Licht: de getuige

De getuige

hij zei dat de haren de lucht in vlogen / hoe kwam hij erbij, waardoor kon / het haar van het hoofd los geraken, hij zei / dat ze daarna nog zochten en porden / of ze geen dollars of goud konden vinden

hij praatte soms tegen zijn bed, zei hij / hij kon het vertrouwen, hij bad dat het / hem mooie dromen zou geven, hoe / kwam hij erbij, hij zei dat hij geen / muziek meer kon horen, violen

vielen hem zwaar en terwijl hij dat zei viel er / sneeuw op de akkers en op het perron, / hij bleef er liggen en gaf aan het landschap / iets meegaands, iets lichts, aan de dennen / iets groots, aan de woorden gewicht

miriam-van-hee, tzum.nl

bron foto: tzum.info

Miriam Van hee (1952, Belgisch)

Uit: Ook daar valt het licht, Bezige Bij Amsterdam, 2013

Middellandse Zee: Siciliaans

landschap-sicilie

bron foto: onsicilycard.com

Siciliaans

Langzame vleugelslag boven / het armoedige landschap

akkers zonder het geringste / teken van leven

tijd is hier vergeten

de versteende afdruk van vroeger / leven in mijn hand / slaat een smalle brug / naar het verleden

het is niet meer / te zien hooguit / een vermoeden

hier is met de zeis / geoogst

Ron Elshout (1956)

Uit: De wervels van je rug, Rotterdamse Kunststichting Rotterdam, 1986

Chopin drukte zijn liefde voor Polen uit in polonaises

Frédéric Chopin (1810 – 1849, Pools) werd geboren in Polen maar leefde lang in Frankrijk. Zijn Poolse naam: Fryderyck Szopen. In 1830 vertrok Chopin naar het buitenland om zijn loopbaan als pianist te vervolgen. Hij zou er niet meer terugkeren. Oorzaak: in Warschau brak een opstand uit tegen de Russische tsaar. Die opstand werd bloedig neergeslagen en wat volgde was brute onderdrukking. Reden voor Chopin om niet meer terug te keren naar zijn geboorteland. Maar Polen bleef hem wel bezighouden. De meeste van Chopins piano-polonaises vinden hun oorsprong in de oorlog tegen Rusland, maar zijn vooral bedoeld als huldeblijken aan zijn moederland.

De Franse schrijfster George Sand, vriendin van de componist-pianist, noemde Chopin de grootste patriot onder de musici. Volgens haar was hij Poolser dan welke Fransman ooit Frans was geweest. Zijn ziel en zijn muziek ontsprongen aan het verwoeste en onderdrukte Polen van die tijd. Tegenwoordig zouden we zeggen dat Chopin’s polonaises en mazurka’s een typisch voorbeeld zijn van de romantische Sehnsucht naar zijn vaderland.

Chopin is om velerlei redenen een belangrijk maar vooral invloedrijk pianist-componist. Zijn composities waren vernieuwend: maakten gebruik van klassieke vormen als contrapunt en fuga, maar ook van dissonanten en halve toonafstanden. Hij gaf een nieuwe aanvulling aan klassieke vormen als de sonate, de etude en het scherzo. Veel van zijn composities kenmerkten zich door expressief pianospel met veel ritmische vrijheid. Met zijn linkerhand gaf hij het ritme aan, terwijl zijn rechterhand wonderlijke dingen deed. Het genie van de rechterhand.

Chopin werd bewonderd en gevolgd om zijn composities, maar ook zijn pianospel kende zijn weerga niet. Zijn roem reikte tot ver buiten Europa. De Amerikaanse ragtime (geïntroduceerd door de componist Gottschalk uit New Orleans) werd geschreven onder invloed van Chopin. De Antilliaanse muziekfamilies Palm en Corsen maakten danza’s en treurwalsen met de Poolse componist als bron van inspiratie.

