Overdenking: Hier! Nu! Veel! Lekker!

De mensen vergissen zich omdat ze hun comfort, hun gemak gelijkstellen met vrijheid. Ze denken dat ze de maximale vrijheid hebben bereikt als ze in ieder opzicht op hun wenken bediend worden. Als ze de nationaliteit  van Luilekkerland hebben veroverd. Dat is, kort gezegd, het succes van wat we in de loop van deze praktijk het consumentisme zijn gaan noemen. Luilekkerland is de bakermat van het consumentisme, maar niet van de vrijheid.

(..)

De grote mediacorporaties, Disney, Time-Warner, serveren ons ieder etmaal, alle dagen van het jaar, het fastfood van onze verbeelding. Daardoor koesteren we de illusie dat we vrij zijn, vrijer dan wie dan ook in de geschiedenis. Maar in werkelijkheid worden onze vaardigheden van lichaam en geest meer dan ooit bepaald door de producenten voor de vrije markt.

(..)

De consument is een onderdaan, die steeds meer kan kopen waarover hij met steeds minder verstand steeds minder te zeggen heeft. Hij is de paradoxale gevangene, op de vrije markt ingesloten door pakhuizen vol vrijheidsproducten. Niet langer geldt daar de eenvoudige formule dat cultuur de macht volgt. De macht komt voort uit de cultuur die doelbewust gestuurd wordt. De individuele vrijheid is de vrijheid zoals de gemondialiseerde consument zich die laat definiëren.

(..)

De geïndividualiseerde, ook in absolute zin, is iemand die met de continuïteit geen rekening houdt. Zijn levensinstelling schrijft hem voor op het moment zelf toe te slaan. Dat beschouwt hij als de vervulling van zijn vrijheid. Zijn levensprogramma kan worden samengevat in vier woorden: Hier! Nu! Veel! Lekker! Dat is voor de markt nauwkeurig het programma voor de ideale consument. Daar wordt de vrijheid van deze geïndividualiseerde beschouwd als een product in duizend verschillende verpakkingen. In werkelijkheid is daar het toppunt van maakbaarheid bereikt: de maakbare vrijheid. De uiterste vervulling van een commercieel conformisme.

Henk-Hofland-bob bronshof

Henk J.A. Hofland, foto: Bob Bronshoff

Aldus dominee H.J.A. Hofland

Uit: Bemande essays, Bezige Bij Amsterdam, 2011

Fotorealist John Salt schildert de smerige kant van onze samenleving

Waarom voel je dat dit schilderijen zijn gemaakt naar foto’s en niet naar de werkelijkheid? Is het een jaren zeventig- en tachtigfilter die in de beelden ligt, zijn het de spullen, is het de reflectie van de kleuren van de auto’s?

(..)

Alle vertrouwdheid met de stad (New York, re) was via media tot me gekomen. Niet door eigen waarneming. Televisieseries, films en nieuws hadden New York bijna tot een thuisstad gemaakt. Daar gaan die schilderijen over (..), het vals gevoel van werkelijkheid dat fotografie en film ons bieden, en de schilder streek voor streek vastlegt. Of nou ja vals – een eigen werkelijkheid, meer.

Dus toen ik John Salts spookachtige voorstelling van een afgelegen huis met autowrakken, een picknicktafel met aftandse parasol en kapotte caravan zag, herkende ik een sfeer en een gebied dat ik nooit gezien heb.

(..) Het interessante is dat Salt ongeveer het tegenovergestelde doet van veel van zijn collega-fotorealistische schilders: waar zij het optimistische Amerika van de Koude Oorlogsjaren met de pastelkleurige auto’s en glimmende diners, de nieuwe heiligdommen van het consumentisme als technische apparaten en snel voedsel weergeven tot in de fijnste weerspiegeling – kunsthistorisch gezien een mooie parallel met de ‘goddelijke’ weerspiegelingen in de schilderkunst van Jan van Eyck uit de 15-de eeuw – bepekt John Salt zich tot de keerzijde daarvan. De glimmende auto’s die wrakken zijn geworden, de caravans die niet meer werken. Het begin van de afvalberg die niet meer te stoppen bleek.

(..) De hoop van vooruitsturend Amerika – hoe makkelijk het huishouden werd door de koelkast kunnen we ons niet eens meer indenken – en de smerige andere kant ervan. Wat moeten we als al die apparaten stuk zijn, waar moeten ze heen? Naar dit soort achterlandjes dus, waar zo min mogelijk mensen komen.

fragmenten uit: Buitengebied – Wieteke van Zeil over de koelkasten op een schilderij van John Salt (1937, Brits), VK Sir Edmund, 27 mei 2017

John_Salt_6

John_Salt_4