Caspar van Wittel schilderde Italiaanse stadsgezichten en kreeg navolging

Gaspar_van_Wittel 2Gaspar_van_Wittel 4Gaspar_van_Wittel 6Caspar (Adriaensz) van Wittel (1653 – 1736) was een Nederlands tekenaar en schilder, maar werd in Italië een grootheid. Van Wittel schilderde in Italië stadsgezichten en introduceerde het stadsgezicht als onderwerp van schilderen in Italië. Hij kreeg navolging in dit werk door onder andere Canaletto en Guardi, die zijn werk zouden perfectioneren.

In ons land is Van Wittel geen erg bekende schilder; in Italië werd hij ‘wereldberoemd’. Daar is hij bekend geworden onder de naam Gasparo Vanvitelli, een mooie Italiaanse verbastering van zijn naam. Van Wittel is vader van Luigi Vanvitelli, de Italiaans-Hollandse architect die een zwaar stempel zou drukken op de 18-de eeuwse Italiaanse architectuur met zijn barokke en neo-classicistische bouwwerken.

Aan het schilderwerk van zijn vader wordt binnenkort een tentoonstelling gewijd in Amersfoort. Zie link:

https://www.kunsthalkade.nl/nl/tentoonstellingen/caspar-van-wittel-de-ontdekking-van-een-hollands-meester-in-italie?

Gaspar_van_Wittel 1Gaspar_van_Wittel 3Gaspar_van_Wittel 5

Het brede kader van Velázquez’ Las Meninas speelt met de kijker

velazguez meninas

Las Meninas (de hofdames, 1656) van Diego Velázquez

In Las Meninas zien we de schilder achter de ezel in een provisorisch atelier, terwijl de infanta, de dochter van de koning, bij hem op bezoek is. Zij wordt vergezeld door twee jonge hofdames, een klein mens, een kind, een hond en twee oudere chaperonnes, en gadegeslagen door een kamerheer des konings die in het verdwijnpunt van het schilderij in de deuropening staat. Zelf kijkt ze naar ons, de toeschouwers, net als de schilder en de achondroplaste. Of kijken ze naar iemand die net het atelier binnenkomt, de koning met zijn vrouw bijvoorbeeld? In dat geval is de afbeelding van het koninklijk paar aan de achterwand geen schilderij maar een spiegel.

Velázquez’ spel met de kijker heeft door de eeuwen heen kunnen rekenen op de mateloze bewondering van collega’s.

Uit: Made in Europe – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014

Wonderkind Bernini mocht zich uitleven in Rome

bernini rome 1

bernini rome 9

 

bernini rome 8Gian Lorenzo Bernini (It, 1598 – 1680) was een wonderkind dat rond zijn 20-ste jaar al de prachtigste marmeren beelden maakte. In opdracht van de pauselijke secretaris Scipione Borghese.

Echt wereldberoemd werd Bernini nadat de verschillende pausen in Rome hem opdracht gaven de Sint-Pieter (gebouwd door Michelangelo en Maderno) aan te kleden. Dat maakte van het Napolitaanse wonderkind niet alleen beeldhouwer en schilder, maar ook nog eens architect. De bedoeling was om het geheel op te fleuren met barokke elementen. Dat was niet aan doveman’s oren gezegd. Bernini ontwierp het ellipsvormige plein voor de basiliek met de indrukwekkende zuilen; gaf vorm aan de Heilige Stoel van Petrus en verwerkte de bronzen bekleding van het Pantheon in de baldakijn boven het altaar in het midden van de kerk. Overdreven, voorzien van veel overbodige tierelantijnen. Maar het was barok. En barok was het zich afzetten tegen de voorgaande renaissance-periode. Er moest meer openheid komen, meer dynamiek en vooral meer theater in de kunst. Als het werk maar begrijpelijk was en de boodschap er dik bovenop lag.

bernini rome 7

bernini rome 6

bernini rome 3

 

Die uitgangspunten lagen Bernini wel. Hij maakte al beeldhouwwerk dat overdreven was, dynamisch maar bovenal levensecht. En deed dat op groot-meesterlijke wijze. Bernini werd 82 jaar oud en heeft altijd in hoog aanzien gestaan dankzij dat enorme vakmanschap. Overtuig uzelf met de bijgaande afbeeldingen van details van zijn vroegste werk! Wie geen genoeg krijgt van Bernini: reis af naar Rome en kijk je ogen uit!

Graveur William Hogarth verhaalt in series en werd daarmee striptekenaar

William_Hogarth1

De Engelsman William Hogarth (1697 – 1764) was kunstschilder en prentkunstenaar in de periode van de barok. Hij werd opgeleid als goudsmid en graveur, maar vervaardigde later ook paneel- en muurschilderingen, genrestukken en portretten, historiestukken en Bijbelse taferelen.

In de periode 1718–1720 vestigde hij zich als zelfstandig graveur. Hogarth brak met de traditie om de buitenlandse schilders als Hans Holbein de Jonge en Anthony Van Dyck na te volgen, waarop de kunstsmaak van de Engelsen zich altijd had gericht. Zijn prentwerk werd beïnvloed door de Franse kunstschilder, tekenaar en graveur Jacques Callot.

William Hogarth wordt gerekend tot de eerste kunstenaars die verhalende werken in serie produceerde, als een soort voorloper van het beeldverhaal of het latere stripverhaal. Deze series waren moraliserend en satirisch van aard en verwierven grote populariteit.

A Rake’s Progress is een serie van acht schilderijen daterend uit de periode 1732-1733, gegraveerd en als prentwerk uitgegeven in 1735. De serie verbeeldt de geschiedenis van een losbol die in zich in Londen overgeeft aan een luxeleventje, gokken en prostitutie, waarna hij gevangen wordt gezet wegens schulden en eindigt in een krankzinnigengesticht.

