Van Dis en Zwagerman unaniem over de betekenis van Francis Bacon

Je leest wel eens wat. Bijvoorbeeld bekende Nederlanders over de kunst van de 20-ste eeuw. Toevallig las ik dat zowel schrijver Adriaan van Dis als Joost Zwagerman unaniem waren in hun bewondering voor de kunst van de Ierse kunstenaar Francis Bacon. Uiteraard brengen beiden die waardering op geheel eigen wijze onder woorden.

francis bacon; three studiesfrancis bacon; three studies2

Adriaan van Dis:

Geen schilder die zo de verwonde mens kan schilderen als hij. De pijn is zichtbaar op zijn doeken. Voelbaar als je niet oppast. Bacon wist wat hij schilderde, hij groeide op met pijn. Als kind kreeg hij er veelvuldig met de zweep van langs, in de stallen van papa. Een pijn waar hij nooit meer van loskwam en die hij later opzocht in de duistere goten van Soho. Die achtergrond hoef je niet te kennen als je Bacon’s Three Studies fot Figures at the Base of a Crucifixion ziet, waarin half-dierlijke, half-menselijke gedrochten ons toeschreeuwen. In 1944 geschilderd, een tijd waarin het publiek de gruwelen van de oorlog liever wilde vergeten. Maar de schilder dwingt ons er naar te kijken, naar het bloed van het lijden dat zo tekenend is voor onze Christelijke beschaving. Ook later zal de schilder zich op lillend vlees uitleven, pasteus opgebracht en daarna met het paletmes tot het bot afgeschraapt. Zijn naakten worden altaarstukken van kwelling en plezier. Mond, neus en ogen veegt hij weg om in de verminking de kern van een gezicht te zoeken. En zo portretteert hij het grimas van een vriend op de rand van zelfmoord, de waanzin van een paus onder stroom, het menselijk lichaam als bloederig karkas.

francis bacon; portretfrancis bacon; portret2

Joost Zwagerman:

Vijfentwintig jaar geleden kon je vragen: ‘Wat schildert Bacon eigenlijk?’Dan kreeg je als antwoord: mensfiguren met verwrongen lijven, aangevreten gezichten, maar eigenlijk verbeeldt Bacon de angst, de walging en het afgrijzen die de moderne mens niet, nooit meer van zich af kan schudden. Een keurig en feitelijk antwoord.

Tegenwoordig kun je vragen: hoe ziet angst eruit? Dan kan het gebeuren dat je als antwoord krijgt: als een schilderij van Bacon. Zijn oeuvre verbeeldt niet langer uitsluitend die angst en walging maar is inmiddels zo bekend en wijdverbreid geraakt dat het maatgevend is geworden voor onze collectieve verbeelding ervan. Zoals Jung zich ooit ontfermde over ons collectieve onderbewustzijn, zo schilderde Francis Bacon decennia lang en met ijzeren volharding ons collectieve afgrijzen. Zonder hem zouden we niet hebben geweten hoe dit afgrijzen eruit ziet.

uit: XXste eeuw, Waanders Zwolle ism gemeentemuseum Den Haag, 2008

Francis Bacon (1909-1992, Dublin, Ier)

francis bacon; popefrancis bacon; pope2

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s