Chopin overleed jong aan tbc. Zijn laatste wens was dat zijn hart uit het lichaam zou worden gehaald. Geconserveerd in alcohol moest het naar Warschau worden gesmokkeld om daar bijgezet te worden in een zuil van de Heiligkruiskerk. De rest van Chopin is bijgezet op de Parijse begraafplaats Père Lachaise. Daar was hij lang de grootste publiekstrekker totdat de Amerikaanse Doors-zanger Jim Morrison er zijn laatste rustplaats kreeg.

Frederic_Chopin_photo

bron foto: Wikipedia

Frédéric Chopin (1810 – 1849, Pools)

bron: Made in Europa – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014

Bohumil Hrabal en het getatoëerde bootje

… elke zandschipper had armen met ankers en juffies erop getatoeëerd en één zandschipper betoverde me helemaal, die had een getatoeëerd bootje op zijn borst, een zeilscheepje, ik keek ernaar en mijn ogen schoten vol tranen, niet door huilen maar door het inzicht en besef dat ik ook zo’n bootje op mijn borst moest laten tatoeëren, dat ik zonder zo’n bootje niet kon leven, dat zo’n bootje je moest verwarmen, dat het een embleem was van je ziel en ik er ook zo een moest hebben. Ik zeg, dat bootje hier, kan je dat eraf wassen? Maar de zandschipper hief met groot gemak de tien kilo zware scheppen en gooide ze in de kruiwagen, nu wierp hij de laatste natte schep erin en reed met een wip de loopplank op, hij had die blinkende lege schep zo handig weggeworpen dat deze keurig  in de zandhoop bleef staan, en zoals hij daar voorovergebogen bij me stond, kon ik bijna dat bootje op zijn borst aanraken, en hij rende vrolijk op zijn blote, uit zijn blauwe werkbroek stekende voeten de loopplank op, hij moest wel even aanzetten omdat het omhoogliep naar het einde van de plank, en daar draaide hij de kruiwagen om en rende weer met een lege terug, hij kwam naast me op de loopplank zitten en stak een sigaret op, hij zoog de rook zo krachtig in zijn longen dat de sigaret haast vlamvatte, zo laaide de koolstof erin op, en ik keek ernaar hoe het bootje op de borstkas van de zandschipper rees, zo lang als hij inhaleerde, bewoog het bootje haast, net of het steeds groter werd, of het met volle zeilen de haven naderde… en daarna blies de zandschipper de rook weer uit en werd het bootje kleiner, steeds kleiner, net of het wegvoer, zeker rees en daalde het almaar zo op de golven omdat zijn hart zo bonsde, omdat zijn bloed door het werk zo wild werd rondgepompt.

hrabal, imdb.com

bron foto: IMDb.com

Bohumil Hrabal (1914 – 1997, Tsjechisch)

Uit: Het stadje waar de tijd stil is blijven staan, Bert Bakker Amsterdam, 1993; vertaling Kees Mercks

Tennyson: Zeewaarts

Crossing the border/Zeewaarts

Zonsondergang, één ster. / Hun roep: ‘vaar uit’ geldt mij! / Al is het reisdoel ver, / géén jammerend laagtij,

maar ebbend springtij, stil alsof het sliep; / géén schuimend golfgedruis / wanneer wat voortkwam uit het peilloos diep / vertrekt naar huis!

Dit avondlijk bestel, / en duisternis daarna! / Mijn schip is ree. Géén treurnis bij ’t vaarwel / wanneer ik ga.

Want ook al voert de ebstroom mij misschien / tot buiten Tijd en Ruimte mee, / ik hoop mijn Loods in het gelaat te zien / daarginds op zee.

Tennyson, raptis rare books

bron foto: raptisrarebooks.com

Lord Alfred Tennyson (1809 – 1892, Brits)

Uit: The Northern Anthology of English Literature, vol.2, Abrams New York/Londen, 1986; vertaling Wim Jonker

Bedreigde planten

Omdat wij mensen ons waarde-oordeel laten gelden in de ons omringende natuur, verdwijnen er soorten planten, bomen, dieren, vogels en insecten. De term ‘onkruid’ is zo’n waarde-oordeel. Het is het startsein om te wieden, te verbranden of, erger nog, te spuiten met chemicaliën. Hieronder een aantal ernstig bedreigde soorten planten uit ons eigen kikkerlandje. Mag het iets diverser?

