David Schnell’s werk zuigt je het schilderij in

David-Schnell 2David-Schnell 4David-Schnell 6Perspectief in een nieuw perspectief. Kunstenaar David Schnell (1971, Leipzig, Duitsland) heeft het perspectief in de Renaissance bestudeert en de weerslag van zijn bevindingen vind je in zijn huidige werk. Het oog van de toeschouwer wordt het schilderij ingetrokken, op zoek naar het verdwijnpunt.

Afstand nemen en je weer onderdompelen in zijn werk. Een fysieke gebeurtenis die wel iets vergt van de toeschouwer. Zelf zegt hij dat hij aan meerdere schilderijen tegelijk werkt en schilderijen omkeert, om rust en afstand te nemen.

Zijn schilderijen doen erg aan landschappen denken. Je vermoedt plassen, bomen, struiken. Ga je dichter op het schilderij, dan zie je grafische vormen. Dat maakt het werk zowel figuratief als abstract. Een wonderlijke wereld, die van David Schnell, met een wonderlijke werking op het gestel van de toeschouwer. Binnenkort te zien in het Drents Museum in Assen (2020, 19 januari tot en met 3mei).

David-Schnell 7David-Schnell 1David-Schnell 5

Kafka voelde zich een kever

Kafka als kever, readitforward.com

bron illustratie: readitforward.com

Je werkt zo overdreven op kantoor, dat je daarna zelfs te moe bent om goed van je vakantie te genieten. Maar door al het werk heb je nog niet het recht verworven om door allen met liefde te worden behandeld, veeleer ben je alleen, geheel en al vreemd en alleen onderwerp van nieuwsgierigheid. En zolang je ‘je’ zegt in plaats van ‘ik’, is er niets aan de hand en kun je dit verhaal opzeggen, maar zodra je jezelf bekent dat je het zelf bent, word je gewoonweg doorboord en bent ontzet… Maar als ik zelf onderscheid maak tussen ‘je’ en ‘ik’, hoe zou ik me dan over de anderen mogen beklagen. Ze zijn waarschijnlijk niet onrechtvaardig, maar ik ben te moe om alles in te zien.

Allen die mij willen kwellen en die nu de hele ruimte om mij heen hebben bezet, worden heel geleidelijk teruggedrongen door het goedige verloop van deze dagen, zonder dat ik hen ook maar in het geringste hoef te helpen. En ik kan, zoals natuurlijk zal blijken, zwak en stil zijn en alles met mij laten doen en toch moet alles goed worden, alleen maar door de verstrijkende dagen.

En bovendien, kan ik het niet doen zoals ik het altijd als kind bij gevaarlijke bezigheden deed? Ik hoef niet eens zelf de stad uit te gaan, dat is niet nodig. Ik stuur mijn aangeklede lichaam. Wankelt het door de deur van mijn kamer naar buiten, dan is dit wankelen geen teken van vrees, maar van nietswaardigheid. Het is ook geen opwinding als het over de trap strompelt, als het snikkend de stad uitgaat en op het land huilend zijn avondmaal eet. Want ik, ik lig intussen in mijn bed, glad toegedekt met een geelbruine deken, blootgesteld aan de lucht die door de weinig geopende kamer waait.

Ik heb, zoals ik in bed lig, de gestalte van een grote kever, een vliegend hert of een meikever, geloof ik.

De grote gestalte van een kever, jawel. Ik deed dan alsof het om een winterslaap ging, en ik perste mijn beentjes tegen mijn buikige lijf. En ik murmel een klein aantal woorden, dat zijn instructies aan mijn treurige lichaam, dat vlak bij mij staat en gebogen is. Gauw ben ik klaar – het maakt een buiging, het gaat snel weg en zal alles op de beste manier uitvoeren, terwijl ik rust.

Uit: Hochzeitsvorbereitungen auf dem Lande und andere Prosa aus dem Nachlass – Franz Kafka, 1907 geschreven. In 1915 verscheen Die Verwandlung, Kafka’s meest beroemde werk over een man (Gregor Samsa) die ’s morgens wakker wordt en in een kever is veranderd.

Franz Kafka (1883-1924, Praag, Tsjechië)

Erich Fried: vluchtelingen

Vluchtelingen

Vele stierven / deze hier / werden gered

en sterven nu langzaam / aan de verschuldigde dank / jegens hun redders

aan hun dankbaarheid / of / aan hun ondankbaarheid

Erich Fried (1921-1988, Oostenrijk)

fried, tekstsqip

bron foto: teksteshqip.com

Uit: Honderd gedichten zonder vaderland, Van Gennep Amsterdam, 1988; vertaling Hans Bakx

Enzensberger: wat er was

Wat er was

Er was iets goeds / daarnet, / ergens anders. / Jammer, / dat het zo moeilijk is, / je iets goeds / te herinneren. / Te weten, / hoe het werkelijk was. / Hoe werkelijk het was.

