Ed Leeflang: na een doodstille dag van herfst

ed-leeflang

Na een doodstille dag van herfst

Na een doodstille dag van herfst / zal de president van ons halfrond / spreken.Ik heb de moed niet over / en ga naar bed en hoor weer hoe mijn / ouders de verduistering bespreken, / ze doen bouwland in zandzakken en / zullen de ramen met ruiten van / plakband beplakken.

Diezelfde machteloze angst drukt / wakker. Verkleed in een artis-arend / kom ik haar ontvoeren, met langzame / slagen doe ik de vliegreis / naar een hoge top. / Ik kan haar niets vragen, niets / verklaren.

Daar word ik weer haar vader / en blijf met haar de slechte / eeuwen op.

Uit: Bewoond als ik ben, Arbeiderspers Amsterdam, 1981

Grigoriy Soroka biedt een kijkje binnen

grigory-soroka-5

Grigoriy Soroka (1823—1864) Russisch schilder en prominent lid van de Venetsianov school. Liet een klein oeuvre na (20 ongedateerde schilderijen), was een kundig vakman met een getroebleerd liefdesleven.

Soroka werd geboren in een klein Russisch plattelandsdorp (Pokrovskoye, Tver Guberniya), als kind van landeigenaar Milyukov. Van 1841 tot 1847 studeerde hij kunst bij Alexey Venetsianov om daarna terug te keren naar zijn dorp.

In de periode van 1850 tot 1860 woonde en werkte hij in het dorp en schilderde iconen in de plaatselijke kerken. Werd verliefd op dochter Lydia van een landeigenaar, maar moest trouwen met een vrouw die hem als lijfeigene was toegewezen. Na het aannemen van een nieuwe Russische emancipatiewet in 1861 bleef voor Soroka het lijfeigene-systeem van kracht. Hij diende nog wel een formele klacht in, maar die werd afgewezen. Een lijfstraf werd hem daarop toegewezen en een geseling volgde. In 1864 pleegde Soroka zelfmoord; hij hing zich op in de kamer waar de bakoven stond. Niet veel later gevolgd door de zelfmoord van Lydia, die zichzelf vergiftigde.

grigory-soroka-2

Soroka heeft niet veel schilderijen nagelaten. Er zijn zo’n 20 schilderijen van zijn hand bekend, de meesten ongedateerd. Uit zijn nagelaten werk blijkt dat Soroka een kundig vakman was. Wat hem bijzonder maakte was dat hij een aantal interieurs schilderde die ons een mooi kijkje bieden in het interieur van de Russische plattelandsbevolking uit die tijd.

grigory-soroka-3

Ida G.M. Gerhardt: in memoriam

ida-gerhardt2

Hoe welkom zijn ons in deze kille zonloze dagen de blijde en lichte verzen van Ida Gerhardt! Doortrild zijn zij van een zuivere vreugde over de schoonheid van Holland, van zijn wateren en weiden, zijn vogelgeluiden in het voorjaar, zijn schepen ‘als zeilende bloemen’. Van een ingehouden toon is deze poëzie, vol stille verrukkingen. In haar innige liefde voor de zinnelijke wereld herinnert zij soms aan Gorter’s Mei: het is hetzelfde landschap wat hier verschijnt, in dat gouden licht van de Hollandse lente.

Henriëtte Roland Holst

In memoriam

Met duizend fijne zaden / ving het te sneeuwen aan, / de ongerepte paden / ben ik alleen gegaan.

Roerloos ligt het volkomen / herschapen land om mij, – / die mij werd weggenomen / nu is hij zóó nabij,

Als nadert een ontmoeten / in deze sneeuwen laan, – / ik zie het spoor der voeten / waar wij tezamen gaan.

Uit: Nederlandse dichteressen na 1900 – Nel Noordzij, Bezige Bij Amsterdam, 1957

Tjoettsjev: zoals de oceaan de aard omrandt

snachts-varen

Zoals de oceaan de aard omrandt

Zoals de oceaan de aard omrandt, / Zo is het aards bestaan gevat in dromen; / De nacht breekt aan – en met zijn luide stromen / Kastijdt het element het strand.

Dat is zijn stem: hoe dwingend klinkt zijn vragen… / Het toverscheepje deint al op de ree; / De vloed komt op en zal ons spoedig dragen / Naar de oneindig zwarte zee.

