Licht: ballingschap

Ballingschap

Langs de vast gesloten deuren, / op een rivier van vergetelheid, gaat het oude lied. / Een licht peinst in de verte / als door een hemel heen. / Misschien zijn allen aan het slapen, / terwijl hij heel alleen zijn lot draagt.

Moe van het leven, van het dood zijn, / met kou in plaats van bloed, / met kou die met een glimlach insinueert / op de sombere stoepen.

De nacht laat hem alleen en het daglicht vindt hem, / de schaduw vastberaden in zijn spoor.

LuisCernudaLuis Cernuda (1902 – 1963), Spaans-Mexicaans

Uit: meandermagazine.net; vertaling Stijn Kleijnen

Luis Cernuda werd in het Spaanse Sevilla geboren in 1902. Hij ging in 1938, tijdens de Spaanse Burgeroorlog, in ballingschap. Vanuit de VS en Mexico werd hij een invloedrijk dichter en criticus. En een rolmodel door zijn homoseksualiteit.

García Lorca legt uit wat poëzie is

Poëzie zit in alle dingen, in het lelijke, in het mooie, in het stuitende; de moeilijkheid is haar te ontdekken, de diepe meren van de ziel te wekken. Het knappe van een geest is dat hij een gemoedsaandoening kan ondergaan en op vele manieren, die allemaal verschillend en tegengesteld zijn, kan interpreteren. En door de wereld kan gaan, opdat we bij de poort van onze ‘eenzame weg’ gekomen de beker kunnen ledigen van alle bestaande emoties, deugd, zonde, zuiverheid, zwartheid. Interpretatie dient altijd te geschieden door onze ziel over de dingen te schenken, door een spiritueel iets te zien waar het niet bestaat, door de vormen de verrukking te geven van onze gevoelens, we dienen op verlaten pleinen de zielen van weleer te zien die eroverheen gingen, we moeten één en duizend zijn om de dingen in al hun nuances te ondergaan. We moeten gelovig én profaan zijn. De mystiek van een strenge gotische kathedraal combineren met het wonder van het heidense Griekenland. Alles zien, alles ondergaan. In de eeuwigheid zullen we worden beloond voor het feit dat we geen horizonten hebben gekend. Liefde en erbarmen jegens allen en respect voor allen zal ons naar het ideële koninkrijk brengen. We moeten dromen. Ongelukzalig hij die niet droomt, want hij zal het licht nooit zien…

federico-garcia-lorca

bron illustratie: ikewrites.com

Federico García Lorca (1898 – 1936), Spaans

Uit: Voorwoord Impressie van Spanje – Federico García Lorca, Meulenhoff Amserdam, 1998; vertaling Barber van der Pol

Anti-oorlog: Guernica

Het Baskische stadje Guernica heeft de geschiedenisboeken gehaald. De bombardering van het stadje in 1937 is het eerste voorbeeld van het inzetten van de luchtmacht als wapen tegen de bevolking. Een bevolking die niet wist wat haar overkwam.

In 3 uur tijd werden 70% van de gebouwen in de stad verwoest. Ruim 1600 doden waren het resultaat. Het bombardement werd uitgevoerd door de Luftwaffe dat het bevel kreeg van Hitler en Göring, die daarmee de kracht van hun luchtmacht wilden testen. Hitler steunde met de luchtaanval op de Basken de strijd van bondgenoot dictator Franco tegen de opstandige bevolking in de Spaanse burgeroorlog.

De wreedheid en zinloosheid van deze daad zette Pablo Picasso aan tot het schilderen van Guernica. Het werd een groots en imponerend werk dat ook op een muur niet had misstaan. Het is te zien in Museo Nacional Centro de Arte Reina Sofía in Madrid.

