Jorge Amado: ‘vervloekte cacao’

jorge-amado, thekitchensisters.combron foto: kitchensisters.org

De Braziliaan Jorge Amado (1912-2001, Itabuna, Brazilië) schreef veel en vaak over de streek waar hij vandaan kwam. Zelf was hij zoon van een plantage-eigenaar. Van nabij maakte hij het lot van de plantage-arbeiders mee. Het uitputtende werk in de verzengende hitte, de uitbuiting, de ontslagdreiging, de liefdesavonturen, de uitstapjes naar het bordeel, de enkele feestdagen waarnaar met veel ongeduld werd uitgekeken. Een leven dat in schril contrast stond met dat van de grootgrondbezitter (de kolonel). Amado maakte de bewustwording van de arbeiders mee en het ontdekken van de realiteit van de klassenstrijd. Dat was zijn drijfveer om erover te schrijven. Een voorbeeld van zijn werk uit de roman Cacao plantage:

Een simpele geschiedenis uit het Zuiden van Bahia. Ze waren lang geleden uit Ceara gekomen. De man was pachter van kolonel (=grootgrondbezitter) Henrique Silva in Palestina geworden. Een interessant type arbeider, de pachter. De grootgrondbezitter sluit met een gezinshoofd een contract voor het ontginnen van een stuk oerwoud en het aanleggen van een plantage op het terrein. De pachter is heer van het terrein gedurende de twee of drie jaar van het contract. Hij plant maniok en groenten en leeft daarvan. En aan het eind van het contract betaalt de eigenaar hem 500 tot 800 reis (=de Braziliaanse munteenheid) voor elke cacaoboom.

Osvaldo, de man van Sinhá Margarida, had zo’n contract afgesloten met kolonel Henrique Silva. Toen de termijn afgelopen was, probeerde hij zijn geld te krijgen. De kolonel betaalde niet. Hij ging wel drie keer naar Ilhéus om zich bij de autoriteiten te beklagen. De laatste keer antwoordde de commissaris: ‘Dat lijken wel vrouwenruzies. Regel dat als een man.’

Osvaldo ging terug naar huis en ’s avonds doodde hij de kolonel met messteken. De openbare aanklager hield een fraai betoog waarin hij de bijbel citeerde en verzen declameerde. De advocaat van de verdediging (die niet betaald werd) deed geen enkele moeite. De jury die uit grootgrondbezitters was samengesteld, veroordeelde de beklaagde tot 18 jaar, om een voorbeeld te stellen. Zijn vrouw en kinderen kwamen hem in de gevangenis opzoeken. Hij huilde voor de eerste keer in zijn leven. En vervloekte de cacao.

Uit: Cacao plantage, Wereldvenster Baarn, 1978; vertaling Bertus Dijk

Jorge Amado (1912-2201, Itabuna, Brazilië)

Aki Kaurismäki samengevat

De Finse filmregisseur Aki Kaurismäki (1957, Fins) maakt films die sterk aan zwarte komedies doen denken. Terugkerende elementen daarin zijn: stijf acteerwerk, live-muziek en de hoofdpersonen zijn vaak arbeiders zoals Karl Marx die voor ogen had. Verder drinken de hoofdpersonen veel koffie en roken sigaretten. De weinige tekst die gesproken wordt, is emotieloos en wordt met een stalen gezicht gedeclameerd.

De films spelen vaak in Helsinki, gaan over het lot van arbeiders die hunkeren naar liefde en begrip. Er is de sleur van alledag en de financiële eindjes worden moeizaam aan elkaar geknoopt. Ondanks somberte alom (nee, zo gezellig is het leven als arbeider niet), gloort er in Kaurismäki’s films altijd een sprankje hoop.

In de video-bijdrage van tv-station Arte (Frans-Duits) een blik op de films van de Finse regisseur. Met terugkerende elementen, acteurs en die typische Kaurismäki-filmstijl die je herkent uit duizenden. Vandaar: