De vlieg: it sucks

vlieg op bord, menshealth.nl

Zo te zien aan het bord, is het eten voor deze vlieg op. bron foto: menshealth.com

Vliegen zijn wonderdieren: ze kunnen proeven met hun poten. Aan de onderkant daarvan zitten haartjes met smaakreceptoren. Als een huisvlieg op een bord met eten landt, daaroverheen wandelt en zodoende proeft dat dit wel een lekker maaltje is, zal hij dat vaste voedsel moeten omzetten in iets vloeibaars. Dat doet hij door er speeksel op te deppen, waardoor het alvast wat verteert en zompig wordt. Vervolgens hoeft hij de oplossing alleen nog maar naar binnen te zuigen.

Uit: Insectenrijk, het grootse leven van kleine beestjes – Aglaia Bouma, Atlas Contact Amsterdam, 2020

Walton Ford geeft dieren de teugels in handen

walton ford, the undead 2walton ford, the undead 4walton ford, the undead 6walton ford, the undead 8

Walton Ford (1960, New York, USA) schildert flora en fauna op een allegorische manier waarbij het duidelijk gaat over het mensdom en het milieu.

Ford studeerde eerst film maar legde zich toe op schilderen; de laatste twee decennia op grootse verhalende werken in een naturalistische stijl. De Amerikaan verwijst in zijn werk naar de 19-de eeuwse boek-illustratoren die het wetenschappelijk naturalisme verbeeldden.

Zijn schilderijen zijn bestiale tableaux waarin grappen en grollen een sinistere ondertoon hebben, verwijzend naar kolonisatie, industrialisatie en menselijk ingrijpen in de natuur.

Onze beschaving wordt in de wereld van Ford een raar geval, waarin rollen worden omgedraaid. Het beest heeft de teugels in handen.

walton ford, the undead 5Walton Ford

Igor Pjörrt: okeren schaduw

pjörrt, igor, betelgeusepjörrt, igor, betelgeuse3pjörrt, igor, betelgeuse5

De jonge Portugese fotograaf Igor Pjörrt (geboren op het eiland Madeira, Azoren) zoekt zijn onderwerpen niet ver van huis. Het zijn intieme portretten van vrienden en familie. ‘De mensen van wie ik houd’, aldus de fotograaf. Zijn foto’s tonen de jeugd, het zoeken naar identiteit, veiligheid, volwassen worden, verveling en eenzaamheid. Pjörrt heeft daarbij een voorkeur voor warme kleuren, zoals de okere gloed die bijgaande foto’s tonen. De Portugees geeft met zijn foto’s beeld aan twijfel, angst en rebellie waarmee deze jeugd zegt te kampen. ‘We zijn idealistisch, geïnformeerd en ongeduldig’, laat de jonge fotograaf weten. Ondertussen studeert hij film in Londen omdat zijn foto’s al de filmische blik lieten zien.

pjörrt, igor, betelgeuse2pjörrt, igor, betelgeuse4pjörrt, igor, betelgeuse6

Het bos als huis

whittredge, oude jachtvelden

Afbeelding 1: De oude jachtvelden – Worthington Whittredge

(Albert) Bierstadt en (Worthington) Whittredge schilderden tijdens hun verblijf in Duitsland tussen 1850 en 1860 een aantal landschappen waarin grote bomen (meestal eiken) voorkomen als heroïsche en spirituele acteurs in de natuur. En kort na zijn terugkeer schilderde Whittredge een van zijn succesvolste en imposante landschappen, De oude jachtvelden (zie afbeelding 1). De berken van Whittredge, in de achtergrond belicht in de traditie van Friedrich, rijzen als gecanneleerde zuilen op naar de gebogen, donkere bomen op de voorgrond die de compositie omlijsten, Het effect is zuiver architectonisch, bijna een illustratie van de traditie die de oorsprong van de gotische spitsbogen en -gewelven in de spontane verstrengeling van boomtakken zocht. Maar de titel van Whittredges bosinterieur is geen loze kreet, want het schilderij is vol spirituele associaties die veel gebruikt werden door de schilders uit de Hudson Valley. Een lekke, halfvergane kano ligt in een poel water als een gedenkteken aan de verbannen en verdwenen Indianen, die hier ooit hun ‘jachtvelden’ hadden. De afgebroken stronk en de trillende berkenblaadjes, zinnebeelden van dood en nieuw leven, echoën het canonnieke, hymne-achtige karakter van het schilderij. Naast twee andere, even beroemde Amerikaanse bosinterieurs werd het schilderij van Whittredge de letterlijke visuele expressie van het vrome cliché, het ‘kathedraal-bos’,

bierstadt, redwoodsAfbeelding 2: Redwood reuzebomen van Californië – Albert Bierstadt

