Onderkruipsels toont griezelige beesten

onderkruipsels2onderkruipsels4onderkruipsels6onderkruipsels8onderkruipsels10

Meer dan duizend kleurrijke vlinders, harige spinnen en glimmende padden krioelen dit najaar door het Rijksmuseum, Amsterdam. ‘Onderkruipsels’ heet de tentoonstelling die tot en met 15 januari 2023 te zien is. Op de kunstwerken wordt weerspiegeld hoe de blik op alles wat kruipt en krioelt in de loop van de tijd is veranderd.

onderkruipselsonderkruipsels3onderkruipsels5onderkruipsels7onderkruipsels9

De aarden pot van A.L. Snijders

snijders; jameshournemment.bron beeld: blogspot.com

Aarden pot

De buurvrouw van links had een alleraardigst dochtertje, maar haar leven was moeilijk. Het had lang geduurd voordat ze geboren was en kort daarna was haar man, de vader van het kind, weggelopen met de dienstbode, die hij binnen een week bevruchtte. Ik wilde haar wapenen tegen de wereld en citeerde Epictetus, een van oorsprong Griekse filosoof. Hij zei:

Als u gesteld bent op een aarden pot, bedenk dan: Ik ben gesteld op een aarden pot. Want als de pot breekt zult u niet in verwarring worden gebracht. Als u uw kind of vrouw omhelst, bedenk dan dat u een mens omhelst. Dan zal ook zijn sterven u niet in verwarring brengen.

De buurvrouw schrok van deze hardheid. Daarom voegde ik eraan toe: ‘Ik heb een Opel Omega, stationcar, 2600 cc, zescilinder.’ Aan die auto ben ik gehecht, vooral vanwege die zes cilinders. Na de aarden-pot-uitspraak van Epictetus heb ik onthecht naar de auto gekeken en gemompeld: ‘Ik ben gesteld op een zescilinder.’ In de hoop dat het autokerkhof me niet in verwarring zou brengen. Ik probeer de poëzie, de filosofie en de literatuur te gebruiken als een aarden pot. Toch geloof ik dat ik de dood van vrouw en kind niet op een stoïcijnse manier zou kunnen verwerken. Maar ik zou het proberen, want op de politieschool waar ik les gaf hoorde ik vaak de gevleugelde woorden: ‘Niet geschoten is altijd mis.’

Dit alles is dertig jaar geleden. De buurvrouw van links zie ik nog wel eens, ze is gelukkig geworden en haar dochter heeft ook een goed leven. De aarden pot is niet gebroken.

uit: tat tvam asi, afdh Doetinchem, 2021

Wim Oepts: kleurrijk en abstract zijn de landschappen

wim oepts; landschap2wim oepts; landschap4wim oepts; landschap6Wim Oepts (1904-1988, Amsterdam) zou bekend worden als kunstenaar door zijn geschilderde landschappen. Landschappen die kleurrijk zijn en abstract aandoen. Die schilderijen kwamen vooral in Frankrijk tot stand. Oepts was getrouwd met een française en werkte afwisselend in Zuid-Frankrijk en Parijs.

Wim Oepts was autodidact. Na de ambachtsschool, volgde hij een opleiding tot bouwkundig tekenaar. Als tekenaar werkte hij in de Amsterdamse haven bij de firma Schippers Werktuigen.

Begin jaren 20 begon hij met vrij werk: tekeningen, hout- en linoleumsnedes. In 1924 ontdektte Charley Toorop zijn werk, nam hem onder haar hoede, introduceerde de Amsterdammer in haar kunstenaarskring en moedigde hem aan te gaan werken met olieverf. Tot 1935 maakte Oepts stad- en straatgezichten van Amsterdam en deed dat in donkere kleuren.

Als Oepts Frankrijk en met name Parijs gaat bezoeken, ontdekt hij de lichtere schilderstijl die daar bon ton is. Hij neemt lessen bij Othon Friesz, die hem het samenspel van kleuren bijbrengt. Na het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog vlucht hij met zijn Franse vrouw naar Engeland. Daar is hij eerst war artist, maar in 1944 besluit hij mee te doen als militair aan de invasie in Frankrijk. Daar raakt hij gewond. Voor zijn werk in de oorlog krijgt hij in 1958 de Prijs van de Stichting Kunstenaarsverzet.

Na de oorlog keert Oepts terug naar Frankrijk. Hij leeft teruggetrokken, mijdt publiciteit en heeft nauwelijks contacten met andere kunstenaars en de kunsthandel.

wim oepts; landschapwim oepts; landschap3wim oepts; landschap5

De Franse landschappen van de ‘volwassen’ Oepts zijn meestal direct herkenbaar door de – aan de vroegere houtsnijder herinnerende – opbouw van de compositie in contrasterende vlakken en door het eigenzinnig kleurgebruik. Zo kan Oepts het felle zuidelijke licht weergeven door de hemel groen te kleuren en gebruikt hij in later werk vaak ook zwart als kleur. Het zijn schilderijen met een heel eigen karakter.

bron: nl.wikipedia.org

Architect Michel de Klerk bouwde paleizen voor arbeiders

michel de klerk; architect2michel de klerk; architect4michel de klerk; architect6michel de klerk; architect8Architect Michel de Klerk (1884-1923) was de grote voorman van de Amsterdamse Schoolstijl en werd bekend vanwege zijn expressieve en fantasievolle ontwerpen, waaronder ook meubelen. Hoogtepunt van zijn oeuvre is het gebouw Het Schip in Amsterdam.