De moraliserende en satirische werken bevatten komische verwijzingen naar politieke en maatschappelijke gebeurtenissen en gebruiken van die tijd.

william hogarth5

Paulus Potter stierf jong maar vestigde zijn naam als vee-schilder

ma_i064837

Paulus Potter (Enkhuizen, 1625 – Amsterdam, 1654) barokke kunstschilder uit de Gouden Eeuw, slechts 28 jaar oud geworden. Er zijn een honderdtal werken van hem bewaard gebleven. Hij is invloedrijk en origineel gebleken.

Leerde het schildersvak van zijn vader, terwijl zijn oom ook kunstschilder was. In 1631 verhuisde het gezin Potter naar Amsterdam. In 1642 neemt Paulus schilderlessen in Haarlem. In 1646 vestigde hij zich als meester-schilder in Delft. Drie jaar later huurt hij een huis van Jan van Goyen, schilder in Den Haag. Woont in een atelier naast Jan van Goyen en leert zijn latere vrouw Adriana van Balckeneynde kennen. Ze trouwen in 1650. Via de familie van moederskant en de schoonfamilie komt Potter in contact met de elite: onder andere Johan Maurits van Nassau Siegen. Deze vertegenwoordiger van de Oranjes koopt werk van hem, evenals andere leden van het Koninklijk Huis. Zijn naam is gevestigd.

Via de beroemde arts Nicolaes Tulp, die hem een uitnodiging stuurt voor het maken van een schilderij, keert Potter terug naar de hoofdstad. Tijdens wandelingen door de stad neemt Potter altijd een schetsboek mee. Januari 1653 maakt Adriana een testament op voor Paulus, die een jaar later sterft, vermoedelijk aan tuberculose. Volgens de familie echter aan ‘overmatig schilderen’.

Potter liet ongeveer honderd schilderijen na, de meeste op klein formaat. Naast schilderijen maakte hij ook een klein aantal etsen. Oorspronkelijk schilderde hij historiestukken, net als zijn vader. Hij werd echter beroemd als beestenschilder, want hij schilderde vooral het vee in het Nederlandse landschap. Hij schilderde realistisch, met veel aandacht voor de huid, de uitdrukking en de houding van de dieren. Hij beeldde de dieren soms af vanaf een laag standpunt, waardoor ze goed uitkomen tegen de lucht.

Paulus Potter is een oude meester uit de Gouden Eeuw. Zijn bekendheid en beroemdheid dank hij vooral aan het schilderij dat hij van De Stier maakte. Een schilderij dat veel indruk maakte op Napoleon. Die nam het mee naar Parijs waar het in het Louvre kwam te hangen. Toen Nederland zich wist te ontdoen van het Franse juk, kwam De Stier weer terug naar ons land, in het Haagse Mauritshuis.

bullenboekje-paulus-potter-1

Francisco de Quevedo: vanaf de toren

quevedo_copia_de_velazquez


Francisco Gomez de Quevedo y Villegas Santibáñez
(1580– 1645) Spaans edelman, politicus en schrijver van barokke poëzie en proza over uiteenlopende onderwerpen. Samen met zijn levenslange rivaal, Luis de Góngora, was Quevedo een van de meest vooraanstaande Spaanse dichters van zijn tijd.

Vanaf de toren

Aleen in deze vredige woestenij, / door boeken, weinige, geleerd omgeven, / ben ik steeds in gesprek met wie ze schreven / en luister met mijn ogen: zeg het mij.

Soms niet doorgrond, steeds open en nabij, / bestuiven of verfijnen ze mijn streven / en spreken wakker tot de droom van het leven / in stille maar meerstemmige melodij.

Wat, Don Iosef, knap te boek is gesteld / verlost als wreekster van de boze jaren / de grote geesten, door de dood geveld.

De uren vliegen zonder wedervaren, / maar de allerbeste rekensom vertelt / dat wij door les en studie kracht vergaren.

Uit: De dichter is een kleine God, de 150 mooiste gedichten uit het Spaans, vertaald en samengesteld door Barber van de Pol en Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

Luis de Góngora y Argote: aan een roos

gongora y argote

Luis de Góngora y Argote (1561 – 1627) Spaans dichter en toneelschrijver uit de tijd van de Barok.

Góngora was de zoon van een rechter en vooraanstaand humanist. Zelf studeerde hij ook rechten. In 1606 liet hij zich tot priester wijden. Filips III van Spanje benoemde hem tot ‘erekapelaan’ aan het hof. Verwoed kaartspelen bracht hem regelmatig in de problemen. Pas aan het einde van zijn leven verscheen zijn werk in druk.

Góngora wordt gezien als een van de belangrijkste vertegenwoordigers van de (Spaanse) barokke dichtkunst.

Aan een roos

Gisteren geboren, morgen niet meer hier. / Wie heeft je het leven voor zo kort gegeven? / Waarom voor schamele tijd zo stralend leven / en om als niets te eindigen zo fier?

Je schoonheid is uitsluitend goede sier / en duurt zoals je weldra ziet maar even, / want in je schoonheid zit de kans verweven / dat er een vroeg eind komt aan het aards vertier.

Wanneer een straffe hand je breken kan, / zoals bij akkerbouw is toegestaan, / dan wordt je lot door een ademstoot geveld.

Ontluik niet, want er wacht je een tiran; / stel uit het opengaan voor dit bestaan, / bij leven zijn je dagen al geteld.

Uit: De dichter is een kleine God, de 150 mooiste gedichten uit het Spaans, vertaald en samengesteld door Barber van de Pol en Maarten Steenmeijer, Atnenaeum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010