Licht: Hinterhof

Hinterhof

Blijf dicht bij me en ik blijf dicht bij jou – / Zo dicht bij mij als ik van je hou. / Dichtbij als de regenboog bij de woningpui, / Als vuur bij de haard, als de dageraad bij de dauw.

Blijf me trouw en ik blijf jou trouw / Zo trouw als ik verrast ben door jouw trouw, / Verrast als de regenboog door de mist, / Compleet verrast door waar ik niets van wist, / Verrast doordat ik je op je woord vertrouw.

Blijf bij me, blijf me trouw. Dan blijf ik dicht / bij jou, zo trouw als na aan ’t hart jij ligt. / Het hart dat nooit had durven dromen / Ooit zo iemand als jou tegen te komen – / Mijn dageraad, mijn vuur, mijn regenboog, mijn licht.

James Fenton (1949, Brits)

james fentonbron foto: literature.britishcouncil.org

Uit: Yellow Tulips Poems 1986 – 2011, Faber & Faber, 2011; vertaling Bernadette Booij

James Fenton, dichter en journalist, werd bekend door zowel zijn poëzie als door zijn inzet voor oorlogsslachtoffers en LGBT.

Advertenties

Herman Melville beschrijft zijn eigen ellendige leven

 

Herman_Melvillebron foto: daily.jstor.org

Herman Melville kennen wij, lezers, als de schrijver van het klassieke meesterwerk Moby Dick. Melville (1919 – 1891, USA) moest na de vroege dood van zijn vader de kost verdienen. Hij zwierf op zee, keerde terug op het land en ging schrijven. Zijn beroemdste werk zou Moby Dick worden. Een boek dat bij het verschijnen in 1851 neergesabeld werd door de kritiek en niet veel lezers vond. Tot grote teleurstelling van Melville. Reden voor de schrijver zich terug te trekken en uiteindelijk anoniem en eenzaam te sterven.

In 1853 verscheen (anoniem) De klerk Bartleby. Een kort verhaal over de klerk Bartleby die aan de slag gaat als kopiist op een juristenkantoor, hartje Wall Street. In het begin werkt Bartleby hard en naar tevredenheid van zijn baas. Maar op een zekere dag besluit Bartleby geen opdrachten meer uit te voeren. Hij wordt niet ontslagen, maar draagt verder niet meer bij aan de productie van het kantoor. Als een onwelwillende schim houdt hij de gemoederen bezig van zijn baas en zijn collega’s. Na verhuizing van het kantoor en opsluiting van Bartleby in het gevang, neemt zijn leven een dramatische wending. De klerk die liever niet meer kiest, zijn leven passief ondergaat, staat symbool voor wat Melville overkwam na het mislukken van Moby Dick.

Melville zelf omschreef het zo in dit korte maar krachtige verhaal:

Toch was ik er niet helemaal gerust op en uiterst nieuwsgierig keerde ik ten slotte naar de deur van mijn kantoor terug. Ik stak zonder problemen mijn sleutel in het slot, opende deur en ging naar binnen. Bartleby was nergens te bekennen. Ik keek gespannen rond, gluurde achter zijn scherm, maar het was zonneklaar dat hij vertrokken was. Toen ik de plek nauwgezet onderzocht, rees bij mij het vermoeden dat Bartleby gedurende een onbepaalde periode in mijn kantoor gegeten, geslapen en zich aan- en uitgekleed moest hebben, en dat alles ook nog zonder bord, bed of spiegel. De kussens van de zitting van een wrakke, oude sofa in een hoek droegen de vage afdruk van een magere, op de rug liggende vorm. Onder zijn bureau vond ik een opgerolde deken, onder het lege haardrooster een doos zwarte schoensmeer en een borstel, op een stoel een blikken kom met zeep en een rafelige handdoek, in een krant wat kruimels van de gemberkoekjes en een stukje kaas. Nu is het echt duidelijk, dacht ik, dat Bartleby hier zijn intrek heeft genomen, en er in zijn eentje een vrijgezellenbestaan leidt. Onmiddellijk werd ik bevangen door de gedachte: wat een eenzaam, ellendig leven zonder vrienden komt hieruit naar voren. Hij is straatarm, maar zijn eenzaamheid is nog afschuwelijker! Stel je eens voor. Een zondag, Wall Street is zo verlaten als Petra en ’s nachts is het er totaal uitgestorven. Ook dit gebouw dat op een doordeweekse dag zindert van leven en activiteit, weergalmt hol en leeg als het eenmaal nacht is, en is de godganse zondag verlaten. En hier neemt Bartleby zijn intrek, als enige toeschouwer van een eenzaamheid, een ruimte die hij dichtbevolkt heeft meegemaakt – een onschuldig soort Marius in andere gedaante die te midden van de ruïnes van Carthago zit te peinzen!

