De vogels van Jan Mankes

mankes, vogels6mankes, vogels8mankes, vogels2mankes, vogels4‘Mankes was niet zo goed in figuren, vooral niet in de menselijke, en daarom hield hij zijn voorstellingen plat, schilderde hij de dingen frontaal. Om er leven in te krijgen sloeg hij aan het ‘puimen’: een techniek waarbij de olieverf in dunne laagjes werd aangebracht en met een puimsteen weer werd afgeschuurd. Zo kregen de werken hun dromerige karakter.’, aldus Stefan Kuiper in De Volkskrant van 16 april jl.

Juist die dromerigheid maakt zijn werk bijzonder en uniek, vind ik. Jan Mankes (1889-1920, Meppel) was vooral graficus. Hij kreeg zijn opleiding aan glasschilderfabriek in Delft en volgde daarna avondlessen aan de Haagse academie. Hij schilderde dieren, stillevens, landschappen en portretten. Dat deed hij doorgaans in vlakke, gedempte kleuren waarbij hij ‘puimde’.

Mankes werd niet oud maar was productief. Wat talrijk restte was zijn grafisch werk, vooral de houtsneden. De vele vogels die hij tekende, etste, schilderde zijn vooral door de dromerige stijl een lust voor het oog.

Mankes, vogels1mankes, vogels3mankes, vogels5mankes, vogels7

Odilon Redon’s obsessie: de duistere wereld van het onbestemde

odilon redon 5

odilon redon 4

Odilon Redon (1840 – 1916, Frans) mag je in één adem noemen met James Ensor (1860 – 1946, Belgisch). Dat heeft te maken met het symbolisme, dat beiden in hun kunstwerken lieten zien. Redon en Ensor schetsten hun droomwereld en vermengden bewust in hun werk de zintuigelijke prikkels. Het werk was bedoeld voor ogen, oren en het hart.

odilon redon 3

Redon zocht zijn heil in de ongebreidelde fantasie en in hallucinaties. ‘Alles komt voort’, schrijft hij, ‘uit de onderworpenheid en het onbewuste.’ De Fransman werd geobsedeerd door ‘de duistere wereld van het onbestemde’.

Ensor en Redon vertolkten in verschillende technieken (ets, litho, gravure, tekening, pastel) vreemde visoenen en dromen waarin de mens wordt vervormd. Dat riep uiteenlopende reacties op: de dichter/schrijver J.K. Huysmans bewonderde Redon: ‘hij schijnt te hebben gemediteerd over het troostrijke aforisme van Edgar Allen Poe: alle zekerheid ligt in de dromen.’

Ook dichter en criticus Stéphane Mallarmé kende het werk van de Fransman en was er enthousiast over: ‘U roert in onze stilten het gevederte van de droom en de nacht. Alles boeit mij en in de eerste plaats hetgeen voortkomt uit uw eigen dromen. De fantasie heeft diepten die overeenkomen met bepaalde zwarten, lithograaf en demon, en u weet het, Redon, ik ben jaloers op uw onderschriften.’

Uit: Meesters der prentkunst in de 20-ste eeuw – Adhémar en Cogniat, Gaade Den Haag, 1964

Anders (Leonard) Zorn maakt indruk met zijn grafisch werk

Anders Leonard Zorn (1860 – 1920, Zweden) was schilder en etser maar kreeg zijn opleiding tot beeldhouwer. Bewoog zich een periode in Parijs (1888 – 1896) waar hij onder de indruk kwam van het Impressionisme.

Hij schilderde landschappen, genrestukken en portretten maar maakt op mij vooral indruk door zijn grafisch werk.

Zorn, zoon van een bierbrouwer, trok er al vroeg op uit. Reizen was een passie gezien de vele trips die hij buiten Zweden maakte. Eén van die trips bracht hem voor langere tijd in de Franse hoofdstad. Daar raakte hij onder invloed van het opkomende Impressionisme.

Hij gebruikte een beperkt palet met gebroken wit, okergeel, vermiljoenrood en ivoorzwart, ook wel het “Zorn-palet” genoemd, op basis waarvan hij al zijn kleuren mengde.

anders zorn 2

anders zorn 4anders zorn 6

Zorn was in eigen land een veelgevraagd portrettist en maakte onder andere portretten van koning Oscar II van Zweden, van koningin Sophia en van hun kinderen. Na 1893 maakte hij portretten in opdracht van vermogende en vooraanstaande Amerikanen, waaronder de presidenten Grover Cleveland en William Howard Taft.

Naast zijn portretkunst is Zorn vooral bekend om zijn weergaven van het vrouwelijk naakt en om zijn levendige afbeeldingen van het water. Ook schilderde hij voorstellingen uit het dagelijks leven en landschappen, zowel in olie als in waterverf.