In zijn eigen Redwood reuzebomen van Californië verplaatste Bierstadt deze ecclasiastische opvatting van de oerbossen naar een sequoiabos (afbeelding 2). De bomen zien er inderdaad meer uit als  de Sequoia sempervirens van de bossen aan de kust dan als Big Trees, en het rode licht dat van de schors afstraalt, suggereert de lichtende schemering van de veel dichtere, donkerde redwoods in de streek van Mendocino en Humboldt. Maar alle standaardmotieven van de sequoia-iconografie zijn er weer: oudheid, verering en grootsheid. En in plaats van de sentimentele, ongeïnspireerde lofzang op de redwood-roodhuid, beeldt Bierstadt drie Indianen af, een krijger die met zijn zoon bij de poel zit en een squaw die terugkomt met een mand op haar rug, een Amerikaanse versie  van de bucolische idylle. Maar waar het hier om gaat is de wigwam-achtige, driehoekige opening in de zijkant van de voorste boom die blijkbaar het onderkomen van de Indianen voorstelt. Het is de letterlijke vertaling van wat John Muir (die zelf een soort godsverschijning beleefde in Yosemite) bedoelde toen hij terugkeren naar de Amerikaanse wouden omschreef als ‘naar huis gaan’. Bierstadts schilderij toont het bos als huis: de oude woonplaats van de meest inheemse van alle Amerikanen.

Uit: Landschap en herinnering – Simon Schama, Olympus/Contact Amsterdam, 1995; vertaling Karina van Santen en Martine Vosmaer

Albert Bierstadt (1830-1902, Solingen, Dld)

Worthington Whittredge (1820-1910, Springfield, USA)

Kiki de Montparnasse en Sergei Eisenstein: vluchten!

De Letse filmmaker Sergej Eisenstein (1898-1948, Riga, Letland) liet zich op 31-jarige leeftijd behandelen door Freud-leerling Hans Richter, verbonden aan het Magnus Hirschfeld Institut für Sexualwissenschaft. Eisenstein wees vrouwen en iedere vorm van sex af. Het vermoeden was homosexualiteit. Zelf zei de Let daarover (in vertrouwen): ‘Ik denk dat ik op de een of andere manier een bisexuele aanleg heb – zoals Zola en Balzac – op een intellectuele manier.’

Na de ‘behandeling’ nam hij zich voor om eindelijk een op een open, hartelijke, joyeuze manier belangstelling voor vrouwen aan de dag te leggen. Maar toen de schilder Fernand Léger hem in Parijs aan het schildersmodel Kiki de Montparnasse voorstelde, verstarde hij. Kiki, muze en model van onder anderen Man Ray, Fernand Léger, Chaim Soutine en Jean Cocteau, was een jongensmeisje van een verblindende schoonheid. Tot ieders verbazing was ze onmiddellijk dol op de cineast met het grote hoofd. Ze zocht toenadering tot hem, tekende een portret van hem, draaide de rollen om: hij werd háár model. Kon het opwindender? Nee, Sergej herinnerde zich opeens dat zijn moeder in 1909 met haar minnaar naar Parijs was gevlucht en maakte dat hij wegkwam uit de buurt van Kiki.

kiki de montparnasse, youtube

Uit: Baltische zielen – Jan Brokken, Atlas Contact Amsterdam, 2010

Sergej Eisenstein (1898-1948, Riga, Letland)

Altdorfer schildert een bos (en Sint Joris en de draak)

1024px-Albrecht_Altdorfer_045

Een merkwaardig schilderij en een toonbeeld. Het is van Albrecht Altdorfer (1480-1538, Regensburg, Dld) en stamt uit 1510. Het schilderij heet: Bos scene met Sint Joris die vecht tegen de draak.

Altdorfer was een tijdgenoot van Copernicus, werkte in Regensburg, en was leider van de Danube (Donau) school. De bij deze school aangesloten schilders zagen het als hun taak om het schilderen van het landschap belangrijker te maken dan het alleen te gebruiken als achtergrond voor bijbelse en klassieke taferelen.

Sint Joris en de draak lijken dwergen vergeleken bij het enorm weelderige bos. Bladeren en takken kregen meer aandacht bij het schilderen dan de draak. Die ziet er eerder uit als een pad dan als een vuurspuwend monster dat bedwongen moet worden.

