De mooie vrouw: ‘ver vuur ben ik’

In Don Quichot van Miguel de Cervantes zit een prachtig hoofdstuk over de herderin Marcela die schuldig zou zijn aan de dood van de herder Grisóstomo. Hij pleegde zelfmoord omdat hij zoveel van haar hield en haar niet kon krijgen. Dit komt uit de verdedigingsrede van Marcela:

‘En zoals de adder niet verdient te worden beschuldigd vanwege het gif dat zij bij zich draagt, hoewel ze ermee doodt, daar de natuur het haar heeft gegeven, zo verdien ik het niet te worden berispt omdat ik mooi ben; want schoonheid bij een eerbare vrouw is als een ver vuur of een scherp zwaard, dat niet brandt of snijdt wie niet in de buurt komt. (…) Ver vuur ben ik en een ver weggelegd zwaard. Wie ik verliefd heb gemaakt met mijn aanblik heb ik met mijn woorden ontnuchterd.’

En verder:

‘Männer umschwärmen mich wie Motten um das Licht, und wenn sie verbrennen, ja dafür kann ich nichts.’

Uit: Een prachtig neusje. De schrijver als cosmetisch chirurg. NRC Handelsblad, 10-10-1997

Bron: Arnon Grunberg (1971, Amsterdam)

Landschap en herinnering: het kathedraal-bos

Caspar_David_Friedrich_-_The_Cross_in_the_Mountains, wikipedia commons

Het kruis in de bergen van Caspar David Friedrichs (circa 1811)

De evolutie van Noordeuropese boomaanbidding via de chistelijke iconografie van de levensboom en het houten kruis tot aan beelden als Caspar David Friedrichs (1798-1840, Dresden, Duitsland) uitgesproken associatie tussen de altijdgroene spar en de architectuur van de wederopstanding (zie illustratie) kan esoterisch lijken. Maar in werkelijkheid leidt zij rechtstreeks naar het wezen van onze diepste verlangens: de hunkering om in de natuur troost te vinden voor onze sterfelijkheid. Daarom vinden we groepjes bomen, met hun jaarlijkse belofte van de ontwakende lente, een passend decor voor ons stoffelijk overschot. Het mysterie achter deze gemeenplaats blijkt veel te zeggen over de intiemste relatie tussen natuurlijke vorm en menselijk ontwerp.

Uit: Landschap en herinnering – Simon Schama, Olympus Amsterdam, 2007; vertaling Karina van Santen en Martine Vosmaer

David Schnell’s werk zuigt je het schilderij in

David-Schnell 2David-Schnell 4David-Schnell 6Perspectief in een nieuw perspectief. Kunstenaar David Schnell (1971, Leipzig, Duitsland) heeft het perspectief in de Renaissance bestudeert en de weerslag van zijn bevindingen vind je in zijn huidige werk. Het oog van de toeschouwer wordt het schilderij ingetrokken, op zoek naar het verdwijnpunt.

Afstand nemen en je weer onderdompelen in zijn werk. Een fysieke gebeurtenis die wel iets vergt van de toeschouwer. Zelf zegt hij dat hij aan meerdere schilderijen tegelijk werkt en schilderijen omkeert, om rust en afstand te nemen.

Zijn schilderijen doen erg aan landschappen denken. Je vermoedt plassen, bomen, struiken. Ga je dichter op het schilderij, dan zie je grafische vormen. Dat maakt het werk zowel figuratief als abstract. Een wonderlijke wereld, die van David Schnell, met een wonderlijke werking op het gestel van de toeschouwer. Binnenkort te zien in het Drents Museum in Assen (2020, 19 januari tot en met 3mei).