Zorn werkte overwegend in een realistische stijl, met name in zijn portretten, maar hij maakte ook werken waarin sterke invloeden vanuit het impressionisme herkenbaar zijn.

anders zorn 1anders zorn 3

anders zorn 5

Bernardo Bellotto schilderde stadsgezichten in navolging van oom Canaletto

Bellotto, Bernardo, 1722-1780; The Tower of Malghera

Bernardo Bellotto of Canaletto II (1720 – 1780) Italiaans kunstschilder en etser.

Hij noemde zich naar zijn leraar en oom Canaletto, maar was een minder goed schilder. Hij schilderde vooral vedute, dat wil zeggen stadsgezichten.

Na zijn leertijd bezocht hij omstreeks 1740 de stad Rome, daarna Turijn, Verona, Milaan en omstreeks 1745 München. In 1746 werd hij hofschilder bij August III van Saksen in Dresden, waar hij twintig jaar bleef. In 1766 ging hij naar Sint Petersburg, in 1767 naar Warschau waar hij in 1770 hofschilder werd van Stanislaus August Poniatowski.

Zijn schilderijen zijn gebruikt om de stad na de Tweede Wereldoorlog weer op te bouwen.

De stijl van Bellotto is iets killer dan die van zijn oom, maar toont dezelfde precisie. Vooral in Dresden kan men veel van zijn werk vinden.

Bernardo Bellotto 6

Herman Gordijn: ‘geen illustraties bij mijn leven’

Herman Gordijn (1932 – 2017) kunstschilder en graficus. Zijn werk wordt gerekend tot het lyrisch realisme.

In de jaren 80, vorige eeuw, maakte Gordijn een reeks houtsneden die nogal indruk maakte. Henk Romein Meijer (toen redactielid van Maatstaf) besteedde een portfolio in Maatstaf aan het werk van Gordijn. In een briefwisseling legt Gordijn uit ‘hoe hij het gedaan heeft’.

‘De dingen die ik maak zijn altijd een neerslag van wat ik meemaak. De onderwerpen die ik gebruik zijn beelden die op één of andere manier verbeelden wat ik voel of beleef, het zijn geen illustraties bij mijn leven.’

‘Ik vind het belangrijk dat de beelden die ik gebruik duidelijk zijn. Ik weet niet altijd wat ik wil zeggen, maar ik weet wel heel goed wat ik niet wil.’

‘Wat ik wil zeggen ontwikkelt zich vaak al zoekende uit een niet precies te benoemen gevoel. Onder het werk lijkt het nog dat je veel kanten uit kan en dat er meer oplossingen mogelijk zijn, maar als je slaagt besef je uiteindelijk: zo moest het en niet anders.’

Uit: Portfolio Herman Gordijn – Henk Romein Meijer, Maatstaf 1985-7, Arbeiderspers Amsterdam

herman gordijn 1

herman gordijn 2

7134362-5277

herman gordijn 3

herman gordijn 4

herman gordijn 6

Nolthenius de Man liefhebberde in grafische technieken

Opnamedatum:  2011-03-03

A.H.W. Nolthenius de Man (1793 – 1842) was een Haags officier en militaire kunstbeoefenaar. In de tijd van het herstel in Nederland (rond 1820) kreeg hij de mogelijkheid om zich te bekwamen in nieuwe grafische technieken, waaronder de steendruk. Dat is wat Nolthenius samen met zijn goede vriend J.Z. Mazel deed. Nolthenius de Man gaat de boeken in als de eerste die met zink etste, terwijl koper en daarna steendruk gangbaar waren.

Samen met Mazel kreeg Nolthenius de Man van hun superieuren de opdracht om zich te bekwamen in de steendruk, de techniek die in het buitenland populair was. De reden: het in legerkringen gebruikelijke drukwerk (stafkaarten, verordeningen) was met steendruk sneller klaar en goedkoper.

Nolthenius de Man was productief: met 74 etsen behoort de Hagenaar tot de fanaten van de koperen plaat. In 1825 verschijnt een ets met daarop een rotsblokje met daarop het opschrift ZINK. Een aanwijzing dat Nolthenius de Man zink gebruikte en daarmee de eerste vaderlandse zink-etser werd.

Tot 1830 zweert de Hagenaar bij etsen van gewone mensen en voorwerpen. Boeren, burgers en buitenlui, daaronder ook zwervers. Langzamerhand ging Nolthenius over naar het ‘democratisch’ realisme. Geen ideale arcadische landschappen meer, maar landschappen die ruim baan geven aan boomstronken, huisjes en kruiwagens. En de realistische weergave daarvan werd allesbepalend.

