Het sprankelende kleurenpalet van Marià Fortuny

fortuny y marsal 1fortuny y marsal 3fortuny y marsal 5Marià Fortuny, eigenlijk Marià Josep Maria Bernat Fortuny i Carbó, ook Marià Josep Maria Bernat Fortuny i Marsal, (1838 – 1874), was een Spaans kunstschilder, graficus en tekenaar.

Fortuny maakte in de stijl van Meissonier een aantal kleine genrestukken. Hij schilderde bij voorkeur werken met een opgewekte inhoud in tegenstelling tot de zwaarmoedige Spaanse traditie. Hij gebruikte een sprankelend kleurenpalet, was technisch virtuoos, schilderde mooie lichteffecten en had een voorliefde voor anekdotische details in zijn werken.

Hij had in de jaren 1870 vooral succes in Frankrijk waar de critici de opkomende impressionisten als navolgers van Fortuny zagen en op basis van hun vrije penseelvoering en heldere lichte kleuren “fortunisten” werden genoemd. Fortuny’s succes viel dus samen met de opkomst van de impressionisten hoewel hijzelf niet bij die stroming kan ingedeeld worden. Hij blijft het academische clair-obscur gebruiken en zijn voorliefde voor zwart, bruin en aardtinten onderscheidt hem duidelijk van de impressionisten. In de periode na zijn huwelijk, schilderde hij vooral taferelen uit Sevilla, Portici en Granada, landschappen, portretten en naakten.

fortuny y marsal 2fortuny y marsal 4fortuny y marsal 6

Advertenties

Gavarni illustreerde het Parijse leven

OLYMPUS DIGITAL CAMERA

paul garvani 3

paul garvani 5Paul Gavarni (1804 – 1866, Frans) was tekenaar en graficus en illustreerde vooral het Parijse leven van zijn tijd. Preciezer gezegd hij tekende en graveerde de eigentijdse zeden. Dat deed hij met vaste hand en met een fijn gevoel voor de verbeelding.

Gavarni werkte mee aan verschillende tijdschriften en illustreerde boeken onder andere van Balzac.

paul garvani 6

paul garvani 4

paul garvani 2In de jaren 1847 tot 1851 verbleef de Franse graficus in Londen. Daar raakte hij onder de indruk van het lompenproletariaat. Hij wijdde veel tekeningen aan de uitzichtloosheid van de armen. Na terugkeer uit Londen begon een uiterst productieve tijd. Vele series litho’s en duizenden tekeningen en aquarellen verschenen van zijn hand. Daaruit een keuze.

Odilon Redon’s obsessie: de duistere wereld van het onbestemde

odilon redon 5

odilon redon 4

Odilon Redon (1840 – 1916, Frans) mag je in één adem noemen met James Ensor (1860 – 1946, Belgisch). Dat heeft te maken met het symbolisme, dat beiden in hun kunstwerken lieten zien. Redon en Ensor schetsten hun droomwereld en vermengden bewust in hun werk de zintuigelijke prikkels. Het werk was bedoeld voor ogen, oren en het hart.

odilon redon 3

Redon zocht zijn heil in de ongebreidelde fantasie en in hallucinaties. ‘Alles komt voort’, schrijft hij, ‘uit de onderworpenheid en het onbewuste.’ De Fransman werd geobsedeerd door ‘de duistere wereld van het onbestemde’.

Ensor en Redon vertolkten in verschillende technieken (ets, litho, gravure, tekening, pastel) vreemde visoenen en dromen waarin de mens wordt vervormd. Dat riep uiteenlopende reacties op: de dichter/schrijver J.K. Huysmans bewonderde Redon: ‘hij schijnt te hebben gemediteerd over het troostrijke aforisme van Edgar Allen Poe: alle zekerheid ligt in de dromen.’

Ook dichter en criticus Stéphane Mallarmé kende het werk van de Fransman en was er enthousiast over: ‘U roert in onze stilten het gevederte van de droom en de nacht. Alles boeit mij en in de eerste plaats hetgeen voortkomt uit uw eigen dromen. De fantasie heeft diepten die overeenkomen met bepaalde zwarten, lithograaf en demon, en u weet het, Redon, ik ben jaloers op uw onderschriften.’

Uit: Meesters der prentkunst in de 20-ste eeuw – Adhémar en Cogniat, Gaade Den Haag, 1964

Auguste-Jean Gaudin verbeeldde zijn ervaringen als krijgsgevangene

Auguste-Jean Gaudin (1914-1992, Frans) was schilder en graficus in de buurt van het Franse Rennes. Daar werkte hij als verkoper voordat hij in 1933 ging dienen als Zouave in Marokko (Casablanca om precies te zijn). Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd Gaudin krijgsgevangene gemaakt en moest hij naar Stalag 4-c in het Duitse Sudetenland (tegenwoordig Tsjechië). Die periode zou een belangrijke invloed op de man en zijn werk hebben.

