Bijna iedere dag muziek: J.S.Bach

Er is een wereld voor en na Johan Sebastian Bach (1685-1750, Eisenach, Dld). Ik heb het geluk van na Bach te zijn. En met mij niet de geringsten: Mozart en Chopin bijvoorbeeld, die bewonderaars waren. Beethoven noemde Bach: de oervader van de harmonie.

Bach is de meester van het contrapunt en van de barokke kerkmuziek. En zijn invloed reikt tot vandaag de dag. Sturen wij een onbemand vaartuig de ruimte in dan laten we buitenaardse bewoners kennis maken met drie composities van de klassieke grootmeester.

Bach kende een loopbaan van 50 jaar. Daarin componeerde hij meer dan 1000 stukken: concerten, cantates, suites, sonates, missen, motetten, passies en preludes. De meeste composities ter meerdere eer en glorie van de Heer, want Bach was een vroom mens. Hij was een (hemelse) perfectionist, die graag wiskunde combineerde met muziek. Bekend zijn de vele rekenkundige grapjes in zijn werken. Maar zijn grootste verdienste tot aan de dag van vandaag: hij raakt ons met zijn muziek recht in het hart, zoals in de Matthäus Passion, het lijdensverhaal van Jezus Christus. Je zou er stil van worden!

bron info: Made in Europe – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014

Naaktheid zonder verweer: Freud, Fischl en Pearlstein

naked-woman-on-a-sofa-freud

Voor wie een eerste blik werpt op Lucian Freuds (1922-2011, Berlijn, Dld) schilderijen, ziet dat Freud het bestaan schildert in zijn naaktheid, maar ook, en vooral, in zijn intimiteit.

Freud heeft een manier van kijken ontwikkeld (en kijken is hier schilderen) waar niemand aan ontkomt, de kijker niet en de schilder zelf ook niet. Niemand, behalve nu juist degene op wie het oog gefixeerd is: de geportretteerde.

De geportretteerden zijn zonder uitzondering afgebeeld in een staat van grote passiviteit. Ze ogen willoos, gelaten, doodmoe. Ze lijken geknecht en gekleineerd en, als het om vrouwelijke naakten gaat – en dat zijn er bij Freud nogal wat – ook nog eens blootgesteld aan een ieders ‘lage lusten’. Een nadere beschouwing levert een heel andere indruk op. De personages lijken dan helemaal niet hanteerbaar en manipuleerbaar te zijn, niet beklagenswaardig en treurig, maar juist ongenaakbaar, majusteus en volstrekt autonoom. Dat kan, omdat Freud zelf hun een geheim wapen in handen heeft gegeven: een cocon van persoonlijke intimiteit.

(..)

Een indringende blik roept gemakkelijk onbehagen op bij wie er voorwerp van is. Bij Freuds portretten lijkt het wel alsof wijzelf onder de loep worden genomen, in ieder geval zouden wij onze blik het liefst zo snel mogelijk willen afwenden. Freud zit ons namelijk veel te dicht op de huid. Hij confronteert ons met de maar al te vertrouwde kommer en kwel van worstachtige vingers, onderkinnen, blauwgeaderde borsten, uitgezakte lichamen en het kwestbare geslacht. Nergens biedt hij ons een glimpje glamour om ons achter te verstoppen, niets heeft hij opgepoetst om ons tegemoet te komen, ook de omgeving niet: meubelen zijn afgeleefd, planten half verdord, het sanitair is bruin uitgeslagen en je hoort bijna het trieste klokken van aan- en afvoerpijpen. Wat hij ons laat zien, is zonder twijfel intimiteit, maar dan wel in zijn meest pijnlijke vorm: de naaktheid zonder verweer.