Vader De Klerk was al 78 jaar en had al 21 kinderen uit een vorig huwelijk toen in 1884 Michel werd geboren als de jongste van de vier kinderen bij zijn tweede echtgenote. Toen zijn vader slechts twee jaar later overleed, probeerde zijn moeder als wasvrouw de kost te verdienen.

Michel groeide op in armoedige omstandigheden, kon slecht meekomen op school, maar blonk uit in één ding: tekenen. Al op zijn 14e ging hij werken als hulpje bij het atelier van de architect Eduard Cuypers, de neef van Pierre Cuypers. Eduard herkende het talent van Michel en liet hem een opleiding tot bouwkundig tekenaar volgen. Samen met Jo van der Mey en Piet Kramer, die bij hetzelfde bureau werkten, werd Michel de Klerk het gezicht van de Amsterdamse School – een expressieve, fantasierijke bouwstijl. Nadat De Klerk trouwde met een secretaresse van het bureau, ging hij in 1912 verder als zelfstandig architect. Hij kreeg talrijke opdrachten. Maar in 1923 overleed Michel de Klerk plotseling op zijn 39e aan een longontsteking. Zijn overlijden kwam als een grote schok in de architectuurwereld.

De beroemdste werken van De Klerk vind je in de Amsterdamse Spaarndammerbuurt. Hij werkte tussen 1913 en 1920 aan drie woonblokken, waarvan het laatste, Het Schip, wordt gezien als het hoogtepunt van de Amsterdamse Schoolstijl. De Klerk wilde het bestaan van arbeiders op een hoger plan brengen; arbeiderspaleizen bouwen. Het Schip is daarvan het ultieme voorbeeld.

bron: erfgoedbekeken.nl

michel de klerk; architectmichel de klerk; architect3michel de klerk; architect5michel de klerk; architect7

Nescio en het geschilderde Amsterdam

Er zijn maar vijf dingen die de moeite waard zijn en ik noem ze op in volgorde van belangrijkheid: Amsterdam, het vroege voorjaar, de laatste tien of veertien dagen van augustus, vrouwen en de onbegrijpelijkheid Gods. Het belangrijkste heb ik eerst genoemd.

aldus Nescio in Het einde uit 1937

Deze regels staan in een catalogus van kunsthandel Simonis & Buunk uit 2008. Ter illustratie (vreemde term in dit verband) van een keuze uit de handelswaar in schilderijen die als thema Amsterdam hebben. Bijgaand een aantal voorbeelden van hoe kunstschilders de hoofdstad in hun werk hebben opgenomen.

cornelis vreedenburgh A'damcornelis vreedenburgh A'dam2

Amsterdam geschilderd door Cornelis Vreedenburgh (1880-1946)

breitner A'dambreitner A'dam2

Amsterdam gezien en uitgewerkt door George Hendrik Breitner (1857-1923)

willem alexander knip A'damwillem alexander knip A'dam2

Amsterdam in een impressionistische stijl door Willem Alexander Knip (1883-1967)

jan wiegers A'damjan wiegers A'dam2

Het kleurrijke en speelse Amsterdam van Jan Wiegers (1893-1959)

Snijders is baanbrekend

Bijgaand een voorbeeld, typisch voor de wereld van ZKV-er A.L. Snijders (1937-2021). Er is een voorval, een observatie. Er volgt een gedachte, een analyse, een nevengedachte en er worden kwesties aan elkaar gesmeed. Meestal op verrassende en oorspronkelijke wijze. Dat stemt tot nadenken.

Baanbrekend

De kikkers langs de Berkel kwaken de stilte aan stukken. Een vrouw schildert het landschap. De Berkel ontspringt in Duistland en mondt uit in de IJssel. Ik ben de wandelaar in dit tafereel, ik loop aan de overkant. Ik groet de vrouw en neem me voor haar schilderij op de terugweg te bekijken. Twee uur later ben ik terug, de vrouw is verdwenen. Ik zal het schilderij nooit zien. Dat is jammer want over honderd jaar zal dit schilderij baanbrekend blijken te zijn, terwijl ik het niet gezien heb. Ik ken een man die in een andere wereld leeft, hij geeft hiernamaals-cursussen, waarmee hij veel succes boekt. Zijn cursisten noemen hem een goeroe. Vroeger was hij fietsenmaker, maar hij heeft zijn winkel verkocht, hij kan nu leven van het hiernamaals. Ik kan hem niet volgen, mijn vader heeft mij opgevoed als een hardnekkige atheïst. Zoiets kan niet meer veranderd worden, er zijn grenzen aan de buigzaamheid van de mens. Het baanbrekende schilderij is mij voor altijd ontnomen.

uit: tat tvam asi, AFDH Doetinchem, 2021

snijders; destentor.nlbron beeld: destentor.nl

A.L. Snijders: ‘als je teveel ziet’

al snijders; heereveensecourant6In het dagblad (dit klinkt historisch) las ik een verhaal over het huis waarin A.L. Snijders woonde. Het staat te koop. De nalaters willen ervan af. De makelaar pronkt met de laatste gebruiker. De woning is een opknappertje, iets voor de liefhebber.