Na de oorlog werkte Gaudin vooral figuratief en sloot zijn werk aan bij kunstenaars als Buffet, Ciry en Giacometti.

jean gaudin 2

jean gaudin 4

jean gaudin 6

Tot dezelfde generatie behoort Gaudin, die in Douai arbeidt en wiens werken men te weinig te zien krijgt. Hij heeft van 1945 tot 1950, na een harde krijgsgevangenschap, een aantal geëtste of gelithografeerde prenten laten zien; tragische werken, afbeeldingen van gehangenen of door regen en onweer geteisterde met telefoonkabels doorsneden landschappen die een onheilspellend effect geven dat veel levendiger is dan de oude telefoonpalen van vroeger.

Uit: Meesters der prentkunst in de 20-ste eeuw, Adhémar en Cogniat, Gaade Den Haag, 1964

jean gaudin 1

jean gaudin 3

jean gaudin 5

Vogels en vissen bij Van der Graft, Lucebert, Gorter en M.C. Escher

vogels en vissen 2

werk van M.C. Escher

De vogel in het zwerk, de vis in de poel. Ze zijn elkaars spiegelbeeld zoals lucht en water elkaars spiegelbeeld zijn. De één weerkaatst de ander. De vogel zwemt in het water en de vis vliegt door de lucht, soms letterlijk. Soms betreden ze elkaars domein.

In het werk van M.C. Escher is daar een bekend voorbeeld van. Maar die voorbeelden zijn ook bij dichters te vinden.

Guillaume van der Graft in 1954:

Vogels en Vissen

vogels en vissen/ werden geschapen op één dag / en overmorgen zullen de mensen komen.

Lucebert in:

Visser van Ma Yuan

onder wolken vogels varen / onder golven vliegen vissen / maar daartussen rust de visser

golven worden hoge wolken / wolken worden hoge golven / maar intussen rust de visser

Ten slotte, Gorter uit de bundel Verzen:

De wolken gaan stil voort / op gouden grond, / ze zeggen zich geen woord / uit gouden mond.

(in dit laatste gedicht roept Gorter een zonnegoud landschap op en een even zonnegouden hemel. De twee spiegelen elkaar. Op aarde klinkt geklik van een schapenbel, in het goud van de hemel een leeuwerik. Die werelden gaan in die laatste strofe in elkaar over)

bron: In het voorbijgaan – Kees Fens, Atheneum, Polak & Van Gennep Amsterdam, 2007

Aad de Haas maakte ‘entartete’ kunst

Aad de Haas (1920 – 1972), was beeldhouwer, graficus en schilder. Zijn werk zou je figuratief expressionistisch kunnen noemen. De Haas werd geboren in Rotterdam en groeide in de havenstad op. De Rotterdammer maakte het bombardement op zijn stad mee. De Duitse bezetter noemde zijn werk ‘entartet’ en De Haas belandde daarom in de gevangenis. In 1944 wist hij de gevangenis te ontvluchten en dook hij onder in Zuid-Limburg. Daar bleef hij wonen na de Tweede Wereldoorlog.

Zijn ‘entartete’ kunst dreef ook na de oorlog de autoriteiten de gordijnen in. Voor de Sint Cunibertuskerk in Wahlwiller maakte hij zijn versie van de kruiswegstaties. Muurschilderingen die van kerkelijke zijde niet op prijs werden gesteld. Op last van het bisdom Roermond moesten ze verwijderd worden. In 1981 volgde eerherstel en in 1996 volgden excuses en rehabilitatie via bisschop Frans Wiertz.

aad-de-haas-2aad-de-haas-4aad-de-haas-6

aad-de-haas-1aad-de-haas-3aad-de-haas-5

Herman Gordijn: ‘geen illustraties bij mijn leven’

Herman Gordijn (1932 – 2017) kunstschilder en graficus. Zijn werk wordt gerekend tot het lyrisch realisme.

In de jaren 80, vorige eeuw, maakte Gordijn een reeks houtsneden die nogal indruk maakte. Henk Romein Meijer (toen redactielid van Maatstaf) besteedde een portfolio in Maatstaf aan het werk van Gordijn. In een briefwisseling legt Gordijn uit ‘hoe hij het gedaan heeft’.

‘De dingen die ik maak zijn altijd een neerslag van wat ik meemaak. De onderwerpen die ik gebruik zijn beelden die op één of andere manier verbeelden wat ik voel of beleef, het zijn geen illustraties bij mijn leven.’

‘Ik vind het belangrijk dat de beelden die ik gebruik duidelijk zijn. Ik weet niet altijd wat ik wil zeggen, maar ik weet wel heel goed wat ik niet wil.’

