Landschap: voorbijtrekkend (boom)

boom-op-graf-thea-plus

foto: Thea Plus

Voorbijtrekkend landschap

Men moet kunnen weggaan / en toch zijn als een boom: / alsof de wortel in de grond bleef, / alsof het landschap voorbijtrok en wij vast stonden. / Men moet de adem inhouden / tot de wind afneemt / en de vreemde lucht om ons heen begint te draaien, / tot het spel van licht en schaduw, / van groen en blauw, / de oude patronen toont / en wij thuis zijn, / waar het ook zij, / en kunnen gaan zitten en leunen, / alsof het tegen het graf / van onze moeder was.

Hilde Domin (1909 – 2006), Duits

Vogue 100 jaar: podium voor fotografen

Vogue is een modeblad, maar niet zoals zovelen. Vogue (Britse roots) bood fotografie die naam maakte dankzij fotografen die zich uitgedaagd voelden tot de toppen van hun kunnen. Namen? Herb Ritts, Irving Penn, Mario Testino, Cecil Beaton, Patrick Demarchelier en Man Ray om er een paar te noemen. En het experiment werd niet geschuwd. Dat leverde in 100 jaar tijd veel iconische (mode)fotografie op. In Londen kun je tot 11 februari 2017 terecht in the National Portrait Gallery voor een overzicht.

FFV0065J_03.tifvogue-100-2vogue-100-3vogue-100-4vogue-100-5vogue-100-6

Terrence Malick schrijft poëzie met zijn camera

Van Terrence Malick persoonlijk weten we niet zoveel. Hij weigert veelal interviews en toelichting op zijn films. Dat is jammer want zijn werk nodigt uit tot speculatie en interpretatie. Daar zou zijn verhaal wellicht wat richting in kunnen brengen.

Wat rest, en dat is geen sinecure, zijn de films. En die zijn prachtig. Een kijkgenot. Malick is een beeldpoëet. Hij gebruikt filmische middelen om een gevoel over te brengen en de camera om vragen te stellen. Zijn camera’s zijn voortdurend in beweging; zoomen in of uit; lopen mee of nemen afstand. En ze laten het heelal zien, de wereld om je heen, vooral de natuur en volgen de hoofdpersonen bijna tot op de huid. Malick’s films bewegen zoals cinema behoort te bewegen. Er is lucht, aarde, water en vuur en alles is onderdeel van het Malick-universum.

De teksten die de acteurs uitspreken zijn zelden verhelderend. Maar laten de kijker achter met vragen. En dat is misschien ook wel Malick’s grootste verdienste: zijn films stellen kwesties aan de orde zonder een duidelijk antwoord. Het gaat om de vragen. Zijn filosofische inslag en achtergrond?

Malick is kind van een oliemagnaat uit Texas. Dus eerst werken in de olievelden en dan naar de universiteit (in dit geval Harvard). Hij studeerde filosofie en gaf er les in. Daarna trok film. Hij meldde zich aan bij de American Film Institute Conservatory in Hollywood. In 1973 bracht hij Badlands uit. In de hoofdrollen Martin Sheen en Sissy Spacek. Het verhaal over een serie-moordenaar op de vlucht in Amerika’s Midwest in de jaren 50. Wat een indrukwekkende film was dat! Niet vanwege het verhaal, maar die beelden, die muziek en het gevoel dat die film overbracht. Ik was verpletterd. Wie is die Malick?

En toen kwamen die beeldschone vervolg-films: Days of Heaven (1978), The Thin Red Line (1998) en The New World (2005). Films die jarenlang op zich lieten wachten, maar dat wachten nam ik op de koop toe. Bespiegelend, drama, kunstzinnige beelden, trage opnamen (natuur), schoonheid die ook in de geluidsband terug te vinden was, aandacht voor details, historie en cultuur. Waar vond je dat in Amerikaanse films? Bij Terrence Malick. Ik was het gewend in Europese films tegen te komen, zoals bij Tarkovski, niet in Amerikaanse.

En toen kwam Tree of Life (2011) over een opgroeiend kind dat worstelt met zijn opvoeding en zijn verlies aan onschuld. Een verpletterende bioscoop-ervaring door een groot filmmaker. Nu de jaren gaan tellen (Malick is van 1943) is zijn tempo van filmmaken verhoogd. Of het mooie films oplevert?

