Michael Zeeman: afscheid

Afscheid

Afscheid gaat abrupter dan je dacht / op een zondag tegen het einde van de morgen / als achteloos een boot vertrekt / zonder hoorn of omhaal van vlaggen.

Niet dat ik wuivend op een kade stond / zelfs dat niet, men verneemt het telefonisch / ‘nu ga ik weg’ en gaat dan ook / de toon rekt zich te veel aan ruimte.

De volgende dagen is er een spoor / dat ik eerst nog nauwkeurig volgen kan / maar vager wordt. Mijn zolderbed is klam: / als kind heb ik dat nooit geweten.

Afscheid is een misverstand dat fomkelt / bij gebrek aan tijd en uren nog nadien / de stilte onherbergzaam, het uitzicht groezelig / de deuren van mijn kamers zwaarder maakt.

michael zeeman, cuttingedge.nlbron foto: cuttingedge.nl

Michael Zeeman (1958 – 2009)

Uit: Beeldenstorm, Bezige Bij Amsterdam, 1991

Middellandse Zee: verschiet te Rome

rome collosseum, booking.com

Bekendste Romeinse ruïne: het Colosseum; bron foto: booking.com

Verschiet te Rome

Ruïnes? Ik weet ze in mijn leven al. / Een weids terrein vol brokken, zelf gemaakt, / uit eigen grond gestampt. Maar avondgloed / te Rome, zachtvurige zonsravage regenboogbekroond

laat door geen glorieus verwoest bestaan / zich evenaren. Ik aanzie die wondere / ondergang, besef hoe mijne evenmin fataal / en keer op keer als voor het eerst zal zijn.

Anneke Brassinga (1948)

Uit: Verschiet, Bezige Bij Amsterdam, 2001

Middellandse Zee: Palatijn

palatijn Rome, jovia

Rome: Forum Romanum; bron foto: jovia.nl

Palatijn

Het denken aan verval is hier verplicht. / Hoofdschudden. Hoe bestaat het zeggen. Zuchten. / Je ziét Caligula de gang in vluchten, / zegt Truus bij het verkeerde vergezicht.

Zes nonnen, door Van Egeraat ontwricht, / bidden bij ’t schuifelen langs een beruchte / paleislatrine hijgend hun geduchte / Ave Maria’s, rillend noch gesticht.

God weet zien zij hier nog Sebastiaan / als doelwit naakt voor de soldaten staan: / Van Egeraat brengt alles zeer tot leven.

O eeuwig Rome! alles zal vergaan! / O! ’t vlammend mene tekel, ziet het aan! / Ga maar vooruit Truus, want ik moet nog even.

F.L. Bastet (1926-2008)

Uit: Catacomben, Querido Amsterdam, 1980

Middellandse Zee: romeins

Rome

bron foto: ticketspy.nl

Romeins

Door de herfstzon goudgebraden loopt / kardinaal Pirelli in scharlaken gewaden / door Rome, die stenen weide. / De zon vlekt op zijn mijter / en op zijn kin waar ketchup droogt.

Hij glimt en lacht om God / die hij bemint als zichzelf, soms ietsje minder, / en die hij een keer als een gekneveld kind / in een kelder zag schrikken.

Kardinaal Pirelli wil best verbranden / als een jood ooit in de tijd in dat Hinterland. / Je moet het zien als vallen  / in de armen van God die je verwarmt / en je dan verzengt als een mot.

Maar dat komt later, ooit eens later. / Nu is er geen tijd, geen respijt. / Nu zijn er nog tevelen / die bidden dat hij hun vrees / voor hun vergankelijk vlees weg zou strelen.

Kardinaal Pirelli, na zijn hamburger, boert. / ‘Ik geloof,’ zegt hij, ‘dat ik zwanger ben van God. / Ik geloof dat ik met Gods hulp in leven blijf. / Ik wil nog een hele tijd geloven. / Al is het als een zandworm in een zandstorm.’

