Landschap en herinnering: het land van de woudgids

bielowieza

Oerbos Bielowieza in Polen/Litouwen; bron foto: wikipedia.org

‘Landschappen zijn cultuur voor ze natuur zijn: constructies van de verbeelding, geprojecteerd op bos, water en rots.’ Dat is wat Simon Schama in zijn boek Landschap en herinnering vooral betoogt. Het is een boek dat bol staat van wetenswaardigheden. In elke alinea feiten en weetjes. Maar vooral boeiend en aansprekend. In het eerste deel gaat het over bos. Het oerbos Bielowieza in Polen/Litouwen om preciezer te zijn. We krijgen een korte blik op een roerige geschiedenis en leren waarom dat bos zo belangrijk is voor (veel) bewoners. Het belang van de bizon, het eland en de wolf. Dat het bos geëerd werd met een lang gedicht geschreven door Adam Mickiewicz. En dat uitgerekend top-nazi Hermann Göring er veel aan gelegen was het bos te behouden (vanwege de mogelijkheid om te jagen). Kortom, Schama trekt je met gemak het verhaal en de talloze neven-verhalen in. Het is een adembenemende trip langs allerlei wetenschappelijke en culturele disciplines. Je krijgt er rode ogen van… Hoe diep het bos in de ziel van sommige mensen is verankerd leert het volgende:

bielowieza, bizonDe bizon in Bielowieza; bron foto: wildpoland.com

De dag daarvoor had de woudgids, Wlodek, wiens verrassend blauwe ogen glimlachten in een gezicht met de kleur van boombast, ons zijn landschapsherinneringen verteld: aan het bosgebied ten oosten van Minsk waar hij was opgegroeid; aan het grensgebied van Hongarije waar hij was opgepakt door de Sovjet-troepen toen hij vluchtte voor het débacle van 1939; aan de Arctische goelag waar hij vrienden zag sterven van honger en kou, een gevangene met 40 graden koorts die zes uur met zijn voeten in een emmer met ijswater moest zitten als straf voor ‘lijntrekken’; het dorre landschap van Noord-Iran waar hij doorheen sjokte met de rest van het ‘Anders’-leger van Polen, vrijgelaten toen Hitler Stalin aanviel, onderweg naar het door de Britten bezette Irak; het tropische landschap van de Afrikaanse kust waar hij malaria kreeg op weg naar Durban en de troepenschepen; de golvende weiden van Essex waar hij als piloot werd getraind voor de Poolse luchtmacht van ballingen; de uitgebrande resten van Duitse steden waar hij chocoladerepen naar kleine kinderen gooide; de wanhopige vrouwen die hij en zijn makkers ‘Dutch’ noemden wanneer ze een nacht illegale verbroedering wilden.

En al die tijd had hij vastgehouden aan zijn herinneringen aan de Litouwse wouden alsof ze de parachutekoorden van zijn identiteit waren. Hij had zich de zware geur van de bizon herinnerd en de naar zoete amandelen smakende wodka van bizongras. ‘Ik geef niets om de staat,’ zei hij toen ik hem vroeg naar de Grote Overstap van communisme naar democratie. ‘Dit is mijn staat,’ glimlachte hij met een luchtig gebaar naar de bomen, ‘de natuur, snapt u: de natuurstaat.’

Uit: Landschap en herinnering – Simon Schama, Olympus Amsterdam, 2007; vertaling Karina van Santen, Martine Vosmaer

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s