Altdorfer schildert een bos (en Sint Joris en de draak)

1024px-Albrecht_Altdorfer_045

Een merkwaardig schilderij en een toonbeeld. Het is van Albrecht Altdorfer (1480-1538, Regensburg, Dld) en stamt uit 1510. Het schilderij heet: Bos scene met Sint Joris die vecht tegen de draak.

Altdorfer was een tijdgenoot van Copernicus, werkte in Regensburg, en was leider van de Danube (Donau) school. De bij deze school aangesloten schilders zagen het als hun taak om het schilderen van het landschap belangrijker te maken dan het alleen te gebruiken als achtergrond voor bijbelse en klassieke taferelen.

Sint Joris en de draak lijken dwergen vergeleken bij het enorm weelderige bos. Bladeren en takken kregen meer aandacht bij het schilderen dan de draak. Die ziet er eerder uit als een pad dan als een vuurspuwend monster dat bedwongen moet worden.

Simon Schama beschrijft het in Landschap en herinnering als volgt:

Ogenschijnlijk is het onderwerp van het schilderij Sint Joris die de draak niet verslaat, maar hem lijkt te begroeten. En hoewel hij conventioneel is afgebeeld als de belichaming van de miles Christianus, de ridder die de hellekrachten weerstaat, versterkt het speelgoedformaat van de actie (in een toch al klein werk) de indruk dat het Teutoonse woud evenzeer de echte held van het stuk is als de christelijke strijder. Dus al is hij een Joris, hij is ook een halve Hermann. Het paneel betekent een ware revolutie in de landschapsschilderkunst, vooral vanwege de buitengewone zorg waarmee Altdorfer de conventies van ornamentaal kerkgebladerte rechtstreeks heeft overgebracht op het schilderij, waardoor hij een gewijde ruimte heeft gecrëerd. Dit betekende echter niet dat Altdorfers gebladerte onherkenbaar gestileerd is. Integendeel zelfs. Hij heeft duidelijk getekend met de wetenschappelijke accuratesse van Dürer en Leonardo da Vinci, maar het schilderij overstijgt de louter naturalistische accumulatie doordat het een verbluffende sensatie geeft van de overweldigende totaliteit van het boslandschap, alsof de toeschouwer gesmoord en geblindoekt wordt met bladeren. En door zich tussen ons en onze verwachting van visuele diepte te plaatsen, vernietigt het gordijn van groen praktisch de mogelijkheid tot een verhaal, tot vertellen. Joris en de draak, ingesloten vóór een hoekje van de bladermuur, zijn niet belangrijker als dramatische protagonisten van het tafereel dan een spreker van de proloog voor een toneelgordijn. Het verhaal, begrijpen we als de bladeren licht laten vallen op nog meer bladeren, die zich ophopen en elkaar overlappen in dichtgeborduurde varenachtige panelen, is het bos. Dit Germaanse woud is niet ‘het decor’; het is de geschiedenis zelf.

Uit: Landschap en herinnering – Simon Schama, Olympus Amsterdam, 2007; vertaling Karina van Santen en Martine Vosmaer

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s