Tymen Trolsky: de bult

tymen-trolsky-jasper-mikkes

 Jasper Mikkers alias Tymen Trolsky

De bult

Ik heb je uit de modder opgeraapt, als ’n klein / verloren diertje. Je was geschramd en geschaafd, je hoest / was onbedaarlijk, en ook je vleugeltjes waren verwoest: / waarlijk, ellendiger kon je ‘r niet aan toe zijn.

Ik heb toen, om je niet te verontrusten / twee van je soortgenootjes aangehouden, even git- / zwart en verward van haar als jij, en voorzien van bit, / leidsels en zeel, zo zijn we opgetrokken. Ik suste

je voortdurend, terwijl je in ’t karretje lag, / aan niets heb ik schuld, want: niemand zag

die bult op de weg, hij lag volstrekt verhuld / in de schaduw en toch: je hebt me ontzettend gekuld:

als ’n bezetene kwam je uit je karretje gevlogen, / je hebt me geranseld, bespuugd, bespogen!

Uit: Liederen van weemoed, wanhoop en waanzin, Bezige Bij Amsterdam, 1974

De zee als tong van het dikke niets

Epave de l'Hai Siang

De zee trekt aan me als een magneet. Evolutionair is dat te verklaren (eens als eencellige zwom ik in het vruchtwater). Voor mij geen bergen (althans als ze geen uitzicht bieden op water); bos en woud zijn leuk als er poel en sloot te vinden zijn. Maar open klap ik als ik een voet op het strand zet; het zeegeruis begeleid wordt door het gekras der zeemeeuw en wind alle gedachten een fikse opknapbeurt geeft.

Met belangstelling volg ik soortgelijken: zij die openlijk hun liefde verklaren aan het zilte sop. En met de liefde voor de zee, de liefde voor het mysterie. Het uitgestrekte zodat je je als drenkeling nietiger dan nietig voelt. Het onpeilbare want dieper dan diep, en donkerder dan donker. En hoe de zee als levend organisme neemt en geeft. Ik kom, via Charlotte Mutsaers, bij James Hamilton-Paterson (1941, Brit) die The great deep (the sea and its tresholds) schreef.

In dat boek doet hij pogingen om zijn fascinatie met de zee handen en voeten te geven. Want: ‘bij de zee gaat alles zo snel en overweldigend om leven en dood’. Hij beschrijft hoe je als drenkeling probeert houvast te krijgen bijvoorbeeld door eerst maar eens je plaats te bepalen. Hoe je probeert je omgeving vertwijfeld in kaart te brengen. Hoe de wetenschap dat doet.

Ook het wrak komt aan bod. ‘Wrakken zijn vooral zo fascinerend omdat ze dienen als centrum  voor allerlei preoccupaties: dood, verlies, dingen die verborgen worden en verdwijnen, dingen die ontdekt worden en weer verschijnen, opgepotte rijkdom’, laat Hamilton-Paterson weten.

Je zou denken dat het een naargeestig boek is, zwaar van toon en inhoud, maar er is ook licht en lucht, zoals aan de rand van de zee op een blauwhemelse dag. ‘De zee lijkt onder zekere omstandigheden en bij bepaalde belichting, niet de woonplaats van monsters of boosaardige geesten die mensen naar beneden trekken, maar de woonplaats van het dikke niets dat onder alle geluk zit weggedoken en even zijn tong laat zien’. Lekker puh, dus eigenlijk.

Bron: Paardejam, Charlotte Mutsaers, Meulenhoff Amsterdam, 1996

wrak-1

Elisabeth Zernike: aan een vrouw

Aan een vrouw

Gij, die de boze wereld huivrend ziet, / Den adem voelt uit verre hemelstreken, / Aanvaard den dag met zijn duistre gebreken / En min de mensen om hun eenzaam lied.

Omhels den afgewende in zijn verdriet, / Het kleinst gebaar zal zuiver van u spreken, / En wil de hoop niet van haar stengel breken, / Misgun haar niemand, ook uzelve niet.