 

Jan Emmens staat voor de kade en bij het monument

jan-emmens-l-en-chris-van-geel

Jan Emmens (links) met mede-dichter Chris van Geel

Voor de kade

Voor de kade wisselt een wolk meeuwen / als strooibiljetten op een sterke wind / van aanblik als ’t verloop van eeuwen. / Het is windstil. De wind is een klein kind / dat met geluidjes brood staat uit te strooien.

Zijn tijd aan denken of aan doen vergooien / verschilt niet veel, ’t is stenen toch voor brood. / Wordt liever kind: twee beentjes en wat rood; / het doet soms eeuwen inderhaast ontdooien.

Uit: Kunst- en Vliegwerk, Van Oorschot, Amsterdam, 1957

Monument

Al ligt hij er nu onwaarschijnlijk bij, ontvallen / aan een mij onbekende gang / van zaken, naar ik aanneem, van belang, / hij heeft bestaan, was graaf zelfs, droeg een harnas / en werd door sommigen zo groot gevonden / dat hij een rustplaats kreeg, gedragen / door deugden die hij niet bezat / en trouwens nooit bestonden.

Uit: Autobiografisch woordenboek, Van Oorschot, Amsterdam, 1963

Jorge Guillén: meeuwen in groepen

jorge-guillenJorge Guillén y Álvarez (1893 – 1984) Spaans dichter. Hij behoorde tot de Generatie van ’27.

Meeuwen in groepen

Wanneer het leven bijna, bijna heengaat, / Zoals een levensstroom die op zal drogen, / Verrijst er plotseling een bron van frisheid. / Hier is ze, vlak voor mij.

De namiddag, boven de zee, zo lichtend, / Onthult / In glijvlucht over het water / Meeuwen en al hun glans, diverse groepen / Die de uitgestrektheid iets bestendigs geven.

De groepen, nu verbroederd, nu bedaard, / Blijven onder de zon, / Genieten van hun tijdelijke stek / Op dat punt van hun reis, / Gelukkig.

Soms vliegt een enkele vogel, in de buurt, / Boven de groepen. Korter wordt het licht. / De nacht laat zich vermoeden. Met z’n allen / Vliegen de meeuwen op en keren weer, / Elk naar zijn eigen plek.

Voldragen orde van Natura, moeder van allen.

Uit: De dichter is een kleine God, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak en Van Gennep, Amsterdam, 2010

Ivan Kramskoi bracht kunst onder het volk

Ivan Nikolaevich Kramskoi (1837 – 1887) Russisch schilder en kunstcriticus. Eén van de leiders van de Russische democratische kunstbeweging tussen 1860 en 1880.

Kramskoi was in de 19-de eeuw een invloedrijk schilder. Uitgesproken in zijn opvattingen; uitstekend tekenaar en als schilder duidelijk herkenbaar als realist en schilder van mensen. Zijn portretten van vooral bekende tijdgenoten (denk aan: Tolstoj, Goncharov, Repin en Shiskin) maakten hem bekend en beroemd en toonden zijn onomstreden vakmanschap in de portretkunst.

Kramskoi was in het pre-revolutionaire Rusland begaan met het lot van de onderklasse. Meermalen trok hij door Rusland om de revolutie te preken en tentoonstellingen te houden. Ondertussen nam hij de gelegenheid te baat om ook Russische boeren te schilderen.

Kramskoi kwam in Sint Petersburg terecht aan de Keizerlijke Academie voor de Schone kunsten. Daar knelde de opvattingen over wat kunst moest zijn en kwam hij met gelijken van geest, in opstand tegen die opvattingen. Een roerige periode brak aan op de academie.

Na een trip door het buitenland legde Kramskoi zich toe op wat een verwezenlijking van zijn roeping zou worden: eigentijdse kunst onder de aandacht van het publiek brengen. Hij trok met kunst door het land, organiseerde tentoonstellingen om de Russen (geen elite en geen geld voor het museum) kennis te laten maken met kunst.

Kramskoi geldt als een humanist: hij beschikte over een gevoelig oog voor wat er in zijn omgeving mis was. Daarvan liet hij ook in zijn kunst blijken. Niet alleen schilderde hij Russische boeren, maar ook zijn portret van Christus in de woestijn, toont een weifelende Christus die teneergeslagen zijn gedachten laat gaan over wat te gaan doen. Tolstoj vond het het beste portret van Christus dat hij ooit gezien had.

