Hans Warren’s Aubade met lijsters als voorbeeld van klankgebruik

Er zijn drie types van klankgebruik in poëzie: klanknabootsing; betekenisloze klankwoorden en klankexpressiviteit.

Een voorbeeld van evenwicht tussen klanknabootsing en betekenisvolle tekst:

Aubade met lijsters

De rijm stijgt dampend uit de weiden / tot sluiers om de zon / die tussen de lentetwijgen / een japanse allure krijgt.

pirix pirix tjuwie tjuwie tjijuwuwu / tlie tluu tlie tiriktiping tjulilililili

Melkauto’s in de verte / de postbode nadert / litu tjoeoek tjoek tjoeoek / de postbode loopt voorbij / tèk tok tèk tek trrk trrr tr rr

titiwu pikwie? pikwie?

Uit: Verzamelde gedichten 1941-1981, Bert Bakker Amsterdam, 1981

warren, hanswarren.nlbron foto: hanswarren.nl

Hans Warren (1921-2001, Borssele)

De klank is in dit gedicht geïntegreerd in het ochtendlijke sfeerbeeld en ontleent aan het contrast tussen lijsters en postbode, dat los van de klanknabootsing, wordt opgeroepen, zijn expressieve waarde.

bron: De dichter is een koe – Hugo Brems, Arbeiderspers Amsterdam, 1991

L’atalante: (sur)realistische filmklassieker

L’Atalante werd in 1934 gemaakt door regisseur Jean Vigo. Het is de enige lange speelfilm die Vigo maakte. Enkele weken na de première overleed de Franse filmmaker aan de gevolgen van tbc. Het merendeel van de filmopnamen vond plaats in slechte weersomstandigheden langs de kanalen rond Parijs.

Het verhaal: een jonge binnenschipper, Jean, neemt zijn jonge bruid Juliette mee op zijn boot, die de naam Atalante draagt. De sleur van het alledaagse leven op het schip wordt onderbroken door magische momenten. De film kent sterke personages, zowel hoofd- als bijrollen zijn uitstekend bezet (door bijvoorbeeld Michel Simon).

De setting en de plot zijn realistisch maar de film heeft ook surrealistische trekjes. Er wordt door Vigo verwezen naar het onderbewuste en naar de droomtheorieën van Sigmund Freud. Maar er zijn ook verwijzingen naar de omverwerping van de morele en sociale codes van de burger.

De film werd in eerste instantie slecht ontvangen; aangepast en van een andere titel voorzien. In 1945 werd de film in zijn oorspronkelijke vorm hersteld en sindsdien geldt L’Atalante als een klassieker. Hieronder een droomscene uit de film en een trailer.

Bronnen: Film – Ronald Bergan, Unieboek Houten, 2007; Criterion Collection; BFI

Bernlef: heel iemand anders

Heel iemand anders

Volgens de bovenmeester was ik een mulo-kandidaat / voorbeeld van grijze middelmaat, onopvallend / verlegen, tot niet bijster veel in staat

Toen mijn vader verhaal kwam halen / keek meester peinzend voor zich uit / zat zo’n jongen werkelijk in zijn klas?

Vader kwam briesend thuis: hij wist / niet eens je naam of wie je was / ik knikte maar wist: meester had gelijk

Hij kon mij niet zien omdat ik jaren / getraind had op onzichtbaarheid / die kunst tot in de puntjes meester was

Vader kwam er later vaak op terug / wilde dat ik van alle markten thuis / de enig juiste richting vond

Ik trainde omgekeerd tot ik / tenslotte plotseling heel iemand / anders geworden voor hem stond.

Uit: Aambeeld, Querido Amsterdam, 1998

bernlef, deusexmachina.bebron foto: deusexmachina.be

J. Bernlef (1937-2012, Sint Pancras)

Jeugd Charlotte Mutsaers: ‘doop uw pen in groene inkt’

627A8461-1821-46D6-B1A2-F5D41CA783E6_1_201_a

Een foto uit 1950. Genomen door mijn vader in Wijk aan Zee. Meer dan twintig zomervakanties heb ik doorgebracht in Wijk aan Zee, maar ik zou niet kunnen zeggen wanneer precies het wollen badpak, de rieten badstoel, de vlinderstrik, de autoband en het polkahaar uit het strandbeeld zijn verdwenen. En ik, ben ik er nog? Hier zit ik nog hoog en droog en dat is maar goed ook. Voor me bulderen de golven van de zee en achter me worden de bunkers uit de oorlog opgeblazen.

Het heet dat schoonheid sinds de oorlog haar gezicht heeft verbrand. Dat zie ik hier niet aan af. Alleen al de ballon. Kijk goed, zó houd je een ballon vast: net losjes genoeg dat hij niet knapt en net stevig genoeg dat hij niet ontsnapt. Hij is knalgroen. Even groen als ikzelf. Groen is altijd mooi. Daarvoor hoef je niet eerst je haar te kammen, je plooien te schikken of het zand van je benen te slaan.

‘Doop uw pen in groene inkt’, dat staat in de kleine letterjes van deze foto.