De hemelboog, die gloeit van stergeflonker, / Kijkt raadselachtig neer en houdt de wacht, / Rondom omgeven door het laaiend donker / Varen wij verder door de nacht.

Tjoettsjev (1803 – 1873), Russisch

Vertaling Marja Wiebes en Margriet Berg

Julian Barnes over het lezen van memoires

Lila Azam and Julian Barnes for FNPI and Nina

Julian Barnes

Je hebt klassiekers in de literatuur en klassiekers die iedereen kent (al was het maar van horen zeggen). Om duidelijker te worden: Homerus, Don Quichote, Moby Dick en Madame Bovary. Het zijn tijdloze werken waarin menselijke karaktertrekken aan de orde komen die ons nog altijd aanspreken. Je kunt er eeuwen later nog door geraakt worden en jezelf er in herkennen: de meesterwerken dus.

Mijn fascinatie is Madame Bovary. Geschreven door Gustave Flaubert in het 19-de eeuwse Frankrijk. Hij schreef Madame Bovary in 1857. Eerst als feuilleton. Er was onmiddellijk een enorme discussie over het werk. Later in boekvorm werd het zelfs verboden. Belangrijkste reden: het gaat over overspel en de hoofdpersoon is een vrouw. Ongekend en ongehoord voor die tijd. Maar sindsdien heeft Bovary de gemoederen bezig gehouden. En mij ook.

Het mooiste komt nog: ik heb het boek in mijn bezit maar nog steeds niet gelezen. Maar wel al die boeken die Bovary als thema of als motief hebben. Want het zijn niet de minsten die zich over dit fenomeen hebben gebogen: Willem Brakman, Nabokov en de Britse schrijver Julian Barnes bijvoorbeeld. In zijn boek Flauberts papegaai volgen we Geoffrey Braithwaite, die totaal gefascineerd is door Flaubert en Bovary en de Franse schrijver achterna reist. Hij bezoekt regelmatig Frankrijk om weer naar zo’n plek te gaan, waar Flaubert vertoefd heeft. Ondertussen is de vraag: wat kun je van iemand te weten komen, wat weet je eigenlijk van je eigen leven?

De hoofdpersoon stelt die vraag voortdurend, twijfelt aan alles, roept tegenstrijdige voorbeelden op om een stelling te bewijzen of juist te ontkrachten. In onderstaand voorbeeld gaat het over het lezen van memoires, vaak een bron van informatie voor een ieder die meer wil weten van de geschiedenis.

Bij het lezen van deze memoires is het alsof je in de trein een man ontmoet die zegt: ‘Kijk maar niet naar mij, dat is misleidend. Als je wilt weten wat voor iemand ik ben, moet je wachten tot we door een tunnel komen en mijn spiegelbeeld in het raam bestuderen.’ Je wacht en je kijkt, en je vangt een gezicht op tegen een wisselende achtergrond van roetige muren, kabels en plotseling metselwerk. De transparante schim tril en schokt, altijd een meter van je vandaan. Je went aan zijn bestaan, je beweegt  als hij beweegt; en hoewel je weet dat zijn aanwezigheid voorwaardelijk is, heb je het gevoel dat die permanent is. Dan klinkt er meer naar voren een geloei, een geraas, en ineens is het licht; het gezicht is voorgoed verdwenen.

Uit: Flauberts papegaai – Julian Barnes, Olympus Amsterdam, 1985, 2012, vertaling Else Hoog

Viktoria Sorochinski roept de familie aan tafel

viktoria-sorochinski-1

Viktoria Sorochinski (Oekraïne, 1979), is een fotografe die vanaf haar 11-de jaar haar geboorteland Oekraïne verliet om via Israël, Canada en de Verenigde Staten uiteindelijk neer te strijken in het Duitse Berlijn.

Haar bekendheid in de fotografie dankt ze aan een serie: Anna & Eve waarin ze een moeder en dochter gedurende 7 jaar volgde en fotografeerde. Die serie bood een intiem portret met huiselijke taferelen, waarin de foto’s steeds een bijzonder moment tussen de twee vastlegden: een moment geladen met betekenis die niet snel onder woorden te brengen is.

