Poëzie im Frage: het gedicht is het ontbrokene

We zouden het best kunnen stellen met de dingen afzonderlijk. Met betogen, analyses en studies over alles wat er zoal in de wereld en het leven voorhanden is, en daarnaast met het beleven ervan. We hebben onze handen al vol met liefhebben en sterven, en wie daar nog meer over wil weten kan heel goed terecht in het werk van filosofen, biologen, sociologen, psychologen, fysici, historici en journalisten. Dan hebben we ze allebei, meemaken en verstaan, gevoelens en inzichten. Ze respecteren elkaars domein. En dan komt de dichter en die wringt zich tussen die twee in, terwijl er eigenlijk helemaal geen stoel meer vrij was. Hij stoort zich nauwelijks aan de boze blikken en aan het gemor van zijn buren. Het gedicht is een indringer in een geordende wereld. Het gedraagt zich onfatsoenlijk omdat het emoties en irrationaliteit binnenbrengt in het territorium van het inzicht. Het verstoort de helderheid daarvan, het spreekt met een dikke tong, waardoor de woorden soms wat verschuiven of op andere woorden gaan lijken. Het klinkt de begrijper als dronkemanstaal in de oren of als hysterisch gejammer. Hij vindt dat gênant. Het gedraagt zich echter even onfatsoenlijk tegenover wie gewoon maar wil leven. Ook dat domein dringt het binnen met zijn behoefte om te noemen, om er nog eens woorden bovenop te leggen. Dat stoort die mensen, zij vinden het gebrek aan inleving en respect.

Maar het gedicht gedraagt zich alsof het welkom is, zelfs alsof het onmisbaar is. Alsof er werkelijk ‘honger is naar heelhuids weten’, zoals Lucebert schreef:

ik ben een stem die geen stem geeft / aan wat al reeds een stem heeft / maar die op een pijnlijk zwijgen / het voorbeeld van een woord legt.

We kunnen dat wel missen. Soms missen we dat. Het gedicht is het ontbrokene.

Uit: De dichter is een koe, over poëzie, Arbeiderspers Amsterdam, 1991

youtube, Brems, Hugobron foto: youtube.com

Hugo Brems (1944, Heverlee, België)

Middellandse Zee: in Italië

Toscane Kust

Toscaanse kust, bron foto: http://www.italianresidence.nl

In Italië

In Italië heb ik je teruggevonden met een cederen gestalte / en met licht sidderend haar / nog door de nacht beschaduwd

In Holland en Frankrijk de zachte / poezesnoeten der vrees / de apen van de angst / de zilveren rails / de opengebroken grond

Rozenhoven vol kinderverlamming / de zeven terechtstellingstuinen / erkers verpleegsters en zwijgend parende beelden / de raderboten der ontzetting / een bijlslag in een rotte tronk hout

Maar zuidelijker

je gestalte smal tussen brandende bergen / en je schouders hoog boven einders van lichtval / en je voeten kleine hoeven langs de kanten der rotsen / en je lichaam een wiel in het water

Hans Andreus (1926 – 1977)

Uit: Italië – Hans Andreus, Stols Den Haag, 1952

Middellandse Zee: Eze sur Mer

eze sur mer

Eze sur Mer

Lavendelgoden

Geuren

Lucebert

de mediterrane branding / fluistert haar geheimen / een rots staat sponzig / en scheef als een krab

een hagedis op het terras / blaast de laatste adem uit / verdroogt tot prooi van / mieren in een dubbelspoor

krekels zagen gestager / dan de kraai bij ons / hun drooggekookte motor / wil maar niet aanslaan

regen kleurt voor even / bomen tot adem van groen / wekt vogels tot melodie / scherpt horizon tot lijn

Kees Helsloot 

Uit: Gekkenwerk, De Beuk Amsterdam, 1988

Daniel Richter toont de wereld na het hellevuur

Daniel Richter (Dld, 1962) schildert eerst abstract en vanaf 2000 figuratief. Zijn achtergrond is punk, de daarbij behorende do-it-yourself-attitude gecombineerd met wat doemdenken uit het begin van de jaren 80, vorige eeuw. Richter was lid van de Autonomen, een radicale jongerenbeweging, die zich verzette tegen het gezag en dat bij voorkeur deed met het gooien van stenen.

