Bijna iedere dag muziek: Kubrick en Von Beethoven

‘Bij Beethoven wisselen grandeur en muzikale grappen elkaar snel af, liggen humor en pathos dicht bij elkaar.’

‘Die ongelofelijke Diabelli-variaties van Beethoven – het hele spectrum van gedachten en gevoelens, maar alle in relatie tot een belachelijk klein walsdeuntje.’

Aldus  schrijver Aldous Huxely over de muziek van Ludwig von Beethoven. Huxley probeerde de muzikaliteit van Beethoven in zijn schrijven te gebruiken. Het meest duidelijke voorbeeld is de roman Point Counter Point uit 1928.

Ook filmer Stanley Kubrick vond Beethoven goed bij zijn werk passen. Met enige regelmaat keren composities terug in zijn films. Bekendste voorbeelden: a Clockwork Orange en Barry Lyndon. Bij Kubrick ondersteunt Beethovens muziek ons gevoel als kijker bij wat we te zien krijgen. Het versterkt de emotie, niet alleen bij ons, maar ook bij de acteur. Duidelijkst is het voorbeeld (wat Beethoven betreft) in a Clockwork Orange. Hieronder een compilatie van Kubrick filmfragmenten met daaronder de 7-de symfonie van Beethoven. Kijk, luister en voel wat ik bedoel.

Vervolgens het menuet uit de Diabelli-variaties van Beethoven. Deze piano-werken componeerde Beethoven als antwoord op de vraag van de Oostenrijkse componist Anton Diabelli om variaties te maken op de wals die hij componeerde. Beethoven voldeed aan deze opdracht en deed dat in 2 delen. Deze variaties lieten zien waartoe Beethoven in staat was: breedte en diepte. Vaak worden de Diabelli-variaties vergeleken met de Goldberg-variaties van Bach.

Oskar Loerke: Leitspruch

Leitspruch

November 1940

Jedwedes blutgefügte Reich / Sinkt ein, dem Maulwurfhügel gleich. / Jedwedes lichtgeborne Wort / Wirkt durch das Dunkel fort und fort.

Motto

November 1940

Ieder met bloed gevoegd rijk / zakt in elkaar, als een molshoop. / Ieder in het licht geboren woord / dringt alsmaar door het donker heen.

oskar loerkebron: badische-zeitung.de

Oskar Loerke (1884 – 1941)

Uit: Gedichte und Prosa, Suhrkamp Frankfurt am Main, 1958

Brahms: drie van zijn fijnste werken

johannes_brahms

Johannes Brahms (1833 – 1897), je moet er van houden. Of je houdt er van of je haat het. Brahms kent adepten en liefhebbers die zijn muzikale persoonlijkheid haten. Er is geen tussenweg. Daar zorgde de Duitse componist zelf wel voor. Hij zocht naar muziek die de emotionele diepte in ging en altijd zoekende was. Zijn werken zijn geconstrueerd, perfectionistisch, en getuigen van een technisch raffinement.

Hoewel volgens de deskundigen, Brahms een romantische componist was, vond hij zichzelf aansluiten bij meer traditionelere klassieke muziek. Hij was een liefhebber van Mozart, Bach, Haydn en Beethoven. En hing nogal aan de traditionele vormen en structuren van de oude klassieken. Op latere leeftijd liet hij het experiment wel eens los. Nou ja, los… Zijn werk spreekt niet alleen op papier. Het raakt je of niet. Probeer het eens.

Piano kwartet no.1 in G-mineur (opus 25)

Hongaarse dans no.5

Vioolconcert

Duitse schilderkunst: Memling en Dürer

De aanleiding was een documentaire-serie op tv. Een dochter gaat op zoek naar de plaatsen waar haar moeder werd grootgebracht. Dat was vooral Duitsland. Eerst wonend in het Duitse deel van Polen, daarna verdreven naar het oosten van het huidige Duitsland. Eerst zuchtend onder het juk van de Nazi’s, toen onder de voet gelopen door de Russen. Vervolgens terecht gekomen in Oost-Duitsland. Daar was je vijand als je besloot geen communist te zijn, zoals haar familie deed.

Al kijkend en luisterend vroeg ik me af wat ik eigenlijk van de Duitse geschiedenis wist. Hoe die zich voltrokken heeft en waarom het een Europese grootmacht is geworden. Van de geschiedenis waarin ik me zelf beweeg, weet ik wel wat. Ook van de Eerste en Tweede Wereldoorlog is er (bescheiden) kennis, maar alles wat zich daarvoor heeft afgespeeld, wordt bij mij het beeld diffuser en duister.

De nieuwsgier slaat toe. Terwijl wij in de Lage Landen bezig waren met onze 80-jarige oorlog tegen het katholieke Spanje, gebeurden er vergelijkbare dingen bij onze (Ooster)buren. Ook in Duitsland was er de strijd tussen katholieken (zuidelijk deel van het Duitse Roomse Rijk – Karel de Vijfde) en protestanten. Luther komt uit Duitsland! Met zijn gedachtegoed knaagt hij aan de macht van de paus. Maar niet alleen dat: Luther legde de nadruk op de begrijpelijkheid van het Schrift voor alle gelovigen en vond dat alle gelovigen verantwoordelijk waren voor het bestuur van de Kerk. De Bijbel werd door Luther vertaald in het Hoog-Duits. De boekdrukkunst zorgde voor brede verspreiding van het Woord.

Met die opvattingen kwam het gezag ter discussie. Daarnaast was er de emancipatie van de lage adel en de boeren, die zich door de hoge adel en de stadsbourgeoisie in het nauw gedrukt voelden. Kortom, een roerige tijd die ook uitmondde in een oorlog, die 4 periodes kende, 30 jaar zou duren en waarmee zich Denemarken, Zweden en Frankrijk zouden bemoeien.

Iets opmerkelijks werd me bij het lezen gewaar: In de 15-de en begin 16-de eeuw vindt bij onze Oosterburen hun Gouden Eeuw plaats. Tenminste op cultureel gebied en vooral in de schilderkunst, zo blijkt: Cranach, Holbein, maar vooral Memling en Dürer zijn daarvan de voorbeelden.

Waar Memling religieuze thema’s verwereldlijkt en zijn werk uitblinkt in serene verfijning, blijkt Dürer de zoekende humanistische geest. Dürer wil de wereld precies en rationeel weergeven. Daarmee vertegenwoordigen deze twee kunstenaars mooi de tijd waarin ze leven: hernieuwd geloof, opkomend humanisme en metafysische angst.

In de tijden daarna gevolgd door een meer visuele weergave van die innerlijke verdieping van de mens. Die krijgt in Duitsland daarna zijn weerslag in een andere kunstvorm: de muziek. Bach rammelt aan de deur!

Vrouwenportretten van Memling

Vrouwenportretten van Dürer