Uit: De gevoelige plaat, Lisa Kuitert en Mirjam Rotenstreich, Nijgh & Van Ditmar Amsterdam, 1995

Charlotte Mutsaers (Utrecht, 1942)

Carla Bogaards: hoe ijdel is de vrouw van de kastelein

Hoe ijdel is de vrouw van de kastelein

Hoe ijdel is de vrouw van de kastelein, / vraagt u zich af / als zij zich spiegelt in de bierpomp / en, zich vooroverbuigend, haar borsten ziet wellen / in de ronding van het opgepoetste chroom.

Ze draait zich met welgevallen om / en ziet haar beeld in de spiegel achter de bar. / Ze duwt een haarlok terug, / keurt de bloemen op haar robe, / de soepelheid van de stof / door er strelend / met een schoongespoelde hand overheen te glijden.

En u, wat denkt u, / met uw botte hoofd en roodgeaderde ogen. / Uw geringschattend uiterlijk. / Uw wellustig rimpelig voorhoofd. / U vraagt zich af / en wordt gestraft / wanneer u probeert haar blik te vangen / in de spiegel achter de bar.

Uit: Op weg naar het onbekende samengesteld door Elly de Waard, Feministische uitgeverij Sara Amsterdam, 1986

Poeziemarathon 2007 Groningenbron foto: boekenlezers.files.wordpress.com

Carla Bogaards (1947, Voorburg)

Alexander Blok: daar is een mens verbrand (Fet)

Daar is een mens verbrand

Fet

Hoe moeilijk onder mensen te verkeren, / Te doen alsof je niet gestorven bent, / Het tragisch spel der hartstocht expliceren / Aan iemand die het leven nog niet kent.

En zo lang in een boze droom te waren, / Totdat de chaos wordt tot harmonie, / En in de bleke gloed der poëzie / Zich ’s levens hellevuren openbaren.

Uit: De meisjes van Zanzibar, Gerards & Schreurs Maastricht, 1988; vertaling Karel van het Reve en een groep slavisten

blok alex, culturedarm.combron foto: culturedarm.com

Alexander Blok (1880-1921, Sint Petersburg, Rusland)

Russische symbolist en lyrische dichter. Zijn mystieke perceptie van de Revolutie van 1917 als een kosmische gebeurtenis, als een overmijdelijke historische vergelding werd weerspiegeld in zijn gedicht ‘De twaalf’ (1918). Maar de chaos en de ontwrichting van het postrevolutionaire leven desillusioneerden hem en ondermijnden zijn gezondheid. Zijn zwanenzang was een toespraak ter ere van Poesjkin in 1921.

Eva Gerlach: schoon

Schoon

Twee meter. Almaar magerder. At je, / raakte je alles kwijt dus at je niet. / Die keer dat je? Schoon. Netjes. Pijn geeft niets. / Was naar de wasserette. Goede fiets

Die keer dat je niet. Deur geramd. Hoe kan je / vluchten wanneer je niet meer fietst? gewoon / stilzitten. Kwamen ze binnen, keken, / keek je terug, zei niets. Alles brandschoon.

Van je gedroomd vannacht. Je was weer van je / fiets gevallen, lag spierwit maar kalm / ademend naar de lucht te kijken. Iemand raapte / je spullen van het asfalt, iemand belde / 112, riep ‘nee laat maar’ toen je langzaam / opstond, jezelf afklopte, iemand zei / ‘eet nou eens wat u wordt zo mager,’ hoe je / glimlachte, altijd vriendelijk, omhoog / keek naar de mensen boven, achter ramen / en op balkons. Je boog heel licht je hoofd. / Zo lang. Die keer dat je niet opendeed. / Applaus klonk toen je rustig verder reed.

De eenzame uitvaartbron foto: biancasistermans.com

Eva Gerlach (1948, Amsterdam)

Bij het overlijden van meneer R. voor de Poule des Doods: een dichter schrijft en leest een gedicht voor tijdens een stille uitvaart van iemand zonder familie, vrienden of bekenden. (schrijnend verhaal in De Volkskrant van 9 oktober 2019)

Evgenia Arbugaeva fotografeerde een Russische weerman

Evgenia Arbugaeva, weerman 1Evgenia Arbugaeva, weerman 3De lange arctische nachten kunnen lang en donker zijn. Zo donker dat je er je verstand kunt verliezen. Vooral als je alleen bent, zoals Slava Korotki. Slava woont, werkt en leeft in Khodovarikha, in het noorden van Rusland.

Hij bemant een weerstation. Zijn dagen zijn vredig, behalve als het weer losbarst en dan is het verschrikkelijk eenzaam. Slava werd twee weken gefotografeerd door Evgenia Arbugaeva, die zelf oprgoeide in dit deel van Rusland. Ze wilde graag het leven van Slava documenteren. Zijn werk en het leven in deze arctische buitenpost, op een uur vliegen (met een helicopter) naar de dichtsbijzijnde stad.

Dat leven is vredig, simpel en romantisch. En dat op een plek waar geen ander mens voorhanden is. Slava dealt met zichzelf en de natuur.

Meer: Evgenia Arbugaeva

Evgenia Arbugaeva, weerman 6Evgenia Arbugaeva, weerman 2