Papyrus – voor het lezen komt voorlezen

griekse rapsode; pinterest.comEen rapsode is een rondtrekkende Griekse zanger, te vergelijken met een (Keltische) bard. Homeros is misschien wel de bekendste Griekse rapsode. Rapsoden werken in vergelijking met barden met vaststaande teksten en improviseren niet, maar ze hebben zich de gedichten herinnerd. bron beeld: pinterest.com

In dat prachtige boek Papyrus van de Spaanse Irene Vallejo (1979, Zaragoza) vertelt ze over het onderscheid tussen de orale en neergeschreven verhaalkunst. En dat zich dat in ieders mensenleven voordoet. Want voor het (zelf) lezen komt het voorlezen. Zij illustreert dat met een herinnering:

Mijn moeder las me elke avond voor, zittend op de rand van mijn bed. Zij was de rapsode (= rondtrekkende Griekse zanger), ik haar betoverde publiek. De plek, het tijdstip, de gebaren en de stilten waren altijd hetzelfde, samen vormden ze onze intieme liturgie. Terwijl haar ogen het punt zochten waar we gebleven waren en ze vervolgens een paar zinnen ervoor begon om de draad van het verhaal weer op te pakken, voerde de zachte bries van de woorden  alle zorgen van de dag en de angst voor het donker met zich mee. Dat voorlezen kwam me voor als een klein en provosorisch paradijs – later kwam ik erachter dat alle paradijzen zo zijn: bescheiden en van voorbijgaande aard.

uit: Papyrus, een geschiedenis van de wereld in boeken; Meulenhoff Amsterdam, 2021; vertaling Adri Boon

‘Ik ben de God van de Oorlog, de lijkenmaker’

ares, god van de oorlogbron beeld: classicalwisdom.com

Ik ben de God van de oorlog, iemand moest het zijn, en oorlog windt me op, dat moet gezegd. Maar laten we wel wezen, ik maak de oorlog in de regel niet zelf. Ik kom als de strijd is begonnen, ik begin te razen als er geraasd wordt.

Om eerlijk te zijn weet ik meestal niet eens waarom of waarvoor. Strijd maakt me dronken, dat is het eigenlijk. Wapengekletter brengt me in vervoering. Ja. Anderen zuipen zich lam en kwijlen als ze een zanger horen verhalen van heldendaden in de strijd. Ik leef op als er echte klappen vallen.

Het is de wil van Zeus, laten we dat vooral niet vergeten. Hij heeft mij, zijn bloedeigen zoon, niet opgevreten, hij heeft me God van de oorlog gemaakt. Sluw. Hij zal niet vermoord worden door zijn eigen zoon! Mensen en Goden beschermen hem tegen dat stuk verdriet van een Ares.

Mijn vader, de vader van mensen en Goden, was in de kraamkamer beter bij de tijd dan Kronos, beter voorbereid dan Ouranos. Zeus creëerde een verdoemde zoon: Ares de lijkenmaker.

fragment uit: Ilios, het verhaal van de Trojaanse oorlog – Imme Dros; Querido Amsterdam, 2001; tekeningen Harrie Geelen

Over Cleopatra: charme, intelligentie en welbespraaktheid – Papyrus

cleopatracleopatra4

Net als Alexandrië zelf belichaamt Cleopatra die merkwaardige mix van cultuur en sensualiteit. Plutarchus zegt dat ze in werkelijkheid geen grote schoonheid was. De mensen stonden niet paf als ze haar op straat zagen langskomen. Wel stroomde ze over van charme, intelligentie en welbespraaktheid. Haar stem was zo zoetgevooisd dat ze iedereen die naar haar luisterde ermee wist te betoveren. En haar tong, zo ging de geschiedschrijver verder, paste zich aan aan welke taal ook, als een rijk besnaard muziekinstrument. Ze was in staat zonder tolken te spreken met Ethiopiërs, Hebreeën, Arabieren, Syriërs, Meden en Parthen. Gewiekst en goed geïnformeerd overwon ze verschillende aanvallen in de strijd om de macht binnen en buiten haar land, hoewel ze de beslissende slag verloor. Haar probleem is dat over haar alleen is gesproken vanuit het vijandelijke kamp.

fragment uit: De stad van de geneugten en de boeken (Alexandrië); uit; Papyrus, Meulenhoff Amsterdam, 2021

Irene Vallejo (1979, Zaragoza, Sp)

cleopatra2cleopatra5

Ken je klassiekers: Cupido en Psyche

gerard, francois; commons.wikipedia.org

Francois Gérard schilderde het stel in liefdevolle omarming. Boven het hoofd van Psyche bevindt zich een vlinder, die symbool staat voor de ziel

Je zult maar een onsterfelijke god zijn en als bonus de liefde in je portefeuille hebben. Ik heb het over Cupido (verlangen), Amor (liefde) of Eros (seksuele liefde). De ondeugende zoon van Venus (godin van de liefde) en Mars (oorlog). Cupido beschikte over pijlen en boog. Gouden pijlen voor het verlangen en loden pijlen voor de afkeer want dat zijn de keuzen als het om echte liefde gaat.

david, jacques louis; cupido en

Jacques Louis David schilderde het prachtstel gelegen op bed

Cupido wist als geen ander wat liefde en vooral hartstocht was. Hij werd verliefd op Psyche (de ziel), prinses en (toe maar) het mooiste meisje van de wereld. Om de wederzijdse liefde te beklinken werd een berg beklommen om daar in het huwelijk te treden. Psyche werd opgetild door de wind en zachtjes meegevoerd naar een bosrijke vallei waar een schitterend kasteel stond. Daar bracht de schone prinses haar dagen in ledigheid door, terwijl ze ’s nachts bezocht werd door een geheimzinnige minnaar (waarin we uiteraard Cupido herkennen). Psyche werd opgejut door haar jaloerse zussen en zelf was ze erg nieuwsgierig naar wie die hartstochtelijke minnaar kon zijn. Ze stak de olielamp aan om het gezicht van haar partner te zien. Een druppel hete olie viel op Cupido, die wakker werd, wegvloog en haar achterliet. Psyche zocht naar Cupido, kreeg onmogelijke opdrachten van moeder Venus als straf voor het onteren van haar zoon. Oppergod Jupiter werd geraakt door het verlangen van Cupido naar Psyche en maakte haar onsterfelijk. Hereniging van het stel volgde: eind goed al goed.

Cupido (verlangen) en Psyche (ziel) waren voer voor klassieke filosofen en voor kunstenaars. Voor christelijken stond het stel voor het streven van de ziel naar de hemel en onsterfelijkheid, te bereiken door liefde.

van dyck, anthony; cupido en

Cupido en Psyche in de verbeelding van Anthony van Dyck

Renaissancekunstenaars beeldden Cupido af als jongeling. Barokke en Roccoco-kunstenaars maakten er een dikke peuter van met vleugels. Veel schilderijen met het stel laten symbolische seksuele of morele boodschappen zien. In taferelen van geluk en genot zien we een vermenigvuldiging van het aantal Cupido’s (de putti in het Italiaans).

van balen, hendrick; puttiDansende putti toegeschreven aan Hendrick van Balen

bron: De kunstgids, Marcus Lodwick, 2004