Over de natuur, de mens en vergankelijkheid schreef A.L. dit zeer korte verhaal:

Methusalem

Het bos in ondoordringbaar, het is wat men verwacht van een bos. iemand die ervoor gestudeerd heeft ontdekt een onbekend bloempje. In de boeken staat dat het uitgestorven is. Het bos wordt neergehaald, de tijd vreet zich met grote happen door het landschap en door ons leven. Er ontstaat een moeras, een prehistorisch nattegrondparadijs. Het bloempje houdt zich goed, het vestigt zich, het is terug. In de heuvels rondom verschijnen uitkijkplaatsen, het gebied zelf mag niet betreden worden, op de bordjes staat: Niet betreden, kwetsbaar gebied. Jaren later treedt de droogte in, voorspeld, onomkeerbaar. Ik ga er bijna nooit meer kijken, de kenners vertellen me dat het plantje is uitgestorven. Ik loop moeilijk, ik ben nu zo oud als Methusalem. Ik klaag daar niet over, maar het nadeel is dat je teveel ziet.

uit: tat tvam asi, afdh Doetinchem, 2021

bron beeld: heereveensecourant.nl

A.L. Snijders: bewegingsloos als een steen

A.L. Snijders schreef onopzettelijk eenvoudig en simpel over de dingen die hij meemaakte, hem aan het denken zette en de kronkel die dat opleverde. Onder kronkel mag je ook inzicht verstaan. Zijn Zeer Korte Verhalen verraden moeiteloos meesterschap. Wederom een voorbeeld:

Steen

De dokter zegt dat wandelen een vijand van de aftakeling is. Omdat ik vanuit m’n bed ongehinderd door straatstenen of asfalt het bos in kan lopen, noem ik me een bosloper. M’n korste rondje loop ik in drie kwartier, ik zie bijna nooit iets nieuws. Als ik iets nieuws zie, heeft het altijd met gevaar of dood te maken. Tot nu toe niet mijn eigen gevaar of dood, het speelt zich gewoonlijk af in het dierenrijk, wat weer eens duidelijk maakt dat je beter geen dier kunt zijn.

Trouwens, nu ik erover nadenk is het bij storm ook voor de mens beter het bos te mijden. Vooral als de bomen zwaar zijn van nieuw blad, zijn ze kwetsbaar, en ik dus ook. De weerberichten zijn dan ook mijn meest bekeken tv-programma’s. Trouwens, op het moment dat ik dit schrijf, wordt er op advies van het KNMI een code oranje afgegeven voor Zeeland. Opluchting en leedvermaak hebben geen zin, de storm trekt door naar het noordoosten, waar mijn broze huis als doelwit wacht. Het blijkt mee te vallen, er zijn wat buien met klassieke bliksemflitsen, maar de enige schade is het uitvallen van de televisie, die haar nieuws via een schotelantenne uit het heelal haalt.

Het gebeurt allemaal tegelijk, de flits, de klap, het stilvallen van de pratende man die uitlegt waarom de vakbonden akkoord moeten gaan. Ikzelf zwijg ook, evenals de papegaai, die zelden zijn bek houdt. De stilte na een natuurramp maakt mij altijd somber – waar was dit nou voor nodig? Als ik had kunnen kiezen, had ik waarschijnlijk voor een bewegingsloos leven gestemd. Zoals een steen op de bodem van een beek.

uit: tat tvam asi, AFdH Doetnchem, 2021

al snijders; heereveensecourant.nl

bron beeld: heerenveensecourant.nl

Lisa Kuitert over het nut van het papieren boek

wp, multatuli; boekwinkeltjes.nl

Dat boek met mooie prentjes, / Met groene zijde lintjes, / Waar naar ik zo verlangde, / Heeft Jantje nu gekregen, / Om dat hij ’t best kon schrijven, / En ’t vlugst was in het lezen.

uit: Woutertje Pieterse, Multatuli

Het boek is een ‘trouwe papieren vriend’

Een papieren boek is uniek en strikt persoonlijk.

Een boek is als een tuin die je in je jaszak draagt.

Papieren boeken zijn niet alleen leuker voor kinderen als leestrofee, maar beantwoorden beter aan het doel van het boek, namelijk tekst verwerken.

Boeken zijn driedimensionale objecten – ook al is de inhoud dat niet – en daarom beantwoorden ze ook aan diverse zintuigen.

De woordenschat van kinderen neemt door het lezen van een boek sterk toe. En die moeilijke woorden vormen geen beletsel voor leesplezier, zoals uit de Harry Potter-successen is gebleken.

citaten uit: Lisa Kuitert Het boek en het badwater, de betekenis van papieren boeken, Amsterdam University Press Amsterdam, 2015, hoofdstuk: Kinderboeken