Ken je klassiekers: Cupido en Psyche

gerard, francois; commons.wikipedia.org

Francois Gérard schilderde het stel in liefdevolle omarming. Boven het hoofd van Psyche bevindt zich een vlinder, die symbool staat voor de ziel

Je zult maar een onsterfelijke god zijn en als bonus de liefde in je portefeuille hebben. Ik heb het over Cupido (verlangen), Amor (liefde) of Eros (seksuele liefde). De ondeugende zoon van Venus (godin van de liefde) en Mars (oorlog). Cupido beschikte over pijlen en boog. Gouden pijlen voor het verlangen en loden pijlen voor de afkeer want dat zijn de keuzen als het om echte liefde gaat.

david, jacques louis; cupido en

Jacques Louis David schilderde het prachtstel gelegen op bed

Cupido wist als geen ander wat liefde en vooral hartstocht was. Hij werd verliefd op Psyche (de ziel), prinses en (toe maar) het mooiste meisje van de wereld. Om de wederzijdse liefde te beklinken werd een berg beklommen om daar in het huwelijk te treden. Psyche werd opgetild door de wind en zachtjes meegevoerd naar een bosrijke vallei waar een schitterend kasteel stond. Daar bracht de schone prinses haar dagen in ledigheid door, terwijl ze ’s nachts bezocht werd door een geheimzinnige minnaar (waarin we uiteraard Cupido herkennen). Psyche werd opgejut door haar jaloerse zussen en zelf was ze erg nieuwsgierig naar wie die hartstochtelijke minnaar kon zijn. Ze stak de olielamp aan om het gezicht van haar partner te zien. Een druppel hete olie viel op Cupido, die wakker werd, wegvloog en haar achterliet. Psyche zocht naar Cupido, kreeg onmogelijke opdrachten van moeder Venus als straf voor het onteren van haar zoon. Oppergod Jupiter werd geraakt door het verlangen van Cupido naar Psyche en maakte haar onsterfelijk. Hereniging van het stel volgde: eind goed al goed.

Cupido (verlangen) en Psyche (ziel) waren voer voor klassieke filosofen en voor kunstenaars. Voor christelijken stond het stel voor het streven van de ziel naar de hemel en onsterfelijkheid, te bereiken door liefde.

van dyck, anthony; cupido en

Cupido en Psyche in de verbeelding van Anthony van Dyck

Renaissancekunstenaars beeldden Cupido af als jongeling. Barokke en Roccoco-kunstenaars maakten er een dikke peuter van met vleugels. Veel schilderijen met het stel laten symbolische seksuele of morele boodschappen zien. In taferelen van geluk en genot zien we een vermenigvuldiging van het aantal Cupido’s (de putti in het Italiaans).

van balen, hendrick; puttiDansende putti toegeschreven aan Hendrick van Balen

bron: De kunstgids, Marcus Lodwick, 2004

 

Ken uw klassiekers: Apollo

Apollo; playmobil.comOok Playmobil kent Apollo inclusief lier, boog, pijlen en orakel. bron foto: playmobil.nl

Apollo is een gevalletje apart. Zowel bij de oude Grieken als bij de Romeinen heette hij hetzelfde. Dat komt omdat hij de alleskunner, het multitalent van de goden was. Hij was God van het boogschutten, het waarzeggen, de geneeskunde, de muziek en het licht. We kijken als mensen al op naar goden, maar dit is buitencategorie. Hier dreigt een burn-out.

Apollo geldt als jeugdig en geniet veel aanzien vanwege zijn lichamenlijke schoonheid (ook dat nog!). Hij heerste over aspecten als: intelligentie, creativiteit en beschaving. De ideale schoonzoon en werknemer dus.

Als zoon van Jupiter en Leto werd al snel duidelijk dat hij de gave van het waarzeggen had. Hij stichtte dan ook het orakel van Delphi waar mensen terecht konden bij de sybille, zijn medium, die mensen hielp met advies en vooruitzien.

Als superheld vestigde hij zijn naam door Python te verslaan, een reusachtige slang die Delphi terroriseerde. Het verhaal ging dat Apollo’s pijlen ziekte brachten. Toch werd hij vereerd omdat hij het vermogen had te zuiveren en te helen. Zijn zoon Asclepius werd god van de geneeskunst waarme hij genetisch natuurlijk enorm scoorde.

poussin, apollo en muzen; louvre.fr

De Franse schilder Nicolas Poussin schilderde in de 17-de eeuw Apollo temidden van de muzen. Te zien in het Prado, Madrid. bron foto: wikipedia commons.org

De zachte kant van Apollo was zijn liefde voor poëzie en muziek. Met zijn uitgebreide CV was het een makkie om hoofd van de muzen te worden. Zo geschiedde. Samen met de muzen wordt hij vaak in de kunst afgebeeld spelend op een lier. Het snaarinstrument de lier stond symbool voor het rationele beoordelingsvermogen. Terwijl blaasinstrumenten (de fluit) hartstocht en redeloosheid symboliseerde. Ja, ook de goden zijn niet vies van wat vooroordelen.

