Julian Barnes brengt verdriet en rouw precies onder woorden

barnes, julian; startribune.comJulian Barnes met Pat Kavanagh; bron foto: startribune.com

Een merkwaardig boek is het: Hoogteverschillen. De Brit Julian Barnes (1946, Leicester, UK) schreef het in 2013 nadat zijn vrouw Pat was overleden (in 2008) na een hersentumor. Het niet al te dikke boek bestaat uit drie delen die op het eerste gezicht niet zoveel met elkaar van doen hebben. Nietsvermoedend en onvoorbereid lezend (veelal de beste positie om je al lezend te laten verrassen) overviel me het laatste deel. Het is een autobiografisch verhaal waarin Barnes zijn verdriet en rouw precies onder woorden brengt. Daarvoor hebben we gelezen hoe Felix Nadar fotografie en ballonvaart combineerde. En hoe actrice Sarah Bernhardt en avonturier Fred Burnaby aan elkaar gekoppeld worden.

De overeenkomsten: het gaat over dingen die aan elkaar worden gevoegd, dat nooit eerder waren, en iets nieuws opleveren. Je kunt ook zeggen dat het gaat over naar jezelf kijken en de wereld; over afstand en dichtbij zijn; over letterlijk en figuurlijk en over objectief en subjectief.

Barnes doet dat met weinig woorden maar heel precies. Dat leverde in mijn geval op, dat zijn persoonlijk relaas over het verlies van zijn geliefde me diep raakte. Het lukt Barnes om helder en duidelijk onder woorden te brengen wat verlies en rouw betekent. Dat verdriet en rouw persoonlijk zijn en voor niemand hetzelfde. Zijn woorden zijn herkenbaar en bieden troost.

Ik geloof niet dat ik haar ooit weer zal zien. Nooit meer zien, horen, aanraken, omhelzen, naar haar luisteren, met haar lachen; nooit meer wachten op haar voetstap, glimlachen bij het geluid van een deur die opengaat, haar lichaam in dat van mij opnemen, het mijne in dat van haar. En ik geloof ook niet dat we elkaar weer in een of andere onstoffelijke vorm zullen ontmoeten. Ik geloof dat dood dood is. Sommigen vinden dat verdriet een heftige, zij het gerechtvaardigde, vorm van zelfmedelijden is; sommigen dat het enkel de eigen weerspiegeling is in het oog van de dood; anderen zeggen dat het de achtergeblevene is met wie ze te doen hebben, omdat dat degene is die eronder gebukt gaat, terwijl de verloren geliefde niet meer kan lijden. Dergelijke benaderingen proberen het verdriet te beheersen door het te minimaliseren – en met de dood hetzelfde te doen. Het is waar dat een deel van mijn verdriet zelfgericht is – kijk toch wat ik ben kwijtgeraakt, hoe mijn leven beknot is – maar het gaat meer, veel meer, van meet af aan al, om haar: kijk toch wat zij is kwijtgeraakt nu ze het leven verloren heeft. Haar lichaam, haar geest; haar stralende nieuwsgierigheid naar het leven. Op sommige momenten voelt het alsof het leven zelf de grootste verliezer is, de ware nabestaande, omdat het niet meer aan die stralende nieuwsgierigheid van haar onderworpen is.

Uit: Hoogteverschillen, Atlas Contact Amsterdam, 2013

Julian Barnes (1946, Leicester, UK)

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s