn, verklaarde ze.

In Indië overheerste eerst het heimwee. Bandung leek een beetje op Arnhem (licht heuvelachtig met straten die opliepen), maar de eerste indrukken waren: opener en lawaaiiger. In Indonesië werd Ferguson voor de tweede keer geboren. Ze maakte een emotionele ontwikkeling door. Haar herinneringen aan Indië waren zintuiglijk: de sfeer, geuren en kleuren, de hitte; het maakte een diepe indruk. Maar ook de warmte tussen de mensen: opener, hulpvaardiger en alles met een glimlach. “Het menselijke staat op de voorgrond, er is menselijk contact of het nu moorddadig of lieflijk is. Ze vermoorden elkaar met een glimlach.”

Indonesiërs zijn gesloten en kwetsbaar tegelijk; open en tegelijk gesloten. “Indonesië heeft een enorm sterke lading. Er gaat absoluut magie van dat land uit, ik denk dat dat voor een groot deel aan de natuur ligt, die is zo ontzettend sterk, zo overmachtig. Zelfs bij mensen die er nog nooit geweest zijn merk je dat, die zijn op één of andere manier aangeraakt. In Indonesië raakt alles je aan.”

Jappenkamp

Ze komt in een Jappenkamp terecht, kamp Tangerang. “Het gebrek aan privacy dat je had in het kamp, dat was verschrikkelijk. Geen deur hebben om achter je dicht te doen was veel erger dan niets te eten te hebben. Die ruimte en stilte die je had in die Javaanse huizen, die ochtendstilte, dat was in één klap weg in het kamp. Daar was het lawaaiig, was het vuil en muf, benauwd, er was geen water, de goten lagen vol met uitwerpselen. Dàt was de sfeer die er in het kamp hing.

Het kamp veranderde mensen. Hele wufte, onbeduidende bridge-dametjes bleken soms geweldige kameraden en heldinnen te zijn. Mensen die zich flink hielden, die zich inzetten voor anderen, die gingen vaak het eerste dood. Door het kamp word je voor je leven getekend. Je zat zo dicht op elkaar, er lagen wel drie of vier mensen op één kleed.”

Terug

Na het Jappenkamp keerde ze terug naar Nederland, waar ze in Utrecht ging studeren. “Net als ik dat in Arnhem gedaan heb, ben ik voor het boek Chaos ook terug gegaan naar de plekken in Utrecht. Dat was heel merkwaardig, die tijd is enorm belangrijk en ingrijpend voor me geweest. Het waren de eerste ervaringen met Holland.

Daar ben ik dus ook geworteld. Net als in Arnhem, Bandung… mijn wortels liggen niet op één plek. (..) En als zo’n plek op een gegeven moment geladen wordt met mijn emoties, dan blijft er iets essentieels van mij liggen, als een stekje van een plant. En dat zie je aan mijn boeken; die zijn voor het overgrote deel autobiografisch. Mijn leven is mijn materiaal.”

Uit: Dit is de plek, Wam de Moor, Gaillarde Pers, Zutphen, 1992

Advertentie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s