James ‘Jim’ Morrison schilderde een tastbaar verfijnd landschap

james morrison; landschap2james morrison; landschap4Approaching StormJames ‘Jim’ Morrison (1932-2020, Schot) werd geboren in Glasgow, studeerde van 1950 tot 1954 aan de Glasgow School of Art. Belangrijk voor zijn ontwikkeling was het vissersdorp Catterline. Hij kwam er voor het eerst in 1955 en vestigde zich er in 1957. Op de Duncan of Jordanstone College of Art in Dundee gaf hij les. Vanaf 1965 verhuisde hij naar Montrose. Daar zou hij meer dan 60 jaar landschappen schilderen. Landschappen die grof en rauw opgezet werden (met penne- en verfstrepen) en die bijna tastbaar lijken. Je zou er in willen stappen. De verfijnde toets kwam later. Hoewel Montrose een onuitputtelijke bron bleek, reisde Morrison veel en vaak. Hij bezocht de Schotse westkust, Skye, Mull, the Borders, Arisaig, Parijs en andere plekken in Frakkrijk. Vanaf 1990 trok het arctisch gebied zijn aandacht. Ook dat landschap werd door de Schot op doek gezet.

Morrison was een begaafd spreker. Hij werd in de UK bekend vanwege zijn optredens op radio en tv.

james morrison; landschapjames morrison; landschap3james morrison; landschap5

Jan Morris: ‘de wereld is een soort show, een tragikomedie’

jan morris; theguardian.combron beeld: theguardian.com

De Britse reisjournaliste, historicus en schrijfster Jan Morris (1926-2020) probeerde eens uit te leggen wat de essentie van al dat reizen was:

Er zijn reizigers die volhouden dat het wezenlijke doel van het zich rond de wereld verplaatsen is om eens in andermans schoenen te staan om, voor zover mogelijk, te ervaren hoe Fransen, Israeli’s of Japanners leven, eten wat zij eten, kopen wat zij kopen, zelfs je in hun gedachtengang te verplaatsen. Ik niet. Niets kan van mij een shogun maken, zeker niet tien dagen in een motel in Yokohama; geleerden die tijdens hun gehele wetenschappelijke carrière bezig zijn geweest met het bestuderen van de Baskische manier van denken, kunnen er nog steeds geen touw aan vastknopen. In mijn opvatting is het veel beter om de grote wijde wereld te beschouwen als een soort show, een tragikomedie die men zo vriendelijk is geweest voor mij op te voeren. Door deze benadering is niemand beledigd. De meeste mensen houden ervan bekeken te worden.

uit: pleasures of a tangled life, Vintage Books Londen, 1989; vertaling C.M. Botje-Zoetmulder

Kafka doelt op vertrekken

In een boekje over reizen en de koorts die dat bij sommigen van ons opwekt, kwam ik een fragment tegen van Franz Kafka (1883-1924, CZ) over het vertrek. Dat is per slot van rekening het begin van reizen: vertrekken vanaf de plaats waar je gevestigd bent.

Ik beval mijn paard uit de stal te halen. De bediende begreep me niet. Ik ging zelf naar de stal, zadelde mijn paard en besteeg het. In de verte hoorde ik een trompet klinken, ik vroeg hem wat dat betekende. Hij wist er niets van en had niets gehoord. Bij de poort hield hij me tegen en vroeg: ‘Waar rijdt mijnheer heen?’

‘Ik weet het niet,’ zei ik, ‘vóór alles weg van hier, vóór alles weg van hier. Voortdurend weg van hier, alleen zo kan ik mijn doel bereiken.’

‘Je kent je doel dus,’ vroeg hij.

‘Ja,’ antwoordde ik, ‘ik heb het toch genoemd. Weg van hier – dat is mijn doel.’

uit: zeven verhalen, Reflex Joost Nijsen Amsterdam, 1982; vertaling Thomas Graftdijk

kafka; pinterest.com

bron beeld: pinterest.com

Jonathan Raban reist over de Mississippi

Zij is net zo groot en onmetelijk als de hemel zelf. Aan haar oppervlak, dat zich kilometers ver uitstrekt naar de andere oever, kun je de ronding van de aarde zien. In de ondergaande zon heeft het water de kleur van onrijpe perziken. Er staat geen wind. Zandbanken en beboste eilandjes staan kaarsrecht op hun weerspiegeling in het water. De enige tekenen van beweging op het water zijn de lichte lijnen die evenwijdig over het water lopen als de krassen van een diamant op een vensterruit. In het midden van de rivier liggen fragiele flarden nevel te dampen die het licht temperen zodat je bijna je hand uit zou kunnen steken en handenvol van die dikke lucht vastpakken.

Een vis springt op uit het water. De rivier spat heel even uiteen en wordt dan weer spiegelglad. Het bos dat de rivier omrandt is een lange, rond lopende veeg houtskool. Je zou het kunnen tekenen door met je duim langs de bovenkant van het water te gaan en de donkere pijnbomen en zwarte veengrond erin te wrijven, en zo nu en dan even een stukje over te slaan voor een bleek stadje van geschilderde houten huizen die van een heuvel af komen tuimelen. Ergens op het schilderij komt ook nog het scherp afgetekende silhouet van een visser uit het stadje voor, die in zijn boomstamkano tussen de eilandjes drijft, een volmaakt solitaire gestalte die zijn hengel uitwerpt in de laatste stralen van de zon.

Zij wordt de Mississippi genoemd, maar zij is meer een denkbeeldige rivier dan een echte.

uit: de Mississippi, een Amerikaanse reis – Jonathan Raban, Atlas Amsterdam, 2002; vertaling Anneke Klootwijk

jonathan raban; seattlepi.combron beeld: seattlepi.com

Jonathan Raban (1942, Hempton, UK)

Finy Pijnenburg brandt haar werk in laagjes

finy pijnenburg; divers2finy pijnenburg; divers4finy pijnenburg; divers6finy pijnenburg; divers8Finy Pijnenburg woont en werkt in het Brabantse Middelbeers en heeft in Oirschot haar atelier. Schilderen in diverse technieken is haar liefde. Van acryl, olieverf / encaustic en glas worden haar werken gemaakt. Ze voelt behoefte om te experimenteren met materialen. Olieverf, acryl en geschept papier, laag over laag ontstaat haar wereld met aardse pigmenten in bladgoud verzonken of doortrokken met bister en ink. De encaustic-techniek van het schilderen met bijenwas vormt een belangrijk onderdeel.

Encaustic is een eeuwenoude schilder-techniek met bijenwas vermengd met dammar resin en pigmenten. Door middel van een brander worden de lagen op een bewerkte houten ondergrond gebrand. (Encausticos = inbranden) In iedere afzonderlijke laag kunnen diverse materialen verwerkt worden waardoor een mystieke diepte ontstaat. Door de damar resin worden de schilderijen door de tijd heen alsmaar harder.

‘Ook in mijn glasobjecten zoek ik naar deze zelfde gelaagdheid. Mijn glazen hangers bouw ik op met diverse glaskleuren met o.a. dichroic glas, mica, koper en andere materialen. Zeg maar alles wat in de glasoven boven de 800 gr C gestookt kan worden. Zelfs as kan verwerkt worden in een object van glas,’ zegt ze over deze techniek.

Pijnenburg vindt haar inspiratie in de reizen die ze maakt.

finy pijnenburg; diversfiny pijnenburg; divers3finy pijnenburg; divers5finy pijnenburg; divers7

Darwin zag reizen als levensles

darwin; wallpapertops.combron beeld: wallpapertops.com

Wetenschapper en evolutie-bedenker Charles Darwin (1809-1882) is bekend geworden met zijn expedities. Tussen 1831 en 1836 ging hij op een expeditie die de wereld zou veranderen. Na terugkomst keek hij terug en sprak over zijn ervaringen. Hij zag reizen als een mogelijkheid levenslessen op te doen.