Wanneer gij zoekt, vindt ge het simpel woord / Dat alle breuken weer tezamen legt; / Uw strijd moet vóór het donker zijn beslecht, / Dat gij kunt ingaan door de enge poort / En rusten heel den nacht tot in het Licht, / Dat teder is aan uw doorgroefd gezicht.

Elisabeth Zernike, 1891 – 1982

Gerard Knuvelder over Elisabeth Zernike: De schrijfster nadert het leven met schroom en eerbied, met aanzienlijk groter omzichtigheid dan sommige hedendaagse neo-realisten kennen. Het leven voltrekt zich voor haar in stille, maar rijke rijk der ziel. Dit te suggereren is haar doel.

Uit: Nederlandse dichteressen na 1900, Nel Noordzij, Bezige Bij Amsterdam, 1957

elisabeth-zernike

Elisabeth Zernike (1891 – 1982) Nederlandse schrijfster. Elisabeth Zernike was de eerste vrouw in Nederland die werd bekroond met een literaire prijs. In 1921 kreeg ze de Haagsche Postprijs voor haar boek Een vrouw als zij. Ze overleed in Laren en werd begraven in het graf van haar broer Frits op Begraafplaats Zorgvlied in Amsterdam. Haar naam staat niet op de steen.

Paulus Potter stierf jong maar vestigde zijn naam als vee-schilder

ma_i064837

Paulus Potter (Enkhuizen, 1625 – Amsterdam, 1654) barokke kunstschilder uit de Gouden Eeuw, slechts 28 jaar oud geworden. Er zijn een honderdtal werken van hem bewaard gebleven. Hij is invloedrijk en origineel gebleken.

Leerde het schildersvak van zijn vader, terwijl zijn oom ook kunstschilder was. In 1631 verhuisde het gezin Potter naar Amsterdam. In 1642 neemt Paulus schilderlessen in Haarlem. In 1646 vestigde hij zich als meester-schilder in Delft. Drie jaar later huurt hij een huis van Jan van Goyen, schilder in Den Haag. Woont in een atelier naast Jan van Goyen en leert zijn latere vrouw Adriana van Balckeneynde kennen. Ze trouwen in 1650. Via de familie van moederskant en de schoonfamilie komt Potter in contact met de elite: onder andere Johan Maurits van Nassau Siegen. Deze vertegenwoordiger van de Oranjes koopt werk van hem, evenals andere leden van het Koninklijk Huis. Zijn naam is gevestigd.

Via de beroemde arts Nicolaes Tulp, die hem een uitnodiging stuurt voor het maken van een schilderij, keert Potter terug naar de hoofdstad. Tijdens wandelingen door de stad neemt Potter altijd een schetsboek mee. Januari 1653 maakt Adriana een testament op voor Paulus, die een jaar later sterft, vermoedelijk aan tuberculose. Volgens de familie echter aan ‘overmatig schilderen’.

Potter liet ongeveer honderd schilderijen na, de meeste op klein formaat. Naast schilderijen maakte hij ook een klein aantal etsen. Oorspronkelijk schilderde hij historiestukken, net als zijn vader. Hij werd echter beroemd als beestenschilder, want hij schilderde vooral het vee in het Nederlandse landschap. Hij schilderde realistisch, met veel aandacht voor de huid, de uitdrukking en de houding van de dieren. Hij beeldde de dieren soms af vanaf een laag standpunt, waardoor ze goed uitkomen tegen de lucht.

Paulus Potter is een oude meester uit de Gouden Eeuw. Zijn bekendheid en beroemdheid dank hij vooral aan het schilderij dat hij van De Stier maakte. Een schilderij dat veel indruk maakte op Napoleon. Die nam het mee naar Parijs waar het in het Louvre kwam te hangen. Toen Nederland zich wist te ontdoen van het Franse juk, kwam De Stier weer terug naar ons land, in het Haagse Mauritshuis.

bullenboekje-paulus-potter-1

Kirim: de zee en de vlinder

vlinder-en-zee

foto: Ina van Delden

De zee en de vlinder

Niemand heeft haar ooit verteld / hoe diep het water is, / daarom is de witte vlinder / helemaal niet bang voor de zee.

Zeker een veld blauwe radijs / denkt ze en strijkt neer – / haar tere vleugels gepekeld door de golven / komt ze terug als een doodvermoeide prinses.