Het was, geloof ik, / iets heel gewoons, / iets moois. / Ik heb het, / geloof ik, gezien / of geroken / of in handen gehad.

Maar of het groot / was of klein, / nieuw of oud, / licht of donker, / dat weet ik niet meer.

Alleen dat het beter was, / veel beter / dat wat er is, / dat weet ik nog.

Uit: Verdediging van de wolven, Bezige Bij Amsterdam, 2002

enzensberger, bloodaxebooksbron foto: bloodaxebooks.com

Hans Magnus Enzensberger (1929, Duits)

C.O. Jellema: foto negatief

Foto negatief

Met grote vingervlugheid / heb ik de tuin vol bloemen gezet, / het gras gemilimeterd en het / straatje naar de voordeur geveegd;

heb ik de wanden van de kamer aangetikt / om hun klank van kristal, en kranten / op tafel gelegd voor gezelligheid, / een boek open op zomaar een bladzij;

en toen ben ik gaan zitten op een stoel, / met gevouwen handen en volstrekt niet leunend – / zo zat mijn grootmoeder vroeger in ’t zwart, / als een kruisspin in haar web tussen de geraniums.

c_o__jellema2cvisualia.nl_bron foto: visualia.nl

C.O. Jellema (1936 – 2003)

Uit: Lees eens een gedicht – samenstelling T. van Deel, Querido Amsterdam, 1979 

Julia Fullerton Batten toont de ‘old fahter’ Theems-verhalen

jfb-old father thames 1jfb-old father thames 3jfb-old father thames 5De rivier de Theems is niet de langste rivier ter wereld, laat staan van het Britse eiland. Maar uiterst Brits en historisch belangrijk. Bijna 450 km lang voert de rivier door Londen naar zee, talloze Britse steden en dorpjes achter zich latend.

Londen is een wereldstad. Zonder de Theems was die stad er niet geweest. De Theems maakte een natuurlijke haven mogelijk en dat sinds de tijd van de Romeinen. De handelsroute naar de rest van de wereld was geboren en communicatie met die rest ook.

Voor fotografe Julia Fullerton Batten (geboren in Duitsland, na scheiding van de ouders verhuisd naar Groot-Brittannië) is de Theems een weergaloze plek die ze steeds weer opzoekt. Op loopafstand van de rivier wonend, geniet ze van de steeds wisselende omstandigheden, de invloed van de seizoenen en de activiteiten langs de rivier.

Haar fascinatie met de Theems heeft Julia in een verhalende vorm gegoten. Haar foto’s kiezen, onderzoeken en tonen de culturele en historische verhalen die de oevers bieden. Zij noemde het project: Old Father Thames.

jfb-old father thames 2jfb-old father thames 4jfb-old father thames 6

Oswald Achenbach schilderde het licht en Zuid-Italië

Achenbach-Oswald-2

Achenbach-Oswald-4

Achenbach-Oswald-6

Oswald Achenbach (1827 – 1905, Duits) was landschapsschilder, geboren in Düsseldorf, volgde zijn opleiding aan de kunstacademie en bij zijn broer Andreas, die ook schilderde. Ter verdieping van zijn natuurstudies maakte hij een reis door Tirol en Italië. Oswald werd vooral bekend door zijn bonte genrestukken en zijn Zuid-Italiaanse landschappen met opvallende lichteffecten.

Achenbach-Oswald-1

Achenbach-Oswald-3

Krause & Bentlage: strange entity

Christoph Krause en Cyrano Bentlage, strange entyties

Christoph Krause (Duitsland, 1993) en Cyrano Bentlage (Duitsland, 1991) fotografeerden mensenlichamen die ze vervolgens digitaal te lijf gingen. De keuzes die ze maakten, lieten ze deels door de computer bepalen. Ze beschadigden de foto-bestanden of bewerkten beelden met digitale technieken die helemaal niet voor beeldbewerking gemaakt zijn. Zo veranderden ze de broncode van foto’s met audio-software of lieten de computer displacement maps berekenen, een techniek om 3D-graphics te genereren. Het resultaat lijkt willekeurig, maar is in feite gestuurd door computerberekeningen. Tijdsintensief was het ook: de computer moest complexe berekeningen uitvoeren en per beeld gebruikten ze soms wel honderd unieke foto’s.