Opnamedatum:  2011-03-03

Paul Huet: wegbereider van de romantische ‘paysages intimes’

paul huet 2

Paul Huet (1803 – 1869) Frans kunstschilder, etser en lithograaf. Huet studeerde vanaf 1820 bij Antoine-Jean Gros en later bij Pierre-Narcisse Guérin. Bij deze laatste ontmoette hij Eugène Delacroix, met wie hij bevriend raakte. Ook studeerde hij enige tijd aan de École des Beaux-Arts.

paul huet 4

In 1827 debuteerde hij in de Parijse salon. Al vroeg werkte hij in de open lucht (en plein air). In zijn vroege werk gebruikte hij motieven uit Parijs en de omgeving van die stad. Later was dat de Kanaalkust.

paul huet 5Hij werd beïnvloed door Engelse landschapschilders als John Constable en Richard Parkes Bonington, met wie hij eveneens nauw bevriend raakte. Zijn werkten vaak samen in Normandië. Na zijn kennismaking met het werk van Constable op de salon van 1824 veranderde hij zijn stijl van werken. Zijn palet werd donkerder en de verf werd dikker opgebracht.

paul huet 1Huet vervaardigde romantische ‘paysages intimes’, die sterk contrasteerden met de classicistische tendensen van zijn leermeesters. ‘Paysages intimes’ zijn weergaven van het vertrouwde, ongecompliceerde landschap, een tendens die in Frankrijk in de loop van de 19e eeuw ontstond met de School van Barbizon. In deze zin, en door het werken in de open lucht, werd hij een van de voorlopers van het impressionisme en van het werk van Louis Dupré en Théodore Rousseau.

paul huet 3In 1841 werd Huet door de Franse overheid onderscheidde met een benoeming tot Ridder in het Legioen van Eer.

Jean-Honoré Fragonard liep op zijn tijd vooruit

h fragonard 5

Jean-Honoré Fragonard (1732 – 1806) Frans schilder, tekenaar en etser.

Fragonard kwam in 1738 met zijn ouders naar Parijs, waar hij eind jaren 40 in de leer ging, eerst bij Chardin en daarna (vanaf 1749) bij François Boucher. Van 1756 tot 1761 verbleef hij in Rome en in 1761 in Napels; bezocht daarna twee keer de Noordelijke Nederlanden. In 1773 vertrok hij met zijn mecenas Bergeret de Grandcourt naar Italië. De reis werd door Fragonard vastgelegd in enkele tekeningen. In 1774 bezocht hij Dresden, waar hij onder meer een tekening maakte naar Rembrandts Roof van Ganymedes.

Fragonard trouwde in 1769 met de miniatuurschilderes Marie-Anne Gérard. Hun zoon, Alexandre-Évariste Fragonard, werd ook schilder.

Fragonards zin voor het thema erotiek in zijn werk heeft veel gemeen met die van Boucher, maar zijn stijl en kleurgebruik staan sterk onder de invloed van Peter Paul Rubens.

De werken van Fragonard behoren tot de rococo-periode. Zijn schilderijen lopen over van de tinten crème en roze, maar zijn duidelijk meer dan luchtig vermaak. Fragonard was bezeten van licht en kleur en poogde de tintelingen en bewegingen van het licht op het oppervlak van de dingen te vangen. Daarvoor ontwikkelde hij een stijl die vooruitliep op het impressionisme uit de 19e eeuw.

Zijn voorkeur voor het verrassende lijnenspel in de natuur en voor de ronduit virtuoze weergave van variatie en grilligheid doen zijn werken op de rand van de Romantiek balanceren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat hij bij latere pur sang romantici als Rainer Maria Rilke, de Duitse dichter, in de smaak viel.

h fragonard 4

Gilles Demarteau reproduceerde in rood

gilles-demarteau-2

Gilles Demarteau ook wel Gilles Demarteau de Oudere (1722 – 1776) etser, graveur en uitgever die zijn hele loopbaan in Parijs actief was, afkomstig uit Luik, België. Demarteau wordt gezien als één van de uitvinders van de krijt-etstechniek. Zijn rol in het ontwikkelen van deze techniek wordt algemeen erkend. Eén van de belangrijkste graveurs van zijn tijd; hield zich vooral bezig met reproducties en was uitgever van het werk van François Boucher.

Zijn werk als reproducent (algemeen geaccepteerd in die tijd) was omvangrijk. Hij liet zo’n 560 genummerde werken na. Zijn eerste werk bestond uit illustraties voor boeken en muziekbladen. Hij maakte onder andere illustraties voor La Fontaine’s fabels.

Maakte vervolgens vooral reproducties van het werk van Van Loo, Huet, Cochin en Watteau en met enige regelmaat van werk van François Boucher. Ongeveer de helft van Demarteau’s erfenis zijn reproducties van Boucher’s werk. Met de door Demarteau’s ontwikkelde krijt-techniek konden de tekeningen van Boucher omgezet worden naar reproducties in rode inkt. Voor deze reproducties was een markt: welgestelden hingen de werken in rode inkt in hun kamers aan de muur.

Demarteau maakte ook handleidingen van tekentechnieken voor uiteenlopende kunstenaars als: Houël, Huet en beeldhouwer Bouchardon. Aan het einde van zijn veelgeroemde en drukke loopbaan startte hij met reproducties naar het werk van Raphael en Michelangelo.

gilles-demarteau-1

Bron: Wikipedia