Verdrietig dat er geen bloemen op de maartse zee / voelt de vlinder tegen haar lijfje kil / de bleke sikkel van de maan.

Kim Kirim, Korea, 1909 – ?, vertaling Boudewijn Walraven

La Fontaine: dokters

2-doktors

De twee dokters

Dokter ‘Alles-gaat-slecht’ had een zieke bezocht, / waaraan arts ‘Het-gaat-goed’ al was te pas gekomen. / Deze bleef nog vol hoop, ofschoon hij had vernomen, / dat men, naar de ander zei, geen hoop meer voeden mocht. / Ieder van beiden had iets anders voorgeschreven. / De weerloze patiënt betaalde ’t met zijn leven, / nadat ‘Alles-gaat-slecht’ zijn raad had zien aanvaard. / Toch hebben beiden nog te roemen zich vermeten. / De een zei: ‘Die man moest dood, dat heb ik wel geweten,’ / de ander: ‘Had mijn raad gevolgd, hij waar gespaard.’

Uit: Fabels van La Fontaine, Het Spectrum Utrecht, 1940, 1946 en 1976

Vader en zoon Blaschka blazen zeedieren leven in

blaschka-glas-zeefauna-3

Vader Leopold (1822 -1895) en zoon Rudolf (1857 – 1939) Blaschka waren afkomstig uit het Tsjechische Bohemen, maar vestigden hun naam in het Duitse Dresden. Het waren glasblazers en ze werden beroemd vanwege hun glas geblazen modellen van bloemen en zeedieren.

In onze geschiedenis kennen we tijden van jagen en tijden van verzamelen. Ik zit nog steeds in die laatste fase. Ik verzamel en heb bewondering voor soortgenoten die hetzelfde doen. Vader en zoon Blaschka leken me ook verzamelaars. Maar het waren vooral meesters in de glasblaas-kunst.

Vader Leopold viel op jeugdige leeftijd op als creatief en kunstzinnig. In zijn familie was het glasblazen alom. Hij groeide op met familieleden die glasornamenten maakten en glazen ogen. Zelf ontwikkelde Leopold een techniek die het mogelijk maakte heel precies en gedetailleerd met glas te werken.

In 1853 vertrok de jonge Leopold naar de VS, na het overlijden van zijn vader en moeder. Onderweg naar Amerika kregen de varenden te maken met een periode van twee weken windstilte. De zeilboot waarmee ze vaarden, lag stil en Leopold doodde de tijd met het bestuderen en tekenen van zeedieren. Met name de doorzichtige varianten want die deden hem aan glas denken.

Terug in Dresden vergat hij die periode want het gewone glasblaas-werk nam veel tijd in beslag. Bovendien wilde hij zijn zoon Rudolf de fijne kneepjes van het vak bijbrengen. Ondertussen bekwaamden de twee, bij wijze van hobby, zich in het maken van glazen bloemen, waar vraag naar bleek te zijn. Ze konden in dat werk hun technisch kunnen en vernuft kwijt. Het werk werd opgepikt door onder andere de Franse prins Camille de Rohan. Hij bestelde een serie orchideeën van glas. Deze prins was zo onder de indruk dat hij de resultaten wilde delen met de buitenwereld. Een tentoonstelling in Praag volgde en die trok ook wetenschappelijke belangstelling.

Professor Ludwig Reichenbach van de Universiteit Dresden meldde zich. Deze was zeer onder de indruk van het glaswerk, maar uitte snel een wens: konden de Blaschka’s ook 3-d modellen van zeedieren maken? De vraag sloot aan bij wat vader Leopold ooit in het verleden al gedaan had: de getekende modellen van zijn reis naar Amerika konden worden overgezet naar glazen resultaten. En ziedaar: een historische collectie was geboren.

Rudolf heeft nog tot op hoge leeftijd glasmodellen van planten en zeedieren gemaakt voor allerlei wetenschappelijke instituten. Helaas waren er geen na- en opvolgers en is er daarna nooit meer op een dergelijk niveau gewerkt aan glas-sculpturen naar hun natuurlijke voorbeeld. Dat maakt wel dat we met de nalatenschap van de Blaschka’s iets unieks in handen hebben gekregen. De resultaten zijn nog met enige regelmaat te zien. In 2016 nog in het Harvard Museum of Natural History.

