Böll: ‘Ieren, emigranten in eigen land’

Mit Heinrich Böll durch Kölnbron beeld: mz.de

Heinrich Böll speelde een periode in mijn leven een belangrijke rol. Ik ben een katholiek opgevoede jongen. Kerkkoor en Beatmis heb ik gered, daarna volgde de teleurstelling. Qua persoonlijke ontwikkeling was ik op Duitsland gericht, dicht wonend aan de grens. Het Duitsland van de jaren 70 en 80. Het Duitsland van Heinrich Böll, Gunther Grass en Wolf Biermann. Het Duitsland ook van de Rote Armee Fraktion en de Baader-Meinhof Gruppe. Böll won in die periode de Nobelprijs (1972) en was een vooraanstaand en invloedrijk schrijver. Zijn belangrijkste bijdrage was wellicht zijn kritiek op de katholieke kerk, het instituut, dat hij medeverantwoordelijk achtte voor de wandaden begaan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Die kritiek en hoe de kerk daarmee omging (nog voordat allerlei misbruik-schandalen bekend werden), zorgden voor mijn teleurstelling.

Terug naar Böll. Ik lees zijn Iers dagboek. Het Ierland van toen was super-katholiek. Böll voelde zich er thuis en had er zelfs een zomerhuis. In dit Iers dagboek geeft hij een persoonlijk gekleurd beeld van het land en zijn bewoners. Het Ierland van de turf, het keel-Keltisch, de overal tastbare armoede en de veiligheidsspeld. Het land van de duizenden priesters en het veelvuldige bioscoopbezoek; de minimale zelfmoordcijfers en de thee en whiskey. Dat land is een eiland en de beste manier om er te komen is per boot.

Ik had vergeten mij van een plaats voor de nacht te verzekeren, ik klom over benen, kisten en koffers; in het donker gloeiden sigaretten, ik ving brokstukken van gefluisterde gesprekken op: ‘Connemara… geen kans… serveuse in Londen.’ Ik zocht een plaats tussen de reddingsboten en zwemgordels, maar de westenwind was scherp en vochtig; ik stond op, zwierf weer over het schip, dat meer op een emigrantenschip leek dan op een schip met thuisvarenden: benen, gloeiende sigaretten, stukken van gefluisterde gesprekken – tot een priester mij vasthield aan de zoom van mijn jas en mij met een glimlach vroeg naast hem te komen zitten; ik leunde wat achterover om te slapen, maar rechts van de priester, van onder een groengrauw geruite reisdeken, sprak een zachte, heldere stem:

‘Nee, vader, nee, nee… het is bitter om aan Ierland te denken. Eens in het jaar moet ik er wel heen om mijn ouders weer te zien, en mijn grootmoeder leeft ook nog.

Kent u County Galway?

‘Nee,’ antwoordde de priester met zachte stem.

‘Connemara?’

‘Nee.’

‘Dan moest u er eens heengaan, en vergeet u niet als u weer naar Engeland terugvaart, in de haven van Dublin goed te kijken naar wat er uit Ierland geëxporteerd wordt: kinderen en priesters, nonnen en biscuit; whiskey en paarden, bier en honden…’

‘Mijn dochter,’ zei de priester zacht, ‘u moogt die dingen niet in een adem noemen.’

Een lucifer flikkerde onder de groengrauwe reisdeken, een scherp profiel was enkele seconden zichtbaar.

‘Ik geloof niet aan God,’ zei de zachte, heldere stem; ‘nee, ik geloof niet aan God – waarom mag ik dan niet priesters en whiskey, nonnen en biscuit in een adem noemen; ik geloof ook niet aan Kathleen ni Houlihan, aan het eiland uit de sprookjeswereld… Ik ben servuese geweest in Londen geweest, twee jaar lang, ik heb gezien hoeveel lichte meisjes…’

‘Mijn kind,’ zei de priester zacht.

‘… hoeveel lichte meisjes Kathleen ni Houlihan aan Londen geleverd heeft; dit eiland der heiligen…’

‘Mijn kind!’

‘Zo noemde de pastoor thuis mij ook: mijn kind… Hij kwam op de fiets, een lange weg, om ons zondags de mis te lezen, maar hij kon er niets aan doen dat Kathleen ni Houlihan haar kostbaarst bezit exporteerde, haar kinderen. Gaat u naar Connemara, vader – zoveel schoon land met zo weinig mensen erin heeft u vast en zeker nog nooit gezien; misschien leest u dan nog eens de mis bij ons, en dan ziet u mij die zondag vroom knielen in de kerk.’

uit: iers dagboek, Elsevier Amsterdam, 1973

Heinrich Böll (1917-1985, Keulen, Dld)

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s