David-Schnell 7David-Schnell 1David-Schnell 5

Kafka voelde zich een kever

Kafka als kever, readitforward.com

bron illustratie: readitforward.com

Je werkt zo overdreven op kantoor, dat je daarna zelfs te moe bent om goed van je vakantie te genieten. Maar door al het werk heb je nog niet het recht verworven om door allen met liefde te worden behandeld, veeleer ben je alleen, geheel en al vreemd en alleen onderwerp van nieuwsgierigheid. En zolang je ‘je’ zegt in plaats van ‘ik’, is er niets aan de hand en kun je dit verhaal opzeggen, maar zodra je jezelf bekent dat je het zelf bent, word je gewoonweg doorboord en bent ontzet… Maar als ik zelf onderscheid maak tussen ‘je’ en ‘ik’, hoe zou ik me dan over de anderen mogen beklagen. Ze zijn waarschijnlijk niet onrechtvaardig, maar ik ben te moe om alles in te zien.

Allen die mij willen kwellen en die nu de hele ruimte om mij heen hebben bezet, worden heel geleidelijk teruggedrongen door het goedige verloop van deze dagen, zonder dat ik hen ook maar in het geringste hoef te helpen. En ik kan, zoals natuurlijk zal blijken, zwak en stil zijn en alles met mij laten doen en toch moet alles goed worden, alleen maar door de verstrijkende dagen.

En bovendien, kan ik het niet doen zoals ik het altijd als kind bij gevaarlijke bezigheden deed? Ik hoef niet eens zelf de stad uit te gaan, dat is niet nodig. Ik stuur mijn aangeklede lichaam. Wankelt het door de deur van mijn kamer naar buiten, dan is dit wankelen geen teken van vrees, maar van nietswaardigheid. Het is ook geen opwinding als het over de trap strompelt, als het snikkend de stad uitgaat en op het land huilend zijn avondmaal eet. Want ik, ik lig intussen in mijn bed, glad toegedekt met een geelbruine deken, blootgesteld aan de lucht die door de weinig geopende kamer waait.

Ik heb, zoals ik in bed lig, de gestalte van een grote kever, een vliegend hert of een meikever, geloof ik.

De grote gestalte van een kever, jawel. Ik deed dan alsof het om een winterslaap ging, en ik perste mijn beentjes tegen mijn buikige lijf. En ik murmel een klein aantal woorden, dat zijn instructies aan mijn treurige lichaam, dat vlak bij mij staat en gebogen is. Gauw ben ik klaar – het maakt een buiging, het gaat snel weg en zal alles op de beste manier uitvoeren, terwijl ik rust.

Uit: Hochzeitsvorbereitungen auf dem Lande und andere Prosa aus dem Nachlass – Franz Kafka, 1907 geschreven. In 1915 verscheen Die Verwandlung, Kafka’s meest beroemde werk over een man (Gregor Samsa) die ’s morgens wakker wordt en in een kever is veranderd.

Franz Kafka (1883-1924, Praag, Tsjechië)

Erich Fried: vluchtelingen

Vluchtelingen

Vele stierven / deze hier / werden gered

en sterven nu langzaam / aan de verschuldigde dank / jegens hun redders

aan hun dankbaarheid / of / aan hun ondankbaarheid

Erich Fried (1921-1988, Oostenrijk)

fried, tekstsqip

bron foto: teksteshqip.com

Uit: Honderd gedichten zonder vaderland, Van Gennep Amsterdam, 1988; vertaling Hans Bakx

Enzensberger: wat er was

Wat er was

Er was iets goeds / daarnet, / ergens anders. / Jammer, / dat het zo moeilijk is, / je iets goeds / te herinneren. / Te weten, / hoe het werkelijk was. / Hoe werkelijk het was.

Het was, geloof ik, / iets heel gewoons, / iets moois. / Ik heb het, / geloof ik, gezien / of geroken / of in handen gehad.

Maar of het groot / was of klein, / nieuw of oud, / licht of donker, / dat weet ik niet meer.

Alleen dat het beter was, / veel beter / dat wat er is, / dat weet ik nog.