Bron: visual-arts-cork.com

Viking is de ultieme mannetjesputter

Ze heten Thor, Odin of Ragnar; zitten goed in de wol, huid en harnas en het leer; hebben een onbehouwen en onhandig grote, zware hamer, zwaard of bijl bij zich; en ze zijn voor geen kleintje vervaard: de vervaarlijk uitgedoste Viking, in ons land bekend als de Noorman.

Omdat ie lang geleden rovend en plunderend door Europa trok, was de Viking ideaal als mythe, sage danwel legende. Dat gold voor schrijvers, maar vooral voor (strip)tekenaars. Wie behoefte heeft aan een verhaal waarin actie, handeling; moord en doodslag een rol speelt, en dat in een historische context, die kan niet om de Viking heen.

Maar gelukkig: de Noorman is ook een uitstekend figuur als het om parodie, satire of humor gaat. De sullige Hagar bijvoorbeeld. De Viking is voor de een de ultieme mannetjesputter, voor de andere de ideale anti-held. Een tijdloze bron van inspiratie.

 

Judith Herzberg: over ouderdom en botshol

judith-herzberg

Ouderdom

Later, als ik zwakzinnig ben / met schoothond en schrikvel / houd ik een kruik warm / tegen me aan en praat / ik met je in mijn slaap. / Als je nu kan begrijpen / wat ik dan ga bedoelen, / krakende dorre tak dat ik ben, / ga ik me niet zo afgebroken voelen / maar meer een uitgeblazen paarde- / bloem. Hoor je me dazen? / Daar gaan mijn parachuutjes al.

Botshol

Altijd bang in nachtdiep water / dat is bang aan land.

Dit is geen hol, eerder een leegte / geen stootrand voor begrip, begeerte.

Noch een grot met ruwe wanden / waarin op de tast.

Zonder randen ligt het zonder / berm, horizon, houvast.

Geen bodem waarop schaduw meevaart. / Helder het zwartst.

Onttrekt zich in verte aan verte / onttrekt zich in vlakte.

Water onder water / luistert niet. Likt niets los.

Uit: Zeepost (Ouderdom), Van Oorschot, Amsterdam, 1964; Botshol (Botshol), Van Oorschot, Amsterdam, 1980

Kate Nash: enfant terrible en Beth Orton: acteert

Kate Nash (1987) Engelse singer-songwriter uit de wijk Harrow, Londen. Nash debuteerde in 2007 met het album Made of Bricks, en scoorde een nummer 1 hit in Engeland met het nummer Foundations. Met haar schoolvriend Jay Malhotra die ook in de band 1000 Thrones speelt en met enkele andere musici vormde ze een band en ging ze op tour. In 2010 kwam de opvolger My Best Friend is You uit, waarin Nash zich ontpopt tot een enfant terrible en breekt met haar eerdere werk. Zowel haar zang als haar muziek en live-voordrachten nemen een veel hoekigere en navrante wending.

Beth Orton (1970) is een Britse singer-songwriter die zich qua stijl begeeft op het snijvlak van folk en elektronica. Haar geluid werd ook al eens geduid als folktronica. Later in haar carrière bewoog ze meer richting de folkrock. Orton werd bekend door haar bijdragen aan nummers van danceartiesten als William Orbit en de Chemical Brothers. Ze wist echter ook een solocarrière op te bouwen (bekendste hit: Central Reservation). Orton treedt daarnaast sporadisch op als actrice.

Landschap: sneeuw (en muzikanten)

poort-en-sneeuw

Scène met muzikanten

Sneeuw kwam uit het hart. En bleef.

We liepen, de klarinet een pegel, / de viool rillend onder de jas. De schemering / viel in gapend landschap. Voorbij de heuvel / een varken, in doodsstrijd. Niets muziek, / alleen stilte, steeds straffer.

Ons hele leven / waadden we door diepe sneeuw / van poort naar poort, van links naar rechts.

Pas helemaal aan het eind, / buiten adem, buiten zichzelf en dus / buiten gewicht, fiedelde iemand / in die stilte.

Fiedel, sintel van muziek. Fiedel, / muziek zelf.

Misschien moeten we die weg, die sneeuw, / die scène en die stilte / dan maar / aftrekken van de eeuwigheid.

Miroslav Holub (1923 – 1998), Tsjech, dichter, arts en immunoloog