Pablo Neruda: Chercanes

Chercanes

Graag zou ik jullie argwaan smoren: het is zomer: / regen heeft me overspoeld en verlangen opgericht / als een tak, mijn lied houdt me staande / als een rimpelige stam met littekens gekerfd. / Kom maar op mijn hoofd, minuscule lieverds. / Nestel op mijn schouders, waarover de schittering / schiet van een hagedis, of in mijn gedachten / onder zoveel bladeren bedolven, / o. kringeltjes lieflijkheid, korrels / gevleugeld graan, gevederd eitje, / oerzuivere vormen waarin het oog / trefzeker vlucht en leven stuurt, / hier, nestel in mijn oor, onderkruipsels / vol argwaan, en help me: / ik wil elke dag meer vogel zijn.

Uit: De dichter is een kleine God, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

pablo-neruda-ap

foto: AP

Pablo Neruda (1904 – 1973) Chileens dichter. Neruda werd geboren onder de naam Neftalí Ricardo Reyes Basoalto (volledig: Ricardo Eliecer Neftalí Reyes Basoalto). Hij noemde zich Pablo Neruda naar de door hem bewonderde Tsjechische dichter Jan Neruda (1834-1891). Het willen voorkomen van een conflict met zijn ouders zou hierbij een rol gespeeld hebben; zij wilden niet dat hij schrijver zou worden. Pablo Neruda werd later zijn officiële naam.

Op zijn dertiende stuurde Neruda een aantal van zijn gedichten naar de lokale krant, La Mañana. Zijn eerste gedicht heette Entusiasmo y perseverancia (Enthousiasme en volharding). In 1920 stuurde hij meer gedichten naar het literaire blad Selva Austral, onder het pseudoniem ‘Pablo Neruda’.

Zijn eerste gedichtenbundel, La Canción de la fiesta, werd gepubliceerd in 1920.

De diplomaat Pablo Neruda werd aangesteld als Chileens consul in Madrid, Spanje. Hij was inmiddels getrouwd op 6 december 1930 met de Indisch-Nederlandse Maria Antonia Hagenaar, met wie hij in 1934 een dochter kreeg. Hun kind, Malva Marina, leed aan hydrocefalie, een storing in de afvoer van het hersenvocht (waterhoofd). Bij het uitbreken van de Spaanse burgeroorlog in 1936 ging het echtpaar uit elkaar (na tijdelijk te zijn gevlucht naar Monaco). Pablo Neruda hertrouwde nog twee keer, maar Malva Marina bleef zijn enig kind.

Een bekend werk van Neruda is Canto General (1950), dat ook in het Nederlands is vertaald. Canto General is een uitgebreid werk over Noord-en Latijns-Amerika. Hij schreef dit als banneling, terwijl hij zich verborgen hield in 1948 en 1949, toen hij vervolgd werd door de regering van Gabriel González Videla (1948-1952), die de Communistische Partij, waarvoor Neruda als senator gekozen was, had verboden.

Neruda kreeg in 1945 de Premio Nacional de Literatura de Chile. In 1971 werd hij onderscheiden met de Nobelprijs voor Literatuur.

Luis Cernuda: ik was

Ik was

Ik was

Brandende zuil, lentemaan, / Vergulde zee, grote ogen.

Ik zocht wat ik dacht, / Ik dacht, als in een lome slaap tegen de ochtend, / Wat het verlangen in jonge dagen schildert.

Ik zong, klom, / Werd licht op een dag / En meegesleept in de vlam.

Als een windstoot / Die de schaduw breekt, / Viel ik in het zwart, / In de onverzadigde wereld.

Ik ben geweest.

Uit: De dichter is een kleine God, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

1-luis-cernuda

Luis Cernuda (Luis Cernuda Bidón, 1902 – 1963) Spaans dichter, lid van de Generatie van ’27. Trok tijdens de Spaanse burgeroorlog naar Engeland om daar lezingen te geven. Dat werd het moment waarop zijn verbanning volgde. Cernuda gaf in het Verenigd Koninkrijk les aan de Universiteiten van Glasgow en Cambridge. Trok in 1947 naar de Verenigde Staten. Verhuisde in de vijftiger jaren naar Mexico. Bleef gedichten schrijven, maar schreef ook literaire kritieken over boeken en schrijvers uit Frankrijk, Groot Brittannië, Duitsland en Spanje. Was open over zijn homoseksualiteit wat hem lang een rolmodel maakte in Spanje. Zijn verzamelde gedichten verschenen onder de titel: La realidad y el deseo.