Uit: Verdediging van de wolven, Bezige Bij Amsterdam, 2002

enzensberger, bloodaxebooksbron foto: bloodaxebooks.com

Hans Magnus Enzensberger (1929, Duits)

C.O. Jellema: foto negatief

Foto negatief

Met grote vingervlugheid / heb ik de tuin vol bloemen gezet, / het gras gemilimeterd en het / straatje naar de voordeur geveegd;

heb ik de wanden van de kamer aangetikt / om hun klank van kristal, en kranten / op tafel gelegd voor gezelligheid, / een boek open op zomaar een bladzij;

en toen ben ik gaan zitten op een stoel, / met gevouwen handen en volstrekt niet leunend – / zo zat mijn grootmoeder vroeger in ’t zwart, / als een kruisspin in haar web tussen de geraniums.

c_o__jellema2cvisualia.nl_bron foto: visualia.nl

C.O. Jellema (1936 – 2003)

Uit: Lees eens een gedicht – samenstelling T. van Deel, Querido Amsterdam, 1979 

Julia Fullerton Batten toont de ‘old fahter’ Theems-verhalen

jfb-old father thames 1jfb-old father thames 3jfb-old father thames 5De rivier de Theems is niet de langste rivier ter wereld, laat staan van het Britse eiland. Maar uiterst Brits en historisch belangrijk. Bijna 450 km lang voert de rivier door Londen naar zee, talloze Britse steden en dorpjes achter zich latend.

Londen is een wereldstad. Zonder de Theems was die stad er niet geweest. De Theems maakte een natuurlijke haven mogelijk en dat sinds de tijd van de Romeinen. De handelsroute naar de rest van de wereld was geboren en communicatie met die rest ook.

Voor fotografe Julia Fullerton Batten (geboren in Duitsland, na scheiding van de ouders verhuisd naar Groot-Brittannië) is de Theems een weergaloze plek die ze steeds weer opzoekt. Op loopafstand van de rivier wonend, geniet ze van de steeds wisselende omstandigheden, de invloed van de seizoenen en de activiteiten langs de rivier.

Haar fascinatie met de Theems heeft Julia in een verhalende vorm gegoten. Haar foto’s kiezen, onderzoeken en tonen de culturele en historische verhalen die de oevers bieden. Zij noemde het project: Old Father Thames.

jfb-old father thames 2jfb-old father thames 4jfb-old father thames 6

Oswald Achenbach schilderde het licht en Zuid-Italië

Achenbach-Oswald-2

Achenbach-Oswald-4

Achenbach-Oswald-6

Oswald Achenbach (1827 – 1905, Duits) was landschapsschilder, geboren in Düsseldorf, volgde zijn opleiding aan de kunstacademie en bij zijn broer Andreas, die ook schilderde. Ter verdieping van zijn natuurstudies maakte hij een reis door Tirol en Italië. Oswald werd vooral bekend door zijn bonte genrestukken en zijn Zuid-Italiaanse landschappen met opvallende lichteffecten.

Achenbach-Oswald-1

Achenbach-Oswald-3

Krause & Bentlage: strange entity

Christoph Krause en Cyrano Bentlage, strange entyties

Christoph Krause (Duitsland, 1993) en Cyrano Bentlage (Duitsland, 1991) fotografeerden mensenlichamen die ze vervolgens digitaal te lijf gingen. De keuzes die ze maakten, lieten ze deels door de computer bepalen. Ze beschadigden de foto-bestanden of bewerkten beelden met digitale technieken die helemaal niet voor beeldbewerking gemaakt zijn. Zo veranderden ze de broncode van foto’s met audio-software of lieten de computer displacement maps berekenen, een techniek om 3D-graphics te genereren. Het resultaat lijkt willekeurig, maar is in feite gestuurd door computerberekeningen. Tijdsintensief was het ook: de computer moest complexe berekeningen uitvoeren en per beeld gebruikten ze soms wel honderd unieke foto’s.