Goethe raakte snaren, meestal de goede

Johan Wolfgang Goethe(1749 – 1832, Duits) werd bekend door boeken, toneelstukken en ballades die onder andere door de componist Schubert op muziek werden gezet. Maar de Duitser kon meer: hij was ook jurist, politicus, filosoof en wetenschapper. En op al die terreinen was en werd hij een bron van inspiratie. Goethe raakte veel snaren van mensen, en meestal de goede.

die leiden

Zijn allereerste daad, waarmee hij zich in de kijker speelde, was een boek: Die Leiden des jungen Werther (1774). Hij schreef het boek in vier weken tijd. Reden: de jonge Goethe moest zijn eigen hopeloze liefde voor Lotte Buff van zich afschrijven. De periode waarin dat gebeurde was de Romantiek, een tijd waarin veel plaats was voor heftige emoties en drift. In het Duits heette dat tijdperk niet voor niets: Sturm und Drang.

Werther is de hoofdpersoon, een onuitstaanbaar ventje. Hij is verliefd op Lotte, maar die is al vergeven. Toch blijft Werther aandringen, ook nadat Lotte getrouwd is. Werther is een nietsnut; zwelgt in zelfmedelijden en moppert op alles en iedereen. De roman loopt niet goed af: Werther pleegt zelfmoord.

Die Leiden werd het allereerste cultboek uit onze westerse cultuur. Een boek waarin een hele generatie jonge Europeanen zich herkende. Werther was hypergevoelig, schopte tegen de burgelijke samenleving en dweepte met eenvoudige, maar edele meisjes. Het boek veroorzaakte een schandaal. Het verketterde de maatschappelijke verhoudingen, verheerlijkte zelfmoord en joeg de kerk tegen zich in het harnas omdat het verhaal leek op het passieverhaal met een Jezus-figuur als hoofdpersoon.

De populariteit van Die Leiden was fenomenaal. De mythe van de romantische liefde verankerde zich voorgoed in ons collectieve bewustzijn. Schrijvers en lezers hebben er eeuwenlang plezier aan beleefd. Zelfs het monster Frankenstein las het boek om zich de cultuur van de mensen eigen te maken! Er was een Werther-parfum en meubels en porselein droegen de beeltenis van de hoofdpersoon.

die wahlverwandschaften

Bij Die Leiden bleef het niet. Goethe’s belangrijkste werk was een toneelstuk: Faust. Het handelde over een wetenschapper die zijn ziel aan de duivel verkoopt in ruil voor succes. Maar ook de boeken: Wilhelm Meisters Lehrjahre (een bildungsroman over een kunstenaar) en Die Wahlverwandschaften (over een open huwelijk) zijn nog altijd het lezen waard en van invloed op schrijver en lezer.

Naast dichter en (toneel)schrijver was Goethe een man met een brede belangstelling en een alleskunner. Hij liefhebberde in mineralogie, plantkunde, biologie en meteorologie. En hij publiceerde theorieën die invloed hadden, zoals zijn Zur Farbenlehre,waarin de wisselwerking tussen licht en donker de basis was. Met zijn wetenschappelijke ideeën was hij inspiratiebron voor mensen als: Nietzsche, Wittgenstein, schilder Turner en pedagoog Rudolf Steiner. Maar ook iemand als Nikola Tesla, pionier van de wisselstroom en het roterende magnetische veld, zei geïnspireerd te zijn door Goethes Faust. Erkenning voor zijn bijzondere gaven kreeg Goethe al bij leven. In 1782 werd hij in de adelstand geheven. Hij mocht ‘von’ aan zijn naam toevoegen.

bron: Made in Europe – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014johann-wolfgang-von-goethe, famous people

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s