Herman Melville (1819 – 1891), Amerikaans

Uit: De klerk Bartleby, Atheneum, Polak & Van Gennep Amsterdam, 2017

Félix Labisse omarmde zijn gedroomde blauwe vrouw

Felix-Labisse-blauwe vrouw 6

Felix-Labisse-blauwe vrouw 4

Felix-Labisse-blauwe vrouw 2Félix Labisse werd in 1905 in Noord-Frankrijk geboren en stierf in 1982. Hij leefde afwisselend in Frankrijk en België.

Zijn eerste creaties werden beïnvloed door James Ensor, die hij in 1927 ontmoette,  en het Vlaamse expressionisme.

Labisse wordt beschouwd als een surrealistische schilder maar hij werkte in de marge van de beweging omdat André Breton hem nooit erkende als een van de zijnen.

Labisse’s werk verkende de grenzen van het fantastische, van rituelen, magie en erotiek.

Zijn vrouwelijke personages met wulpse en gekleurde lichamen ontwikkelen zich in een vreemde en tijdloze wereld.

In 1964 verschenen de eerste blauwe vrouwen in zijn schilderijen. Ze zullen bijdragen aan zijn bekendheid.

Naast zijn carrière als schilder had Labisse een carrière als decorateur in theater, dans en opera. Hij maakte onder andere toneeldecors voor Jean-Louis Barrault.

Felix-Labisse-blauwe vrouw 1

Felix-Labisse-blauwe vrouw 3

Felix-Labisse-blauwe vrouw 5

Middellandse Zee: park in Volterra

volterra, italia

bron foto: labengale.fr

Park in Volterra

De herfst deed zich reeds vaag gevoelen. / Het was het einde van ’t seizoen. / De zetbaas van het paviljoen / sjouwde met tafeltjes en stoelen.

Geremd door zuidelijk fatsoen / stonden ragazzi en fanciulle, / verachting veinzend, in de zwoele / namiddagzon verliefd te doen.

Wij dronken een glas wijn en zwegen. / Wij bleven met onszelf alleen, / tot er een oude man verscheen / die blaren op een hoop ging vegen.

-Als in een Franse film, zo één / waar ze elkaar tot slot niet kregen.

Jean-Pierre Rawie (1951)

Uit: Oude gedichten, Bert Bakker Amsterdam, 1987

Oskar Loerke: Leitspruch

Leitspruch

November 1940

Jedwedes blutgefügte Reich / Sinkt ein, dem Maulwurfhügel gleich. / Jedwedes lichtgeborne Wort / Wirkt durch das Dunkel fort und fort.

Motto

November 1940

Ieder met bloed gevoegd rijk / zakt in elkaar, als een molshoop. / Ieder in het licht geboren woord / dringt alsmaar door het donker heen.

oskar loerkebron: badische-zeitung.de

Oskar Loerke (1884 – 1941)

Uit: Gedichte und Prosa, Suhrkamp Frankfurt am Main, 1958

Talking Heads: hoe het zover kwam…

Talking Heads (1974 – 1991) was postpunk en new wave, maar vooral New York. Dat was niet vanzelfsprekend want zanger David Byrne was bijvoorbeeld Schots, Canadees en kwam uiteindelijk in de States terecht. Bassiste Tina Weymouth woonde in Californië; Chris Frantz, de drummer, leefde in Kentucky. Deze drie bezochten de Rhode Island School of Design en besloten muziek te gaan maken. Via de club CBGB leerden ze Jerry Harrison kennen die als gitarist en toetsenist de band completeerde.

De band viel op door haar staccato-muziek, abstracte teksten en het afstandelijke zingen van Byrne. Vervolgens kwam Brian Eno in beeld; covers; funk; akoestische en elektronische instrumenten. De volgende stap voor de Heads waren vervlechting van Afrikaanse invloeden (met dank aan Fela Kuti) en polyfone ritmes. Met het album Remain in Light volgde de internationale doorbraak en hun hitalbum. Ondertussen vond een waterscheiding plaats binnen de band: Eno/Byrne aan de ene en Weymouth/Frantz aan de andere muzikale kant. Soloprojecten volgen.

Een ander hoogtepunt is de film Stop making sense van regisseur Jonathan Demme, die met deze registratie van de gelijknamige TH-tournee een filmische mijlpaal produceerde.

