De Spiegel bij Tarkovski en Machado de Assis

Andre Tarkovski (1932 – 1986) was een Russisch schrijver, acteur en filmregisseur en 1 van mijn grote filmhelden. Tarkovski slaagde erin niet alleen te schrijven met licht; te liegen met 24 filmbeelden per seconde; maar ook de bewegende beelden te gebruiken om een gevoel te construeren. En dat deed hij overtuigend. De Rus was een grootmeester in films met een poëtisch beeldgebruik. In al zijn films is er beweging; zijn er de elementen: aarde, lucht, water en vuur; kleurt het beeld zwart-wit en dan weer in full-colour. Er zijn mannen, vrouwen en kinderen; er is een binnen en een buiten. En altijd: de filosofische thema’s voorzien van die passende, enigszins mysterieuze beelden, die veel ruimte laten voor je eigen fantasie, projectie of fascinatie.

Navolgende scenes uit The Mirror zijn daar een treffend voorbeeld van.

Nu we het over de spiegel hebben: Spiegelen is ook een belangrijk thema in het werk van de Braziliaanse schrijver Machado de Assis (1839 – 1908). Hij heeft er zelfs een kort verhaal aan gewijd. Een fragment daaruit:

machado de assis1

‘Ik stond in de spiegel te kijken, met de hardnekkigheid van de wanhopige, ik bekeek mijn eigen vervloeiende en incompetente trekken, een wolk van onsamenhangende, vormeloze lijnen, toen een gedachte bij me opkwam…. Nee, u kunt het vast niet raden.’

‘Zeg het dan, zeg het.’

‘Ik kwam op het idee, mijn vaandrigs-uniform aan te trekken. Ik trok het aan, stak me in vol ornaat; en aangezien ik voor de spiegel stond, hief ik de ogen op, en… ik hoef u niets meer te zeggen: het spiegelglas gaf mijn complete gestalte weer, geen lijntje ontbrak, geen omtrek was vervormd; ik was het, ikzelf, de vaandrig, die eindelijk zijn uitwendige ziel had teruggevonden. Die ziel, die verdwenen was met de vrouw des huizes, die versnipperd en gevlucht was met de slaven – hier was zij weer, teruggevonden in de spiegel. Stelt u zich een man voor, die heel langzaam bijkomt uit een diepe bewusteloosheid, de ogen opent zonder nog iets te zien, dan begint te zien, mensen onderscheidt van dingen, maar ze nog niet elk afzonderlijk herkent, en dan, ten slotte, weet dat dit meneer X is en dat meneer Y, dit hier een stoel en dat daar een sofa. Alles keert weer terug tot wat het was vóór zijn slaap. Zo verging het mij. Ik keek in de spiegel, liep heen en weer, liep terug, gebaarde, glimlachte, en het spiegelglas gaf alles weer. Ik was niet langer een automaat, ik was een bezield wezen. Van toen af aan was ik een ander mens. Elke dag, op een bepaalde tijd, kleedde ik mij als vaandrig en ging voor de spiegel zitten lezen, kijken, nadenken; na twee, drie uur, trok ik het uniform weer uit. Met dit systeem slaagde ik erin nog zes dagen van eenzaamheid door te komen, zonder ze te voelen…’

Uit: Maatstaf, nummer 5 1984

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s