Ik heb echter te veel genoten van mijn reis om niet elke natuuronderzoeker (hoewel hij niet mag verwachten in zijn reisgenoten zo gelukkig te zijn als ik) aan te raden elke kans waar te nemen en zo mogelijk over land te gaan reizen, en anders een lange zeereis te ondernemen. Hij kan er zeker van zijn geen moeilijkheden of gevaren te ondervinden (afgezien van zeldzame gevallen), in elk geval minder erg dan hij tevoren verwachtte. Wat de moraal betreft: het gevolg zal zijn dat hij opgeruimdheid leert paren aan geduld, dat hij zich bevrijdt van zelfzucht, dat hij zelfstandig leert handelen en van alles het beste leert maken, kortom: dat hij een tevreden mens wordt. Het is goed als hij gaat delen in de karakteristieke eigenschappen van zeelieden. Ook moet reizen hem wantrouwen leren, maar tegelijkertijd zal hij ontdekken hoeveel oprecht welwillende mensen er zijn met wie hij nooit eerder contact had en ook later nooit meer zal hebben, maar die desondanks bereid zijn hem op onbaatzuchtige wijze te helpen.

beagle; pinterest.comDe Beagle, het schip waarmee Darwin op expeditie ging; bron beeld: pinterest.com

uit: de reis van de Beagle, Contact Amsterdam, 1996; vertaling Tinke Davids

Charles Darwin (1809-1882, Shrewsbury, UK)

Yasuhiro Ogawa fotografeert indrukken

Yasuhiro Ogawa; zw-w2Yasuhiro Ogawa; zw-w4Yasuhiro Ogawa; zw-w6Yasuhiro Ogawa; zw-w8

De Japanse fotograaf Yasuhiro Ogawa (1968, Kanagawa) trok 27 jaar lang door Azië en de rest van de wereld. Wat hij onderweg zag en het fotograferen waard vond, legde hij vast. Ogawa studeerde Engelse literatuur in zijn geboortestad, maar fotografie werd zijn levenslot. Zijn grote voorbeeld was Sebastião Salgado. De Japanner was meer dan talentvol want al snel volgden internationale prijzen.

Ogawa fotografeert momenten, emoties, gezichten en dromerige landschappen. Kortom, het zijn vooral indrukken van wat hij ziet, beleeft, meemaakt en die hem bijgebleven zijn. In die zin zijn de zwart-wit foto’s vergelijkbaar met schilderijen. Ogawa is een impressionist met camera. Dat impressionistische schilders belangrijk voor hem zijn, toont ook het feit dat hij 12 plekken bezocht die door schilders als: Monet, Renoir en Van Gogh op doek waren vastgelegd. Hij maakte op deze plekken foto’s en gaf ze daarmee een eigen draai.

Yasuhiro Ogawa; zw-wYasuhiro Ogawa; zw-w3Yasuhiro Ogawa; zw-w5Yasuhiro Ogawa; zw-w7

Joseph Roth zag Onze Lieve Heer in Rusland

Joseph Roth (1894-1939, Oostenrijk) was schrijver en journalist en reisde wel eens om zijn horizon te verbreden. Bijvoorbeeld in 1926 toen Rusland het reisdoel was. Hij deed van zijn ervaringen verslag in de Frakfurter Allgemeine Zeitung. Vooraf: hij voelde zich in Rusland meer dan ooit Europeaan. En… hij ontmoette er Onze Lieve Heer.

‘Vandaag sprak ik met Onze Lieve Heer. Hij leeft in Rusland als God in Frankrijk.’

(..)