Rafael Alberti: de onbekende engel

De onbekende engel

Nostalgie van de aartsengelen! / Ik was… / Kijk naar mij. / Gekleed als op de wereld, / mijn vleugels niet meer te zien. / Niemand weet hoe ik was. / Ze kennen me niet. / In de straten, wie weet het nog? / Schoenen zijn mijn sandalen. / Mijn tunica, een broek / en een blazer. / Zeg mij: wie ben ik. / En toch was ik… / Kijk naar mij.

Uit: De dichter is een kleine God, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

rafael-albertiRafael Alberti (1902 – 1999) Spaans schrijver en dichter. Alberti komt uit een Andalusische familie met Italiaanse en Ierse wortels. Schilderde eerst en, na een lang ziekbed, richtte zich volledig op het dichten. Zijn eerste bundels verschenen kort na elkaar in de periode 1925 – 1927 en waren sterk beïnvloed door het werk van de Portugese schrijver en dichter Gil Vicente.

Na de 300e sterfdag van Luis de Góngora in 1927 vormde Alberti met nog een aantal dichters (onder wie Vicente Aleixandre) de „Generatie van 27“, die zich tot doel stelde poëzie te schrijven in de geest van Góngora en door te dringen tot het onderbewuste. Uiteindelijk leverde dat veelgeprezen dichtbundels op met een zekere surrealistische inslag.

Na de proclamatie van de republiek sloot Alberti zich aan bij de communistische partij en stelde hij zich tot doel met zijn werk een breder publiek te bereiken, met een duidelijk politiek en sociaal doel. Na de burgeroorlog vluchtte Alberti via Frankrijk naar Argentinië en in 1963 vestigde hij zich in Rome. In 1977, na de dood van Franco, keerde hij weer naar Spanje terug.

Zijn gehele leven is hij poëzie blijven schrijven, van hoog niveau, waarbij hij zich voortdurend wist te vernieuwen. Alberti wordt algemeen gerekend tot de grootste Spaanse dichters van de twintigste eeuw. Hij ontving de Cervantesprijs (de belangrijkste literaire onderscheiding voor Spaanstalige schrijvers) en kreeg een eredoctoraat aan de Universitat Politècnica de València.

Frederico Garcìa Lorca: gazel van de wanhopige liefde

Gazel van de wanhopige liefde

De nacht wil niet komen / opdat jij niet komt / en ik niet kan gaan.

Maar ik zal gaan, / al verteert een zon van schorpioenen mijn slapen.

Maar jij zult komen / met je tong door de zoutregen verbrand.

De dag wil niet komen / opsta jij niet komt, / en ik niet kan gaan.

Maar ik zal gaan / en mijn aangevreten anjer aan de padden geven.

Maar jij zult komen / door de troebele riolen van de duisternis.

De nacht noch de dag wil komen / opdat ik door jou sterf / en jij sterft door mij.

Uit: De dichter is een kleine God, Barber van de Pol, Maarten Steenmeijer, Atheneum, Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2010

garcia-lorca

Federico García Lorca (1898 – 1936) Spaanse progressieve dichter en toneelschrijver. García Lorca geldt als één van de belangrijkste figuren van de 20ste-eeuwse Spaanse literatuur. Hij behoorde tot de Generatie van ’27 en wordt door velen gezien als de grootste dichter die Spanje heeft voortgebracht.

García Lorca was openlijk homoseksueel, ging modern gekleed, had de wereld bereisd, en was afkomstig uit een rijke familie. Hij was een veelzijdige kunstenaar: hij schreef proza, poëzie en theaterstukken, was schilder en tekenaar, een goede musicus, speelde gitaar en piano, kon ontroerend zingen en acteren en was ook nog mimespeler.

Hij werd tijdens de Spaanse Burgeroorlog vermoord door de nationalistische aanhangers van Franco, wellicht vanwege zijn reputatie als links georiënteerde schrijver van romantische werken met een sociale weerklank. Hij werd hierdoor het beroemdste slachtoffer van de rechtse terreur.