Zijn figuratieve werk is kleurrijk maar dan wel tegen de achtergrond van een nucleaire dreiging:

Kleur leeft niet, hoe fel je het ook op het doek aanbrengt. Kleur is al dood. Maak het dode dan maar zo fosforescerend mogelijk.

Zijn figuren:

Het is allemaal even wild, buitenissig, nachtmerrieachtig, in your face en confronterend. Maar opvallend genoeg is al die rauwheid en grimmigheid ook oogstrelend. Daniel Richter specialiseert zich in sinistere schoonheid.

Over onderstaand doek Lonely Old Slogan:

Hij (de jongen in het spijkerjack) is moederziel alleen, en de jongen heeft het hoofd gebogen; het is alsof hij via de witte rioolbuis een tijdreis gaat maken, back to the future, rechtstreeks richting jaren tachtig. De titel is, ironisch-weemoedig.

Richter zelf over het doek: ‘Het is een gemakkelijke en grove manier om je twijfels over het openbare gezag te uiten. Hopelijk een houding die weldenkende mensen niet zullen verketteren.’

daniel richter 1

Over Pink Flag, het doek hieronder:

Richter portretteert vaker geknakte figuren uit de onderklasse, uitgebuit en geintimideerd. (..) Op Pink Flag wordt dit beeld van burgers, loonslaven, hellehonden en blauwkoppen gevangen gehouden door die typische jaren zeventig flat. Naar Hollandse situaties vertaald: hoe de Bijlmer door onbedwingbare krachten en machten verandert in een armageddon.

daniel richter 2

Over Poor Girl, het doek hieronder:

Dit is ook al weer zo’n fenomenaal geschilderd stadstafereel, al zijn het hier de buitenwijk en de slaapstad die in een Richter-nachtmerrie zijn beland. (..) Want dit is een van die werken van Richter die de gitzwarte keerzijde tonen van de door planologen in elkaar gefabriekte vinexwijken. (..) Bij Daniel Richter wordt geschilderd alsof onze levens ervan afhangen, en de verhalen die hij op en met zijn figuratieve doeken vertelt, zijn meeslepend zonder dat we de kunsthistorische grabbelton erbij nodig hebben.

daniel richter 3

Daniel Richter is een begenadigd verteller die een beroep doet op ons gevoel voor literair drama. (..) Hij maakt grimmige schilderijen, maar het is wel een oogstrelende grimmigheid. En al die sprookjesfiguren, die zonderlingen, dansende skeletten, opstandige doodskoppen en verdwaalde faunen en feeën benadrukken de sensatie dat het in Richters werk dwars door de ziel van die sprookjesfiguren op een genadeloze manier over heel iets en heel iemand anders gaat: over jezelf en de tijd waarin je leeft.

daniel richter 4

Daniel Richter ontsluiert doek na doek onze angsten en ons schijnheilig gesuste geweten. (..) Bij het aanschouwen van Richters oeuvre moeten we veel elementairdere woorden gebruiken: lafheid, liefde, onrecht, gebutste schoonheid. Vrij naar Lucebert mag je concluderen dat bij Richter die schoonheid inderdaad haar gezicht heeft verbrand. Richter toont ons de wereld van na dat hellevuur.

fragmenten uit: Schilderen alsof andermans leven ervan afhangt

Uit: Alles is gekleurd – Joost Zwagerman, Arbeiderspers Amsterdam, 2011

Bert Schierbeek: licht op zee

dat ene licht op zee

Dat ene licht op zee, bron: onweer online.nl

Een licht op zee

ten opzichte van dat / ene licht op zee / een schip / staan alle sterren stil / tenzij zij vallen

bedrogen door het licht / van de ene ster reeds / eeuwen gevallen en nog / te zien / blootsoogs

zien wat er niet meer is / omdat het er nog is

zo valt ook de mens / in het ogenblik de / eeuwigheid in

Bert Schierbeek (1918 – 1996)

Uit: Formentera, Bezige Bij Amsterdam, 1984