Tiepolo_-_Apollo_and_Daphne; wikipedia commons

De Italiaanse kunstenaar Tiepolo (18-de eeuw) schilderde veel en vaak Apollo. Hier op jacht naar Daphne. Onder aan Daphne’s voet haar vader de riviergod Pineus. Onder haar rokken verbergt zich Cupido. 

Apollo had iets met kransen. Apollo stond bekend als Phoebus, de stralende. Apollo was de god van het licht, werd met de andere zonnegoden (Helios en Sol) vergeleken en daarom met een stralenkrans afgebeeld. We verbinden Apollo ook nog aan de lauwerkrans. Zoals al die goden mocht ook Apollo er liefdesaffaires op nahouden. De bekendste was die met de nimf Daphne. Cupido was ooit door Apollo bespot vanwege zijn beroerde boogschutterskunst. Uit wraak besloot Cupido Apollo te doorboren met liefdesverwekkende pijlen en Daphne met koude, loden pijlen. Apollo raakte op slag verliefd op Daphne, maar Daphne moest niets van hem hebben. Wat volgde was een vlucht van Daphne die eindigde bij de riviergod Peneus, haar vader. Toen Apollo Daphne vastgreep, omdat ze geen kant meer op kon, veranderde Daphne in een laurierboom. De laurier werd Apollo’s uitverkoren boom. Uitblinkers in sport en kunst krijgen sindsdien de lauwerkrans.

Tiepolo_-_Apollo; wikipedia commons

Nogmaals Apollo, duidelijk als zonnegod en omringd door een aantal van zijn muzen. Het kunstwerk is van Tiepolo.

Ken uw klassiekers: Hades/Pluto en Persephone/Proserpine

aanranding proserpine, bernini

Het meesterstuk van beeldhouwer Bernini ging over de ontvoering/aanranding van Proserpine door Pluto.

rembrandt, verkrachting Proserpine

Voor Rembrandt was het duidelijk: aanranding, vandaar de sinistere sfeer van het schilderij.

Vooraf: de wereld van de goden is niet de wereld waarin normen en waarden bestaan zoals wij, gewone mensen, die graag voorstaan. Incest, verkrachting, broedermoord, moord en doodslag, vergiftigingen, jaloezie, buitenechtelijke sex; het is er aan de orde van de dag. Gelukkig doen wij gewone mensen het wat rustiger aan.

Deze aflevering gaat over Hades, god van de onderwereld, en Persephone (nee, geen nieuw type smartphone). Zo heten beiden bij de Grieken. Bij de Romeinen spreken we over Pluto en Proserpine.

Bij de Romeinen werd Pluto ook wel Dis genoemd. Letterlijk vertaald: Pluto = rijkdom, beetje vreemde naam voor de god van de dood. Verklaring: het is een toespeling op de aarde als bron van alle leven. Pluto kreeg deze nieuwe job nadat hij met broer Jupiter vader Saturnus aan de kant had gezet.

Pluto werd beroemd (berucht, zou ik zeggen) door de ontvoering van nicht Proserpine. Proserpine was de dochter van Ceres/Demeter. Pluto werd verliefd op zijn nicht, maar vreesde het nee van haar moeder. Hij besloot haar te ontvoeren/aan te randen. Nietsvermoedend ging Proserpine bloemen plukken, plots opende de aarde zich en kwam Pluto met strijdwagen getrokken door zwarte paarden tevoorschijn. Hij roofde het meisje en sleepte haar naar de onderwereld. Pluto maakte Proserpine tot vrouw, tot groot verdriet van moeder Ceres die over landbouw en het graan ging. Gevolg de oogsten mislukten en er heerste hongersnood. Dat leidde ertoe dat Jupiter zich ermee ging bemoeien. Hij beval Pluto Proserpine vrij te laten. Voorwaarde: ze mocht in de onderwereld niets gegeten hebben. Dat had ze toch: granaatappel. Voor elk zaadje dat ze van de granaatappel genomen had, een maand langer in de onderwereld. Tot grote droefenis van Ceres die daarop besloot de wintermaanden in te voeren (als verantwoordelijke voor landbouw en graan).

aanranding proserpine,

De versie van de ontvoering door Luca Giordano.

Cerberus 1824-7 by William Blake 1757-1827

De allerminste angstaanjagende driekoppige Cerberus van William Blake.

leighton, terugkeer Proserpine

De verlossing voor Proserpine. Ze mag weer terug naar de lichte bovenwereld. Treffend in beeld gebracht door Frederick Leighton.

De onderwereld kennen we als een koud, donker onderaards hol met schimmige figuren. Wie overleed werd door Mercurius begeleid naar de grens van de onderwereld, de rivier de Styx. Wie volgens de regels was begraven, betaalde Charon om naar de poorten van Hades te worden gebracht. Die poorten werden bewaakt door de driekoppige hond Cerberus, die iedereen opvrat die probeerde te ontsnappen (het kan niet erg genoeg daar in die onderwereld). Omdat het onvoldoende afschrikwekkend was, werd later Tartarus erbij verzonnen: een vreselijk oord in Hades waar de grootste zondaars een plek kregen.

