De zigeunerjazz van Django Reinhardt

djano reinhardt

Wie wel eens naar Parijs gaat, komt vroeg of laat in aanraking met de muziek van Django Reinhardt. De beroemdste vertolker en uitvinder van de zogenaamde zigeunerjazz. Tijdens mijn Parijse strooptochten langs de diverse marché aux puces hoorde ik uit een boombox, of nog romantischer, uit een nabijgelegen café, klanken die opvielen door hun ongewoonheid. Het was gitaarspel, vlug, ritmisch, maar de combinatie met de andere instrumenten was apart: viool, geen drums, andere gitaren en bas. De klankkast van de gitaar diende als percussie. Een soort jazzy vorm van de flamenco.

Navraag leerde dat het zigeunerjazz (gypsy jazz, jazz manouche) was. Grote man van die muziekvorm: Django Reinhardt. Reinhardt werd geboren onder de rook van Belgische Charleroi (Liberichies), groeide op in zigeuner(Roma)kampen rond Parijs. Raakte op 18-jarige leeftijd zwaargewond bij een brand in zijn woonwagen. Zijn rechterbeen was verlamd geraakt en pink en ringvinger hadden derdegraads brandwonden. Dat leidde tot die typische Reinhardt-manier van gitaar spelen: soleren met twee vingers en de twee andere vingers gebruiken voor het te spelen akkoord. Dat unieke getokkel zijn we la pompe gaan noemen.

Belangrijk in de ontwikkeling van de zigeunerjazz was de ontmoeting van Reinhardt met Stéphane Grappelli, Italiaans-Frans violist met wie Django Hot Club de France begon. Het kwintet speelde jazz-standards maar ook eigen werk, waaronder Nuages en Swing 42. En vierde internationaal triomfen.

In 1942 ging dit kwintet ter ziele. Vanwege de oorlog en vanwege het feit dat Grappelli besloot in Engeland te blijven waar het gezelschap op tournee was. Reinhardt keerde terug naar Parijs. Daar overleefde de muzikant de Tweede Wereldoorlog door de bescherming van een hoge nazi, die lak had aan het oppakken van zigeuners en het verbod op entartete kunst, waaronder jazz viel.

De gypsy jazz is een onuitputtelijke bron geworden voor muzikanten, voor filmmakers, liedjesschrijvers en zelfs computer-nerds. Woody Allen bracht een ode aan de jazz-vorm in zijn Sweet and Lowdown. In de prachtige tekenfilm Les Triplettes de Belleville zien we in de openingsscene een figuur met een dun snorretje die met twee vingers de sterren van de hemel speelt. Ik herkende Django. In Nederland was het Rosenberg Trio de hoeder van de traditie die zoveel liefhebbers veel luister-plezier brengt.

Bron: Made in Europe, de kunst die ons continent verbindt – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014

Django Reinhardt (1910-1953, Liberichies, België)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s