‘Wat ik wil zeggen ontwikkelt zich vaak al zoekende uit een niet precies te benoemen gevoel. Onder het werk lijkt het nog dat je veel kanten uit kan en dat er meer oplossingen mogelijk zijn, maar als je slaagt besef je uiteindelijk: zo moest het en niet anders.’

Uit: Portfolio Herman Gordijn – Henk Romein Meijer, Maatstaf 1985-7, Arbeiderspers Amsterdam

herman gordijn 1

herman gordijn 2

7134362-5277

herman gordijn 3

herman gordijn 4

herman gordijn 6

Nolthenius de Man liefhebberde in grafische technieken

Opnamedatum:  2011-03-03

A.H.W. Nolthenius de Man (1793 – 1842) was een Haags officier en militaire kunstbeoefenaar. In de tijd van het herstel in Nederland (rond 1820) kreeg hij de mogelijkheid om zich te bekwamen in nieuwe grafische technieken, waaronder de steendruk. Dat is wat Nolthenius samen met zijn goede vriend J.Z. Mazel deed. Nolthenius de Man gaat de boeken in als de eerste die met zink etste, terwijl koper en daarna steendruk gangbaar waren.

Samen met Mazel kreeg Nolthenius de Man van hun superieuren de opdracht om zich te bekwamen in de steendruk, de techniek die in het buitenland populair was. De reden: het in legerkringen gebruikelijke drukwerk (stafkaarten, verordeningen) was met steendruk sneller klaar en goedkoper.

Nolthenius de Man was productief: met 74 etsen behoort de Hagenaar tot de fanaten van de koperen plaat. In 1825 verschijnt een ets met daarop een rotsblokje met daarop het opschrift ZINK. Een aanwijzing dat Nolthenius de Man zink gebruikte en daarmee de eerste vaderlandse zink-etser werd.

Tot 1830 zweert de Hagenaar bij etsen van gewone mensen en voorwerpen. Boeren, burgers en buitenlui, daaronder ook zwervers. Langzamerhand ging Nolthenius over naar het ‘democratisch’ realisme. Geen ideale arcadische landschappen meer, maar landschappen die ruim baan geven aan boomstronken, huisjes en kruiwagens. En de realistische weergave daarvan werd allesbepalend.

Opnamedatum:  2011-03-03

Lyonel Feininger experimenteerde met grafische mogelijkheden

feininger boten 4

Lyonel Charles Feininger (1871 – 1956) Amerikaans kunstschilder en karikaturist. In het werk van Lyonel Feininger zijn sporen van kubisme, expressionisme, maar ook van het maniërisme zichtbaar.

Feiningers ouders, beide professionele musici, waren van Duitse afkomst. Hijzelf groeide op in New York. In 1886 werd hij naar Berlijn gestuurd om aan een conservatorium te studeren, hij had echter meer interesse in kunst. Hij studeerde in Berlijn aan de Königliche Akademie onder Ernst Hancke, aan andere Berlijnse kunstacademies met Karl Schlabitz en in Parijs met beeldhouwer Filippo Colarossi. Hij begon zijn carrière in 1894 als karikaturist voor verscheidene Duitse, Franse en Amerikaanse tijdschriften.

Lyonel-Feininger-huizenIn 1906 publiceerde Feininger zijn strips The Kin-der-Kids en Wee Willie Winkie’s World voor de Chicago Tribune. Na onenigheid met de uitgevers stopte hij al na een paar maanden met deze strips al werden ze door de lezers zeer gewaardeerd vanwege hun humor en grafisch experiment.

Feininger begon als schilder op de leeftijd van 36 (in 1907), na twintig jaar gewerkt te hebben als commerciële karikaturist. In 1911 werden zes werken van Feininger tentoongesteld op de Parijse Salon des Indépendants. Op uitnodiging van Franz Marc nam hij in 1913 deel aan een tentoonstelling van Der Blaue Reiter. Zijn eerste solotentoonstelling (van vijfenveertig schilderijen en zesenzestig andere werken) vond plaats op 2 september 1917 in de galerie Der Sturm. In 1918 sloot hij zich aan bij de kunstenaarsgroep Novembergruppe waar hij Walter Gropius leerde kennen.

feininger boten 3

Gropius nodigde hem in 1919 uit om als Meister (hoogleraar) les te geven aan het pas opgerichte Bauhaus in Weimar. Hij zou er tot het einde in 1933 blijven werken. In 1924 begonnen Feininger, Klee, Kandinsky en Javlenski de groep Blaue Vier.

Toen de NSDAP in 1933 aan de macht kwam, werd de situatie ondraaglijk voor Feininger en zijn vrouw die gedeeltelijk Joods was. Nadat zijn werk in 1936 als zogenaamde ‘gedegenereerde kunst’ (Entartete Kunst) was aangemerkt verhuisde hij in 1937 met zijn vrouw naar de Verenigde Staten. Hij was toen 66 en had meer dan 50 jaar in Duitsland gewoond.