Uit: De passie van een vlindervanger, over Lucian Freud; uit: De blauwe gitaar, Anna Tilroe, Querido Amsterdam, 1992

Lucian Freud (1922-2011, Berlijn, Dld)

fischl, two women in a bedroom

Eric Fishl: Two women in a bedroom, 1982 (‘cynisch-realisme’)

pearlstein, two models

Philip Pearlstein: Two female models in the studio, 1967 (‘fotografisch realisme’)

Sylvie Marie: ACT

ACT

ik heb zinnen als boterhammen voor onderweg gestapeld / om de tijd met jou gezellig te maken, geloof maar / dat ik verstandig en ad rem ben.

ik weet niet hoelang ik dit volhoud / en of we wel passen met al dat smeren. / wat zeg ik als je almaar bij me bent?

ik kan geen trompettist zijn / die zichzelf altijd weerspiegeld ziet als hij speelt, / ik snap wel waarom ze het koper tegelijk boenen en bespuwen.

en zeg niet dat zulke zaken naderhand beter worden, we zijn geen wijn.

Sylvie_Marie,reportersonline.bebron foto: reportersonline.nl

Uit: Altijd een raam, Podium Amsterdam, 2014

Sylvie Marie (1984, Tielt, België)

Bijna iedere dag muziek: Bob Dylan

Over Bob Dylan (1941, Duluth, USA) valt veel te vertellen. Dat het een idool was van mijn broer. Dat Dylan van folk overstapte naar de electrische versie = rock; dat die stap een schandaal was. Dat Dylan met zijn protestsongs stem gaf aan een hele generatie. Dat hij onvoorspelbaar is. Zijn geheel eigen weg gaat en daarbij baanbrekend was. Dat hij country en blues omarmde toen dat niet sexy was. Dat hij in de Here ging, terwijl niemand dat verwachtte. Dat hij kon croonen. Maar in alles was Dylan revolutionair, eigengereid en van grote invloed op singer-songwriters. Zijn teksten waren Nobelprijs-waardig, zo bleek. Daarom dit eerbetoon.

 

 

Jan Kuijper: in de beperking

In de beperking

Er was ’s nachts iets in mijn luier beland. / ’t Moet nu nog heel vroeg in de morgen zijn. / ‘k Kon niet meer slapen; maar ‘k was nog te klein / om over ’t hekje van mijn ledikant / te klimmen. – Buiten, in de zonneschijn, / hield een merel boven op een gootrand / zijn mededingers zingend op afstand; / er waren grenzen aan zijn broedterrein.

‘k Wist niet waarom de zwarte vogel floot; / voor mij had hij een muzikaal moment, / maar dan urenlang. – Ik was wel gewend / het papier te bewerken met potlood, / maar hechtte aan zelfbeperking geen belang. / Nu had ‘k geen keus dan keutel en behang.

Uit: Sonnetten, Querido Amsterdam, 1973

nrc, jan kuijperbron foto: nrc.nl

Jan Kuijper (1947, Amsterdam)

Ernst Ludwig Kirchner manipuleerde de tijd

(Bij de eerste afbeelding)

Venijnige kleuren in grove penseelstreken botsen heftig en wekken een troosteloze sfeer. Het schilderij is bijna te klein voor het tafereel en de verf lijkt de randen zelfs naar buiten te drukken. Dit schilderij (Zelfportret met model, ca. 1910) is kenmerkend voor de sensuele, heldere kleuren, dramatische intensiteit en de hoekige contouren van het expressionisme. Kirchner (1880-1938, Aschaffenburg, Dld) was lid van de expressionistische groep Die Brücke, die een brug wilde slaan tussen de kunst van het verleden en die van de toekomst. Er bestond rivaliteit tussen hem en een ander lid, Erich Heckel. Kirchner rommelde met de datum waarop hij een schilderij schilderde om te bewijzen dat hij vernieuwender was dan de anderen van de groep.

