Papyrus – Hesiodus schreef sociaal bewogen poëzie

Cabeza de hesíodo;Beeld met het hoofd van Hesiodus; bron beeld: miciclopemiope.blogspot.com

Homerus is bekend als één van de eerste dichters waarvan het werk (Odyssee en Illias) nog altijd gelezen kan worden. Minder bekend is de Griekse dichter Hesiodus (8-ste eeuw v. Chr. geboren en 7-de eeuw v. Chr. gestorven).

Hesiodus was van eenvoudige boeren-komaf. Samen met zijn vader en broer Perses bewerkten ze een niet zo vruchtbaar stukje grond in het armoedige Askra, Attica. Over dat leven schreef de dichter in Werken en Dagen. Over hoe zijn vader in die streek terechtkwam nadat hij eerder in Klein-Azië zijn geluk had beproefd:

op de vlucht, niet bepaald voor overvloed, geluk en rijkdom, maar voor schaarste.

Over Askra:

een ellendig dorp, beroerd in de winter, hard in de zomer, eigenlijk nooit aangenaam

Uit zijn poëzie kunnen we ook lezen hoe hij tot dichten kwam:

Hesiodus was een jonge herder, die zijn dagen doorbracht in de eenzaamheid van de bergen, slapend op de grond bij het vee van zijn vader. Ronddolend over de zomerse weiden schiep hij een imaginaire wereld gemaakt van verzen, muziek en woorden. Toen hij op een dag aan de voet van de berg Helikon de kudde weidde, kreeg hij een visioen. Er verschenen negen muzen aan hem die hem een canto leerden, hem zijn gave inbliezen en in zijn handen een stok van laurierhout drukten. Toen ze hem in hun midden opnamen, zeiden ze iets verontrustends tegen hem: ‘We weten leugens te vertellen die waarheden lijken, en we weten, wanneer we dat willen, de waarheid te verkondigen.’

Het opmerkelijke van Hesiodus is wat hij schreef. Geen heldendaden en grootse verhalen over de verhouding mensen – goden, maar persoonlijke ontboezemingen over de hardheid van het bestaan.

In plechtige homerische hexameters heeft hij het over zaaien en snoeien, over het lubben van varkens en het krassen van kraanvogels, over aren en eiken, over de modderige aarde, over de wijn die een gloed geeft in de koude nachten onder de blote hemel. Hij schept mythen, fabels over dieren en aforismen van ruwe boerenwijsheid. Hij gaat tekeer tegen zijn broer Perses, met wie hij ruziet over de erfenis. Hij ventileert schaamteloos scabreuze familievetes over de verdeling van het bezit, en het kan hem niets schelen dat hij overkomt als een vrek; integendeel juist, hij is een boer die zich erop laat voorstaan precies te weten hoeveel de grond waard is. Hij vertelt dat die vage onverlaat van een broer een rechtszaak tegen hem heeft aangespannen, en nog niet tevreden met die vreselijke wandaad probeert hij ook nog eens de rechter om te kopen. Vervolgens vaart hij uit tegen de hebzucht van de kleine landheren en het gesjoemel bij de rechtbanken.

(..) Als een ware onheilsprofeet dreigt hij furieus en somber met goddelijke straf wanneer gezagsdragers om hun zakken te vullen het de machtigen naar de zin maken en de arme boeren uitknijpen. Hesiodus bezingt niet langer de idealen van de aristocratie.

Veel Grieken uit zijn tijd verlangden naar een rechtvaardiger maatschappij en een eerlijkere verdeling van de rijkdom. Werken en Dagen sprak aan omdat het ging over de waarde van geduldige en noeste arbeid, over het respect voor de ander en de dorst naar rechtvaardigheid.

(..)

Tussen de voren van een kleine betwiste hoeve in het armoedige Askra, in het noordoosten van Attica, begint de stamboom van de sociaal bewogen poëzie.

uit: Papyrus, een geschiedenis van de wereld in boeken – Irene Vallejo; Meulenhoff Amsterdam, 2021; vertaling Adri Boon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s