Papyrus: het revolutionaire alfabet dat stil kwam

Lezen en schrijven zijn voor velen van ons vanzelfsprekend. Op school geleerd. Het is goed te bedenken dat aan dat lezen en schrijven het alfabet ten grondslag ligt. Het alfabet is een Griekse uitvinding maar we weten niet wie het bedacht. Wel ongeveer hoe.

alfabet, grieks; unicorngraphics.bebron beeld: unicorngraphics.be

Zesduizend jaar geleden verschenen in Mesopotamië de eerste schrifttekens, maar de oorsprong daarvan is gehuld in stilte en mysterie. Later ontstond, helemaal los daarvan, het schrift ook in Egypte, India en China. Volgens de nieuwste theorieën had de schrijfkunst een praktische basis: lijsten met bezittingen. Deze hypothese bevestigt dat onze voorouders eerst leerden rekenen en daarna pas schrijven.

(..)

We zijn economische en symbolische wezens. We beginnen met het opschrijven van inventarissen, daarna volgen inventies (eerst de knikkers, dan het spel).

(..)

De eerste notities waren schematische tekeningetjes (een kop, een boom, een oliekan, een mannetje).

(..)

Er zijn te veel tekeningetjes nodig om uiting te geven aan de wereld buiten en in ons. … De oplossing: stoppen met het tekenen van dingen en ideeën, die eindeloos zijn, en beginnen met het vastleggen van de klanken van de woorden, die alles bij elkaar een beperkt repertoire vormen. … Via opeenvolgende versimpelingen, kwam men bij letters.

Uiteindelijk werd dat het alfabet, waarvan we weten dat de wortels in Griekenland lagen. Een nieuw systeem was geboren en, als je moeite deed, kon je dat systeem beheersen.

Om het schrift te beheersen moest je zo’n duizend symbolen en ingewikkelde combinaties ervan kennen. Die complexe en fantastische kennis stond slechst ter beschikking van een select groepje schrijvers, die een bevoorrecht en geheim beroep uitoefenden.

(..)

Een gevolg van dit systeem was dat het schrift eeuwenlang slechts stem gaf aan de gevestigde macht.

Om voor iedereen van nut te kunnen zijn, moest het schrift versimpelen. Dat gebeurde.

Het versimpelde alfabetische schrift bevrijdde de handelaar van de macht van de klerk. Nu kon eenieder zijn eigen administratie bijhouden.

(..)

De expansiegolf van die uitvinding had niet alleen invloed op handelaren, maar ook op vele anderen, die voor het eerst toegang kregen tot de geschreven verhalen van de traditie en daaraan konden gaan twijfelen. Zo ontstonden de kritische geest en de geschreven literatuur.

(..)

Hoewel rebellen en revolutionairen er nog net zo slecht van afkwamen als voorheen, waren er voor hun idealen nu meer mogelijkheden om te overleven en zich te verbreiden. Dankzij het alfabet zijn sommige verloren zaken mettertijd toch nog ten goede gekeerd. Zelfs als in de meeste teksten de macht van koningen en heersers niet ter discussie werd gesteld, openden er zich kieren voor opstandige stemmen. Tradities raakten iets van hun onwrikbaarheid kwijt. Nieuwe ideeën brachten stokoude sociale structuren aan het wankelen.

fragmenten uit: papyrus, een geschiedenis van de wereld in boeken Irene Vallejo, Meulenhoff Amsterdam, 2021; vertaling Adri Boon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s