Vanaf 1917 woonde hij in Zwitserland omdat hij tuberculose had. In 1937 werd veel van zijn ‘ontaarde’ kunst door de Nazi’s in beslag genomen; een jaar later pleegde Kirchner zelfmoord.

kirchner 1

kirchner 3kirchner 5

kirchner 4

Bijna iedere dag muziek: Madonna

Madonna Ciccone (1958, Bay City, USA) is zangeres en actrice. Invloedrijk en controversieel. Queen of Pop omdat ze bestverkopend was en succesvol (ruim 300 miljoen albums verkocht). Hardwerkend en perfectionistisch. Maar voor mij iemand die de grenzen opzocht en openstond voor nieuwe ontwikkelingen. Iemand die een breed publiek wist te raken, maar ook iemand die voorop wilde lopen, en later moest volgen (met name de ontwikkelingen in de dance). Petje af voor deze vrouw, die een hele generatie zou beïnvloeden en aan de wieg staat van het succes dat vrouwen nu hebben in de muziekindustrie.

Ilse Starkenburg: krakend pand

bij het overlijden van dichter Ilse Starkenburg (1963-2019, Dieren)

Krakend pand

de kakkerlak is bij de juiste persoon / in de broek gekropen, maar / het stof kan nergens heen

het huis barst van het stof / bijna verzakken de muren / als ik zou duwen, zal ik

dat wat ik draag laten vallen / de kakkerlak vertrappen / soms is het of niemand / iemand anders kan verdragen

toch zullen de stenen een lichte / aanraking toe moeten laten / stof verdwijnt niet zomaar.

Uit: Een afspraak met een eiland, Arbeiderspers Amsterdam, 1995

Ilse_Starkenburg_2 001bron foto: singeluitgeverijen.nl

Ilse Starkenburg (1963-2019, Dieren)

ilse starkenburg

Mayra Montero vertelt waar de kikkers op Haïti zijn

U wilt weten waarheen de kikkers gaan. Ik kan het u niet zeggen, mijnheer, maar ik kan u vragen: waar zijn onze vissen gebleven? Bijna allemaal zijn ze uit de zee verdwenen, en uit het bos zijn alle wilde varkens verdwenen, en de overwinterende eenden, en de eetbare leguaan, die zijn ook weg. Kijk eens wat er van de mensen over is, bekijk ze eens goed: hun botten steken uit hun lijf, duwen van binnenuit tegen hun vel alsof ze willen ontsnappen, alsof ze het zwakke vlees waarin ze worden geslagen willen ontvluchten om zich ergens anders te verbergen.

Soms denk ik, maar ik zeg het niet, dat de dag nog eens zal komen waarop er een man als u komt, iemand die de zee is overgestoken om een paar kikkers te zoeken – wie kikkers zegt, zegt ieder ander dier – en hier op de oever alleen een grote berg beenderen vindt, een berg die nog hoger is dan de top van de Tête Boeuf. Dan zal men zeggen: ‘Haïti bestaat niet meer, grote God, die botten zijn alles wat nog over is.’

Uit: Jij, de duisternis, Wereldbibliotheek Amsterdam, 1996

laverdad.es, mayra-monterobron foto: laverdad.es

Mayra Montero (1952, Havana, Cuba)

Bijna iedere dag muziek: John Coltrane

John Coltrane (1926-1967, Hamlet, USA) is als jazz-artiest met enige regelmaat terug te vinden op lijstjes van pop-liefhebbers. Samen met Miles Davis, met wie Coltrane samen speelde. Dat heeft vooral te maken met de behoefte van beide heren zich voortdurend te vernieuwen, technisch beter te worden en zich her uit te vinden. Vernieuwers die van grote invloed zouden zijn op pop en jazz.

Coltrane vertegenwoordigde de hard-bop in de jazz. Als saxofonist zocht hij naar nieuwe wegen, leunend op zijn techniek, en niet bang om impopulair te worden. Coltrane kende zijn lyrische fase, maar zocht snel naar het experiment. Daarbij gesteund door zijn mede-spelers: pianist McCoy Tyner, drummer Elvin Jones en bassist Jimmy Garrison. Later zou hij met Archie Shepp en Pharoah Sanders nog verder de grenzen van de jazz opzoeken.

Op 40-jarige leeftijd overleed Coltrane aan lever-kanker. Daarmee kwam een einde aan een periode van 20 jaar waarin de sax-speler pionierde in de jazz en de free-jazz handen en voeten gaf.