akkerboterbloem

Akkerboterbloem

bosaardbei

Grote bosaardbei

brave hendrik

Brave Hendrik

dreps

Dreps

getande veldsla

Getande veldsla

kleine schorseneer

Kleine schorseneer

muurbloem

Muurbloem

rozenkransje

Rozenkransje

spits havikskruid

Spits havikskruid

Wilde ridderspoor (Consolida regalis) met Zomeradonis (Adonis aestivalis)

Wilde ridderspoor

zinkviooltje2

Zinkviooltje

 

Sophia de Mello Breyner Andresen: portret van een onbekende prinses

Portret van een onbekende prinses

Zodat ze zo’n slanke hals zou hebben / Zodat haar polsen zouden neigen als bloemstengels / Zodat haar ogen zo licht en direct zouden zijn / Zodat haar rug zo recht zou zijn / En ze haar hoofd zo hoog hield / Met zo’n simpele helderheid van voorhoofd / Waren successievelijke generaties slaven nodig / Met kromme lijven en geduldige ruwe handen / Die successievelijke generaties prinsen dienden / Nog een beetje grof en ongemanierd / Begerig wreed en frauduleus

Er was een enorme verspilling van mensen / Zodat zij die perfectie zou zijn / Eenzame balling zonder bestemming

Uit: Obra Poética, Caminho Lissabon, 2001

sophia-de-mello-breyner-andresen, alchetron

bron foto: alchetron.com

Sophia de Mello Breyner Andresen (1919 – 2004, Portugees)

De zachte krachten

De zachte krachten

De zachte krachten zullen zeker winnen / in ’t eind – dit hoor ik als een innig fluistren / in mij: zoo ’t zweeg zou alle licht verduistren, / alle warmte zou verstarren van binnen.

De machten die de liefde nog omkluistren / zal zij, allengs voortschrijdend, overwinnen, / dan kan de groote zaligheid beginnen / die w’als onze harten aandachtig luistren.

in alle teederheden ruischen hooren / als in kleine schelpen de groote zee. / Liefde is de zin van ’t leven der planeten / en mensche’ en diere’. Er is niets wat kan storen / ’t stijgen tot haar. Dit is het zekere weten: / naar volmaakte Liefde stijgt alles mee.

Henriëtte_Roland_Holst, wikipedia

bron foto: nl.m.wikipedia.org

Henriëtte Roland Holst (1869 – 1952)

Uit: Verzonken grenzen, Brusse Rotterdam, 1918

Licht: zonder komma’s

Zonder komma’s

Zonder komma’s, de ene regel raakt de andere, / schrijf ik gedichten zoals ik leef, in duisternis, / blind, als een worm zigzaggend op het papier / licht, boeken – de bewakers namen alles af / er komt geen post, alleen mist over de barakken.

radnoti-miklos, riowang

bron foto: riowang.blogspot.com

Miklós Radnóti (1909 – 1945, Hongaars)

Uit: thehypertexts.com/Miklos_Radnoti; vertaling Daan Bronkhorst

Werd in 1944 als jood gedwongen in een arbeidsbataljon bij het Hongaarse leger te gaan. Hij werd doodgeslagen door dronken Hongaarse soldaten.

Dit gedicht komt uit een opschrijfboekje dat anderhalf jaar na zijn dood bij opgraving in zijn jaszak werd gevonden.

Middellandse Zee: Pompeji

PompejiVoor de ramp

De muren staan als koeien aan elkaar. / Wordt gras tot zwijgend zijn vermalen. / Wordt leven rechtgetrokken tot gedroomd carré. / Een landschap op de wand, een vijver binnenin. / En in het oog het dak uit: oneindigheid.

Dit is natuurlijk maar een beeld.

Het is een beeld om te verbouwen. / Dat is: een raam erin en stemmen in het licht. / Daarom: het dak dicht, deuren om te gaan. / De straat op. Na de ramp een ander beeld. / Wat ik niet wilde. Maar bedoelde. Om te zijn.

(woonhuis in Pompeji)

Robert Anker (1946)

Uit: Van het balkon, Querido Amsterdam, 1983