De Heads maken minder interessante albums waarin folk en country een rol gaan spelen. Naked in 1988 was het laatste Talking Heads-album waarop meer wereldmuziek te horen was, dit keer de Zuid-Amerikaanse.

Frontman David Byrne besloot zich te wagen aan een solo-loopbaan, die nog altijd duurt.

Talking Heads was voor mij een grensverleggende band, die niet de makkelijkste muzikale weg bewandelde. Ieder album voegde iets toe aan de luisterervaring en dat deed deugd. Vooral de verweving van Afrikaanse invloeden was een eye-opener. De band opende voor mij nogal wat muzikale deuren en bracht me op heel wat nieuwe paden.

Generatie(s): het gezin

Het gezin

Vader, moeder, hun eenvoudig leven. / Vingers om het mes, de smakeloze plicht. / Zijn kaken malen vreedzaam. Kouwe kip. / Haar lichaam heeft niets mee te delen

tenzij: dat zij met elkaar een tafel delen / zonder brekend glas en zonder gif. / Het kind scheurt een toevallig moordbericht / uit oude kranten, inkt in sombere vegen

als een teken op zijn wang. / Want alles kan in een eenvoudig leven: / vader, moeder, mes geslepen, / en een kind uit zelfbedwang.

charles ducal

foto: Merlijn Doornernik; bron: filologica.fkgent.be

Charles Ducal (1952), Belgisch, Vlaams

Uit: Het huwelijk, 1987

Yassine Alaoui Ismaili: Casablanca, not the movie

Fotograaf Yassine Alaoui Ismaili (1984, Marokko) maakte de serie Casablanca Not the Movie tussen 2014–2018. “Casablanca Not the Movie is een lange termijn-project dat ik begon in 2014. Het is zowel een liefdes-brief aan de stad waarin ik me thuis voel als een poging om het visuele beeld te nuanceren. Vooral voor diegenen die Marokko’s beroemdste stad kennen van snapshots, filmbeelden of oriëntaalse fantasieën. De titel van het project verwijst naar de filmklassieker uit 1942: Casablanca. Overigens niet gefilmd in de stad zelf, maar in een Hollywood-studio.”

Yassine Alaoui Ismaili 2

Yassine Alaoui Ismaili 4

Yassine Alaoui Ismaili 6

Yassine Alaoui Ismaili 1

Yassine Alaoui Ismaili 3

Yassine Alaoui Ismaili 5

Primo Levi: ‘Wat onmenselijk is’

De Italiaanse chemicus Primo Levi (1919 – 1987) was joods. Hij trok als verzetsstrijder tijdens de Tweede Wereldoorlog de bergen in. Werd opgepakt en naar Auschwitz gedeporteerd. Door toeval overleefde Levi als één van de weinigen het concentratiekamp. Na de bevrijding besloot hij zijn verhaal aan het papier toe te vertrouwen. In zijn boek Is dit een mens doet hij verslag van zijn dagen in het kamp. Op indrukwekkende en huiveringwekkende wijze. Voor ieder mens verplichte kost om een idee te krijgen van wat oorlog en het concentratiekamp met mensen doet.

In het allerlaatste hoofdstuk en de allerlaatste pagina’s van dit niet al te dikke boek, probeert Levi onder woorden te brengen wat hij nu eigenlijk onder ogen heeft gehad en wat hij heeft meegemaakt. Het is januari 1945; de Duitsers hebben Auschwitz spoorslags verlaten; de Russen staan op het punt het kamp en de laatste overlevenden te bevrijden.

26 januari We lagen neer in een wereld van doden en schimmen. Het laatste spoor van beschaving, om ons en in ons, was verdwenen. Het werk van verdierlijking, door de triomferende Duitsers begonnen, was door de verslagen Duitsers voltooid.

Wie doodt, is een mens, wie onrecht doet of lijdt, is een mens; geen mens is hij die elk gevoel van grenzen verloren heeft en zijn bed deelt met een lijk. Wie heeft afgewacht tot zijn bedgenoot klaar was met sterven om hem een stuk brood af te nemen, is, ook al heeft hij daar geen schuld aan, verder verwijderd van het model van de denkende mens dan de primitiefste pygmee of de gruwelijkste sadist.

Een deel van ons bestaan berust bij wie naast ons leven: dat is de reden waarom de ervaring van wie dagen gekend heeft waarin de mens voor de mens een ding was, onmenselijk is.

Primo-Levi

bron foto: romecentral.com