Hugo Claus (1929 – 2008)

Uit: Almanak, Bezige Bij Amsterdam, 1982

Wonderkind Bernini mocht zich uitleven in Rome

bernini rome 1

bernini rome 9

 

bernini rome 8Gian Lorenzo Bernini (It, 1598 – 1680) was een wonderkind dat rond zijn 20-ste jaar al de prachtigste marmeren beelden maakte. In opdracht van de pauselijke secretaris Scipione Borghese.

Echt wereldberoemd werd Bernini nadat de verschillende pausen in Rome hem opdracht gaven de Sint-Pieter (gebouwd door Michelangelo en Maderno) aan te kleden. Dat maakte van het Napolitaanse wonderkind niet alleen beeldhouwer en schilder, maar ook nog eens architect. De bedoeling was om het geheel op te fleuren met barokke elementen. Dat was niet aan doveman’s oren gezegd. Bernini ontwierp het ellipsvormige plein voor de basiliek met de indrukwekkende zuilen; gaf vorm aan de Heilige Stoel van Petrus en verwerkte de bronzen bekleding van het Pantheon in de baldakijn boven het altaar in het midden van de kerk. Overdreven, voorzien van veel overbodige tierelantijnen. Maar het was barok. En barok was het zich afzetten tegen de voorgaande renaissance-periode. Er moest meer openheid komen, meer dynamiek en vooral meer theater in de kunst. Als het werk maar begrijpelijk was en de boodschap er dik bovenop lag.

bernini rome 7

bernini rome 6

bernini rome 3

 

Die uitgangspunten lagen Bernini wel. Hij maakte al beeldhouwwerk dat overdreven was, dynamisch maar bovenal levensecht. En deed dat op groot-meesterlijke wijze. Bernini werd 82 jaar oud en heeft altijd in hoog aanzien gestaan dankzij dat enorme vakmanschap. Overtuig uzelf met de bijgaande afbeeldingen van details van zijn vroegste werk! Wie geen genoeg krijgt van Bernini: reis af naar Rome en kijk je ogen uit!

Gogol legt uit hoe moeilijk karakterschetsen zijn

Het is veel gemakkelijker karakters van groot formaat neer te zetten; dan kun  je de verf uit de losse pols op het doek smijten: borende zwarte ogen, borstelige wenkbrauwen, een doorgroefd voorhoofd, een zwarte of vuurrode mantel losjes over de schouder geworpen, en het portret is af; maar al die heren van wie er zoveel op aarde zijn en die op het eerste gezicht allemaal op elkaar lijken, maar in wie je bij nadere beschouwing een groot aantal zeer ongrijpbare eigenaardigheden ontdekt, die zijn een ramp voor de portrettist. Hier is uiterste concentratie vereist, want je moet alle subtiele, bijna onzichtbare karaktertrekken dwingen te voorschijn te komen en je in de wetenschap der observaties reeds gescherpte blik nog dieper laten graven.

the-self-immolation-of-gogol-1909

Ilja Repin schilderde Gogol nadat deze besloten had het tweede en laatste deel van zijn roman Dode Zielen te vernietigen.

Nikolaj Gogol (1809 – 1852), Russisch

Uit: Dode zielen – Nikolaj Gogol, LJ Veen Klassiek Amsterdam, 2007; vertaling Arthur Langeveld

Museum Mario Praz, Rome

Mario wie? Mario Praz! Ik had er niet eerder van gehoord, maar foto’s trokken de aandacht. De man heeft een design-bijbel geschreven over Italiaans design door de eeuwen heen, beginnend met Pompei en eindigend in de Art Nouveau. Zijn woonstee is een museum en biedt een mooi beeld van hoe de man zichzelf omringde met prachtige spullen. Want om die spullen gaat het in dit museum. Het museum ligt vlakbij de Tiber. Als het open is, kun je door de kamers heen sluipen (uit respect) en waan je je in de 19-de eeuw. Uiteraard als je dan toch in Rome bent en iets anders wil dan die Romeinse oudheid…

mario praz museum-1mario praz museum-2mario praz museum-3mario praz museum-4mario praz museum-5mario praz museum-6