‘Ik was vandaag in het Instituut voor het culturele contact met het buitenland,’ zei God. ‘Zij hebben Mij rondgeleid. Ik moest het Kremlin zien, men toonde Mij ontruimde kerken. Een Engelse tolk vertaalde alles voor Mij. Ik interesseer Mij niet voor bouwstijlen en sarcofagen van dode tsaren. Ik moet de mensen zeer komisch voorgekomen zijn. Een vlieg zoemde, een groene, Spaanse vlieg zoemde in een kamer. ‘Vertaalt u Mij,’ zei ik tegen de gids, ‘ wat die vlieg zegt.’ ‘Stomme Amerikaan,’ zei de tolk tegen de gids, in het Russisch – en tegen Mij: ‘De wetenschap is bij ons nog niet zo ver. De taal van de vliegen kennen wij niet.’ Aan de baard van de gids hing een broodkruimel. ‘Ik heb net ontbeten,’ zei Ik.  De tolk vertaalde het. Weet u: ik heb Mij altijd voor de heel kleine dingen geïnteresseerd. Men liet Mij het mausoleum van Lenin zien, maar voor de ingang lag een verroeste spijker. Ik pakte hem op en vroeg: ‘wat denkt u, waar komt die spijker vandaan?’ En ze wisten niet wat ze tegen Mij moesten zeggen. Ik loop een kerk binnen en geef de bedelaars een aalmoes, om niet op te vallen. De gelovigen zingen heel mooi. De pope heeft een diepe, mooie basstem. Ik zie de voet van een neerknielende man en een gat in zijn schoenzool. ‘Waar heeft hij dat gat erin gelopen?’ vraag ik mijn begeleider. Hij weet het niet.

Hij weet hoe de bliksem ontstaat, maar Ik heb dat immers nooit verheimelijkt. Ziet u, de kleine dingen weten de mensen altijd nog niet, hoewel ze niet meer aan Mij geloven. In Mijn naam, u zult het nauwelijks geloven hoe blij Ik ben ontslagen te zijn uit dit complex van staat, regering, industrie en politiek. Men vergt niet meer van Mij voor de gezondheid van de opperste staatslieden te zorgen, voor de moraal van de kinderen, voor de coalitie tussen de generaals en de chemie, Ik zegen geen gasmaskers, zelfs de Witte Gardisten hebben ingezien dat Ik hen niet meer kan helpen. Ik woon in het Savoy-hotel, betaal twintig roebel per dag en laat Mij verloochenen. Nu ga ik naar het theater van Meyerhold, daar staat een stuk op het programma, waarin Ik gelasterd word. Ik hoef immers niet meer te straffen, u gelooft werkelijk niet wat voor mooie avond het wordt!

uit: reis door Rusland, Lubberhuizen Amsterdam, 1994; vertaling Koos van Weringh

joseph-roth; derstandard.atbron beeld:derstandard.at

Joseph Roth (1894-1939, Brody, Oostenrijk)

George Sand: ‘reizen is nieuwe contacten, sympathieke verhoudingen en uitwisseling’

In 1838 beginnen (de Franse) schrijfster George Sand en (de Poolse) componist Frédéric Chopin een verhouding. Tout Paris heeft het over deze relatie. Dat leidde tot de vlucht van het paar, weg van de roddel, naar Mallorca. Ze trekken naar een kartuizerklooster. Daar heeft Sand volop tijd om te reflecteren. Over reizen bijvoorbeeld:

Ik zou mij het menselijk ras gelukkiger willen voorstellen en derhalve rustiger en verlichter, met twee levens; het ene aan huis gebonden, gekenmerkt door huiselijk geluk, burgerplichten, ijverige studie en filosofische beschouwingen; het andere actief in het uitwisselen van eervolle betrekkingen, zulks ter vervanging van de schaamteloze manier van zaken doen die men tegenwoordig handel noemt: kunstzinnige inspiratie, wetenschappelijke onderzoekingen en vooral: het verbreiden van ideeën. Om kort te gaan: ik denk dat het normale doel van het reizen is: de behoefte aan nieuwe contacten, aan sympathieke verhoudingen en uitwisseling met andere mensen en dat genoegen altijd gepaard zou moeten gaan aan plicht. Anderzijds geloof ik echter dat de meesten vandaag de dag reizen op zoek naar mysterie en afzondering en gedreven door een soort wrevel die de samenleving van onze medemensen uitoefent op onze persoonlijke indrukken, of die nu aangenaam van aard zijn of pijnlijk.

uit: een winter op Majorca, George Sand, Arbeiderspers Amsterdam; 1986; vertaling Frans Otten

chopin-sand; cdn.theculturetrip.com

bron beeld: theculturetrip.com