Voorbijgaan: politiek

Politiek

jong-koppel

‘In onze tijd drukt het lot van de mens zich uit in politieke termen.’ – Thomas Mann

Hoe kan ik mijn aandacht bepalen, / terwijl daar dat meisje staat, / bij wat er in Rome of Rusland / of Spanje, aan politiek omgaat? / Toch is hier een bereisde man / die weet waarover hij het heeft / en daar is een politicus / die nadenkt en veel leest, / en ’t kan wel waar zijn wat ze zeggen / over oorlog en oorlogsgevaar, / maar o, wat was ik liever jong / en vrijde ik met haar!

1982, William Butler Yeats, Iers

Uit: Geef nooit het hele hart, Kwadraat Vianen, 1982, vertaling Jan Eijkelboom

Tim Walker verbeeldt zijn visie op mode

tim-walker-pictures-7De Britse fotograaf Tim Walker (1970) valt op door zijn werk. Dat episch, dramatisch en mooi is. De locaties waar hij zijn scenes in elkaar sleutelt, zijn adembenemend. Hij combineert het alledaagse met het fabuleuze en dat levert originaliteit op. Zijn fotografie is vernieuwend, uitzinnig en getuigt van een enorme verbeeldingskracht. Walker is er in geslaagd zijn visie op mode op geheel eigen wijze te verbeelden. Dat levert foto’s op, die als geheel fantastisch zijn, en tot in detail verrassend.

tim-walker-pictures-1Walkers’s belangstelling voor mode-fotografie begon met de kennismaking met het werk van topfotograaf Cecil Beaton. Hij wist direct waar zijn toekomst lag: bij de fotografie. Na zijn opleiding viel hij met de neus in de boter, want hij mocht in New York Richard Avedon assisteren. Hij won kort daarna zijn eerste prijzen en kreeg een voet tussen de deur bij Britse kranten. De volgende stap was fotograferen voor modebladen en ook dat lukte. Vogue, Harpers Bazaar en Vanity Fair werden opdrachtgevers en dat bleven ze. Zijn klantenkring is inmiddels uitgebreid met tal van bekende merken uit de modewereld.

tim-walker-pictures-6Bij het uitvoeren van zijn opdrachten krijgt hij de vrije hand zodat hij aan de slag kan met uitzonderlijke types en locaties. Dat zijn de bronnen voor zijn inspiratie.

tim-walker-pictures-5

Tolstoj: God heeft mij liefde en toorn gegeven

God heeft mij liefde en toorn gegeven

God heeft mij liefde en toorn gegeven / Als voorbereiding op de strijd, / En, met de rechterhand geheven, / Mij naar het rechte pad geleid. / Zijn machtig woord heeft mij bewogen, / Mijn ziel werd door hem aangeraakt, / Maar hard en zonder mededogen / Heeft God de Heer mij niet gemaakt. /  ‘k Verspilde tevergeefs mijn toorn, / Mijn liefde duurde korte tijd. / En slag na slag heb ik verloren, / Nu ben ik al mijn krachten kwijt. / ‘k Ben zonder harnas aangetreden / En heb mijn vijand bestreden, / Gewond ga ‘k onder in de strijd!

1857

Uit: Bloemlezing van de Russische poëzie, Marja Wiebes, Margriet Berg, Plantage Leiden, 1997

alexej-tolstoj

Alexej Tolstoj (1817 – 1875), geboren in een adellijke familie in Petersburg. Verre verwant van de befaamde Lev Tolstoj.

Alexej was een jeugdvriend van tsaar Alexander de Tweede, had een erebaantje bij de Russische overheid. Gaf dat in 1861 op om zich te kunnen wijden aan de literatuur. Schreef de meeste gedichten tussen 1855 en 1860. Zijn eerste bundel verscheen in 1867. Werd vooral bekend door zijn historische romans en zijn humoristische satirische verzen. Schreef ook, met twee andere schrijvers, onder het pseudoniem Kozma Proetkov.