Kapuscinski en de wetten van de uitsluiting

Vasiljevna StarovojtovaVasiljevna Starovojtova; bron foto: ulitza.com

Ryszard Kapuscinski (1932-2007, Pinsk, Wit-Rusland) bezocht als journalist meermalen Rusland. Niet alleen Rusland, zoals we dat anno nu kennen, maar ook de voormalige Sovjet Unie. Zijn journalistieke nieuwsgierigheid bracht hem soms in gevaarlijke situaties. Zoals in de zomer van 1990 toen hij Nagorny Karabach bezocht. Deze enclave werd betwist door Armenië, Azerbeidjzan en Rusland. In die dagen was de sfeer in de hoofdstad Stepanakert gespannen. Juist deze stad bezocht Kapuscinski als begeleider van Vasiljevna Starovojtova, professor aan de Universiteit van Petersburg en afgevaardigde van Armenië voor de Opperste Sovjet (het parlement van de Sovjet Unie). Vasiljevna Starovojtova zou in 1998 worden vermoord in haar Moskouse flat. Ze zette zich in voor liberalisering, hervorming en tolerantie en dingde mee naar het presidentschap als lid van de partij Democratisch Rusland.

Het leek erop dat Starovojtova en Kapuscinski in de val werden gelokt. Door doortatsend optreden van mensen rondom de vertegenwoordiger en hulp van lokale mensen, konden beiden ontsnappen aan een ongewis avontuur. Ondertussen kreeg de journalist wel een duidelijk beeld van de spanningen in Nagorny Karabach dankzij gesprekken met inwoners van Stepanakert en de indrukken die hij er op deed. Dat leidde tot de volgende gevolgtrekking die op elke andere situatie op onze aardkloot van toepassing is:

Drie plagen, drie epidemieën bedreigen de wereld. De eerste plaag is het nationalisme. De tweede is de plaag van het racisme. De derde is de plaag van het religieuze fundamentalisme. Die drie plagen hebben één kenmerk, één gemeenschappelijke noemer: een aggresieve, almachtige, totale irrationaliteit. Je kunt nooit doordringen tot iemand wiens geest door een van deze ziekten is getroffen. In zo’n hoofd brandt een heilig vuur dat alleen maar op brandoffers wacht. Elke poging tot een rustig gesprek zal zijn doel missen, want hij wil geen gesprek, hem gaat het om steunbetuiging. Hij wil dat je ja en amen zegt, hem gelijk geeft, je bij hem aansluit. In zijn ogen beteken je anders niets, besta je niet, omdat je alleen meetelt als werktuig, als instrument, als wapen. Hier zijn geen mensen, hier is alleen de Zaak.

Een door zo’n plaag getroffen geest is een gesloten geest, met één dimensie, één thema, die zich uitsluitend rond één punt beweegt: de vijand. De gedachte aan de vijand voedt ons, dank zij hem bestaan we. Daarom is de vijand altijd aanwezig, altijd met ons.

(..)

Ze  hebben geen last van het idee dat de wereld ingewikkeld is, of dat het lot van de mens onzeker en broos is. Ze kennen niet de onzekerheid die het stellen van vragen als ‘wat is waarheid? wat is goed? wat is rechtvaardig?’ meestal vergezelt. De gespletenheid die mensen kwelt die gewend zijn zich af te vragen: ‘Heb ik werkelijk gelijk?’ – is hun vreemd.

Hun wereld is klein: een paar dalen en bergen. Hun wereld is eenvoudig: aan de ene kant staan wij, de goeden, aan de andere zij, onze vijanden. Hun wereld wordt geregeerd door de ondubbelzinnige wet van de uitsluiting: óf zij, óf wij.

Uit: In de val; uit: Imperium, ondergang van een wereldrijk, Arbeiderspers Amsterdam, 1993; vertaling Gerard Rasch

Ryszard Kapuscinski (1932-2007, Pinsk, Wit-Rusland)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s