Inmiddels reist ze rond en maakt op allerlei plekken series. Daarin zijn families, relaties en huiselijke plekken vaak terugkerende thema’s. Wat me opviel is dat de tafel een belangrijke rol speelt in haar fotografie.

viktoria-sorochinski-7

Meisje Poëzie: Bloody Mary

bonnie-and-clyde

Bloody Mary

En het gedicht is een gangstermeisje / achterin een Amerikaanse auto, / haar ogen toegeknepen als een trekker, heur haar / als blonde kogelregens stromend in haar nek. / Laten we haar Mary noemen, Bloody Mary / en uit haar mond vloeien woorden als sap uit een tomaat / die verminkt in een slaatje ligt. / Ze weet dat spraakkunst een taalsmeris is / en hoort z’n sirene op kilometers afstand / dankzij de antennes op haar oorbellen. / De wielen rijden haar van een vraagteken / naar een punt. Straks

zal ze het portier openen / en in de berm staan als een metafoor voor / hoer.

Ronny Someck, Israëlisch, 1995

Uit: 26-e Poetry International 1995, Rotterdam, vertaling Eiso Toonder

Schilder Savrasov raakte aan de drank

savrasov-7

Aleksej Savrasov (1830 – 1897) Russisch kunstschilder van landschappen, die tot de stroming van de Zwervers behoorde.

Savrasov begon al vroeg met tekenen en in 1838 (8 jaar oud!) werd hij toegelaten tot de Moskouse School voor Schilderkunst, Beeldhouwkunst en Architectuur, waar hij in 1850 afstudeerde.

Hij specialiseerde zich in landschappen. In 1854 ging hij naar Sint-Petersburg op uitnodiging van Groothertogin Maria Nikolajevna, die aan het hoofd stond van de Keizerlijke Academie der Schone Kunsten.

In 1857 werd Savrasov leraar op zijn oude school in Moskou, waar hij lesgaf aan Isaak Levitan en Konstantin Korovin. In datzelfde jaar trouwde hij met Sophia Carlovna Hertz, de zuster van de kunsthistoricus K. Hertz. Kunstenaars en verzamelaars zoals Pavel Tretjakov waren graag geziene gasten in hun huis. Een bijzonder goede vriend werd Vasili Perov, die hem bij verschillende schilderijen hielp.

In 1862 bezocht Savrasov de Wereldtentoonstelling in Londen. Daar raakte hij onder de indruk van de Engelse schilder John Constable, en op zijn reis naar Zwitserland werd hij beïnvloed door de Zwitserse schilder Alexandre Calame.

Het belangrijkste werk van Savrasov is het schilderij De roeken zijn terug uit 1871. Met dit schilderij introduceerde hij het lyrische landschap. In 1870 sloot Savrasov zich aan bij de Zwervers.

Na de dood van zijn dochter in 1871, raakte Savrasov aan de drank. Zijn werk ging achteruit, en pogingen van verwanten en vrienden om hem te helpen waren tevergeefs. Hij raakte dakloos, en bij zijn begrafenis in 1897 waren alleen Pavel Tretjakov en de portier van de Moskouse School aanwezig.

Solovjov: lieve vriend, kun je niet inzien

Lieve vriend, kun je niet inzien

Lieve vriend, kun je niet inzien / Dat wat wij aanschouwen mogen / Slechts een weerschijn, slechts schim is / Van wat schuilgaat voor de ogen?

Lieve vriend, kun je niet horen / Dat het aards gedreun van woorden / Slechts een vervorming is, een weerklank / Van zoetvloeiende akkoorden?

Lieve vriend, kun je niet voelen / Dat maar één ding telt op aarde, / Slechts het spreken van twee harten / in een woordeloos aanvaarden?

1892

vladimir_solovyov_1892_by_nikolay_yarochenko

Solovjov geschilderd door Nikolay Yarochenko, 1892

Vladimir Solovjov (1853 – 1900) in Moskou geboren als zoon van een beroemd historicus. Studeerde filosofie en was lector aan de Universiteit in Moskou. Ging later naar Petersburg, ook als lector, maar werd in 1881 ontslagen na zijn rede tegen de doodstraf. In die rede riep hij de tsaar op gratie te verlenen aan de moordenaars van diens vader. Het gevolg: een onzeker bestaan. Schreef een roemruchte verhandeling over de hereniging van de Russisch-orthodoxe en de Rooms-katholieke kerk. Dit werk werd in Rusland verboden. Later in zijn leven nam hij zijn toevlucht tot een persoonlijk mysticisme.

Uit: Bloemlezing van de Russische poëzie – Marja Wiebes, Margriet Berg, Plantage Leiden, 1997