Goethe raakte snaren, meestal de goede

Johan Wolfgang Goethe(1749 – 1832, Duits) werd bekend door boeken, toneelstukken en ballades die onder andere door de componist Schubert op muziek werden gezet. Maar de Duitser kon meer: hij was ook jurist, politicus, filosoof en wetenschapper. En op al die terreinen was en werd hij een bron van inspiratie. Goethe raakte veel snaren van mensen, en meestal de goede.

die leiden

Zijn allereerste daad, waarmee hij zich in de kijker speelde, was een boek: Die Leiden des jungen Werther (1774). Hij schreef het boek in vier weken tijd. Reden: de jonge Goethe moest zijn eigen hopeloze liefde voor Lotte Buff van zich afschrijven. De periode waarin dat gebeurde was de Romantiek, een tijd waarin veel plaats was voor heftige emoties en drift. In het Duits heette dat tijdperk niet voor niets: Sturm und Drang.

Werther is de hoofdpersoon, een onuitstaanbaar ventje. Hij is verliefd op Lotte, maar die is al vergeven. Toch blijft Werther aandringen, ook nadat Lotte getrouwd is. Werther is een nietsnut; zwelgt in zelfmedelijden en moppert op alles en iedereen. De roman loopt niet goed af: Werther pleegt zelfmoord.

Die Leiden werd het allereerste cultboek uit onze westerse cultuur. Een boek waarin een hele generatie jonge Europeanen zich herkende. Werther was hypergevoelig, schopte tegen de burgelijke samenleving en dweepte met eenvoudige, maar edele meisjes. Het boek veroorzaakte een schandaal. Het verketterde de maatschappelijke verhoudingen, verheerlijkte zelfmoord en joeg de kerk tegen zich in het harnas omdat het verhaal leek op het passieverhaal met een Jezus-figuur als hoofdpersoon.

De populariteit van Die Leiden was fenomenaal. De mythe van de romantische liefde verankerde zich voorgoed in ons collectieve bewustzijn. Schrijvers en lezers hebben er eeuwenlang plezier aan beleefd. Zelfs het monster Frankenstein las het boek om zich de cultuur van de mensen eigen te maken! Er was een Werther-parfum en meubels en porselein droegen de beeltenis van de hoofdpersoon.

die wahlverwandschaften

Bij Die Leiden bleef het niet. Goethe’s belangrijkste werk was een toneelstuk: Faust. Het handelde over een wetenschapper die zijn ziel aan de duivel verkoopt in ruil voor succes. Maar ook de boeken: Wilhelm Meisters Lehrjahre (een bildungsroman over een kunstenaar) en Die Wahlverwandschaften (over een open huwelijk) zijn nog altijd het lezen waard en van invloed op schrijver en lezer.

Naast dichter en (toneel)schrijver was Goethe een man met een brede belangstelling en een alleskunner. Hij liefhebberde in mineralogie, plantkunde, biologie en meteorologie. En hij publiceerde theorieën die invloed hadden, zoals zijn Zur Farbenlehre,waarin de wisselwerking tussen licht en donker de basis was. Met zijn wetenschappelijke ideeën was hij inspiratiebron voor mensen als: Nietzsche, Wittgenstein, schilder Turner en pedagoog Rudolf Steiner. Maar ook iemand als Nikola Tesla, pionier van de wisselstroom en het roterende magnetische veld, zei geïnspireerd te zijn door Goethes Faust. Erkenning voor zijn bijzondere gaven kreeg Goethe al bij leven. In 1782 werd hij in de adelstand geheven. Hij mocht ‘von’ aan zijn naam toevoegen.

bron: Made in Europe – Pieter Steinz, Nieuw Amsterdam Amsterdam, 2014johann-wolfgang-von-goethe, famous people

Friedrich Nietzsche: gegen die Gesetze

Gegen die Gesetze

Von heut an hängt an här’ner Schnur / um meinen Hals die Stunden-Uhr: / von heut an hört der Sterne Lauf, / Sonn’, Hahnenschrei und Schatten auf, / und was mir je die Zeit verkünd’t, / das ist jetzt stumm und taub und blind: – / es schweigt mir jegliche Natur / beim Ticktack von Gesetz und Uhr.

Tegen de wetten

Vanaf vandaag hangt aan een haren snoer / om mijn hals de uurklok: / vanaf vandaag houdt de loop der sterren, / zon, hanegekraai en schaduw op, / en wat mij ooit de tijd vertelde / is nu stom en doof en blind: – / in mij zwijgt elke natuur / bij het getiktak van wet en klok.

friedrich-nietzsche

bron foto: evdaimonia.com

Friedrich Nietzsche (1844 – 1900, Duits)

Uit: Gedichte, Insel Wiesbaden, 1950