Ken uw klassiekers: Vulcanus of Hephaestus

Tintoretto_-_Venus,_Mars,_and_Vulcan

Tintoretto schilderde Mars en Venus terwijl ze betrapt werden door Vulcanus.

De Romeinse Vulcanus is de evenknie van de Griekse god Hephaestus. Hij is de smidgod, maker van wapens maar ook van gouden en zilveren sieraden/voorwerpen. Hij was de god van het vuur en, samen met Minerva, de beschermgod van de ambachtslieden.

Vulcanus benoem ik hierbij ook tot de god van de mensen met een handicap, want hij had een kreupele voet en liep mank. Dat maakte Vulcanus tot een buitenstaander (zijn goden niet onberispelijk goddelijk? En van alle gemakken voorzien?). Hij zwoegde en zweette, werd behandeld als een boer maar gewaardeerd om zijn vakmanschap (niets menselijks was hem vreemd).

Vulcanus was geen graag geziene gast op Olympus vanwege zijn handicap. Dat leidde ertoe dat hij in zee gesmeten werd dor zijn vader Juno. Hij werd gered door de nimf Thesis. Een ander verhaal is dat hij door Jupiter verbannen werd. Vulcanus zocht zijn toevlucht op het eiland Lemnos, dat het centrum van zijn cultus werd.

Bekend werd Vulcanus vooral om de wraak die hij nam op zijn ontrouwe echtgenote Venus, die het aanlegde met Mars. Vulcanus ving het overspelige stel in een onzichtbaar net en toonde ze aan de andere goden.

De smidsen van Vulcanus kun je vinden onder vulkanen, zoals de Etna en de Vesuvius. Hij werd geholpen door cyclopen.

In afbeeldingen zie je Vulcanus vaak afgebeeld met Thesis die om wapens vraagt voor haar zoon Achilles. Of hij is in de weer met Venus en Cupido, die ook vragen om wapens voor hun zoon Aeneas. Hij was er maar druk mee.

Velázquez_-_La_Fragua_de_Vulcano

Velazquez schilderde de smidse waarin Vulcanus werkzaam was.

Venus_at_the_Forge_of_Vulcan,_Le_Nain

Le Nain liet zien hoe Venus Vulcanus benaderde in zijn smidse met het verzoek wapens te smeden voor haar zoon Aeneas.

 

Ken uw klassiekers: Zeus – Jupiter

Hij is koning van alle goden. Bij de Grieken heet hij Zeus; bij de Romeinen Jupiter. Hij woont op de Olympus en leeft daar samen met die andere goden, die we Olympiërs noemen. De goden zijn een grote familie: zussen Juno en Ceres; kinderen Apollo, Bacchus, Diana, Mars, Mercurius, Minerva en Vulcanus; broer Neptunus (die van de zee) en uit de zee geboren: Venus.

Jupiter werd grootgebracht door de nimfen en gezoogd door een geit. Eenmaal volwassen dwong Jupiter zijn vader de kinderen uit te braken die hij verslonden had (aan elke familie kleeft wel wat). Zijn vader, Saturnus, was tiranniek en was bang dat zijn kinderen hem ten val zouden brengen. Juist die angst bevestigde Jupiter. Met zijn uitgebraakte zussen en broers zette Jupiter zijn vader af. Daarna werden alle gebieden op aarde verdeeld: Jupiter heerste over de hemelen; Juno werd zijn gemalin;  Ceres werd godin van akkers en gewassen; Neptunus heerste over de zee. Pluto werd koning van de onderwereld en Vesta heerste over huis en haard (want de rustigste en stabielste van het stel).

Jupiter als god van de hemel, had zeggenschap over het weer. Teken van zijn macht en gezag waren de bliksemschicht en de adelaar. Jupiter zul je dan ook vaak afgebeeld zien met bliksem en adelaar. Jupter was daarnaast vader van de stervelingen (wij mensen dus) en hoeder van wet en recht.

Tenslotte, Jupiter had talloze liefdesaffaires met godinnen, stervelingen en nimfen. List, verkrachting en bedrog waren hem niet vreemd. Hij kon van gedaante veranderen en was geen lieverdje. Om dichtbij zijn liefdes te komen veranderde hij zich in een regen van goud; een stier; een wolk; een zwaan en een adelaar.

Nicolas_Poussin_-_Jupiter_enfant_nourri_par_la_chèvre_Amalthée

De kleine Zeus/Jupiter wordt grootgebracht met geitenmelk. (Nicolas Poussin)

835 01 001 006

Jupiter/Zeus op zijn troon met rechts naast hem de adelaar. Thetis is de vrouw die hem smeekt om een gunst. (Jean Auguste Dominique Ingres)

Giulio-Romano-Fresco-Sala-dei-Giganti-Palazzo-del-Te-Mantua-9

De uitgebreide godenfamilie waarover Zeus/Jupiter de scepter zwaaide. Fraai geschilderd door Guiliano Romano.