Simon Schama beschrijft het in Landschap en herinnering als volgt:

Ogenschijnlijk is het onderwerp van het schilderij Sint Joris die de draak niet verslaat, maar hem lijkt te begroeten. En hoewel hij conventioneel is afgebeeld als de belichaming van de miles Christianus, de ridder die de hellekrachten weerstaat, versterkt het speelgoedformaat van de actie (in een toch al klein werk) de indruk dat het Teutoonse woud evenzeer de echte held van het stuk is als de christelijke strijder. Dus al is hij een Joris, hij is ook een halve Hermann. Het paneel betekent een ware revolutie in de landschapsschilderkunst, vooral vanwege de buitengewone zorg waarmee Altdorfer de conventies van ornamentaal kerkgebladerte rechtstreeks heeft overgebracht op het schilderij, waardoor hij een gewijde ruimte heeft gecrëerd. Dit betekende echter niet dat Altdorfers gebladerte onherkenbaar gestileerd is. Integendeel zelfs. Hij heeft duidelijk getekend met de wetenschappelijke accuratesse van Dürer en Leonardo da Vinci, maar het schilderij overstijgt de louter naturalistische accumulatie doordat het een verbluffende sensatie geeft van de overweldigende totaliteit van het boslandschap, alsof de toeschouwer gesmoord en geblindoekt wordt met bladeren. En door zich tussen ons en onze verwachting van visuele diepte te plaatsen, vernietigt het gordijn van groen praktisch de mogelijkheid tot een verhaal, tot vertellen. Joris en de draak, ingesloten vóór een hoekje van de bladermuur, zijn niet belangrijker als dramatische protagonisten van het tafereel dan een spreker van de proloog voor een toneelgordijn. Het verhaal, begrijpen we als de bladeren licht laten vallen op nog meer bladeren, die zich ophopen en elkaar overlappen in dichtgeborduurde varenachtige panelen, is het bos. Dit Germaanse woud is niet ‘het decor’; het is de geschiedenis zelf.

Uit: Landschap en herinnering – Simon Schama, Olympus Amsterdam, 2007; vertaling Karina van Santen en Martine Vosmaer

 

Eigenzinnige Carpeaux maakte zijn werk bereikbaar

JB Carpeaux 4JB Carpeaux 6JB Carpeaux 8JB Carpeaux 10Jean Baptiste Carpeaux (1827-1875, Valenciennes, Frankrijk) geldt als één van de grootste beeldhouwers van zijn tijd. Zijn werk is academisch (het ambacht beeldhouwen tot in de puntjes behersen) en het tegenovergestelde van de toenmalige Zeitgeist. Carpeaux was zeer invloedrijk en een wegbereider voor bijvoorbeeld iemand als Auguste Rodin.

Zijn werk is realistisch, ritmisch en zeer gevarieerd. In 1854 wint hij de Prix de Rome voor zijn werk. Dat maakte het mogelijk om een aantal jaren naar Rome te gaan. Daar liet hij zich beïnvloeden door het werk van Michelangelo, Donatello en Verrocchio. Hij vestigde zijn reputatie met de werken Napolitaanse vissersjongen en Ugolino en zijn zonen. Dat bracht hem in de gunst van Napoleon de Derde en bracht hem een zee aan opdrachten voor bustes.

Voor de Parijse Opéra ontwierp hij de beeldengroep De Dans. Dat bracht verhitte discussies tot stand in het academische milieu. Velen vonden het werk immoreel.

Om zijn eigenzinnige werk te kunnen bekostigen, maakte Carpeaux hele series die voor een lage kostprijs van de hand konden. Dat maakte zijn werk beschikbaar voor velen, ook voor diegene die minder geld hadden.

JB Carpeaux 1JB Carpeaux 3JB Carpeaux 5JB Carpeaux 7

Barbara Hepworth speelde voor zee

Curved Form (Trevalgan) 1956 by Dame Barbara Hepworth 1903-1975bhepworth, sculpture 4bhepworth, sculpture 6bhepworth, sculpture 8

De Britse beeldhouwer Barbara Hepworth (1903-1975, Wakefield, UK) won op 17-jarige leeftijd een studiebeurs waardoor ze kon gaan studeren op de Leeds School of Art. Daar ontmoette ze Henry Moore. Dat zou een gedenkwaardige ontmoeting worden. Samen met Moore sloot ze zich aan bij de Seven and Five Society. Een groep kunstenaars die geen nieuw -isme wilden, maar de bestaande (abstract, kubisme en modernisme) stijlen uitdiepen.

Het werk van de Britse kenmerkt zich door abstracte vormen. Het zijn vaak ovalen of cirkels. Zo nu en dan komen we vierkanten tegen. En heel soms iets wat figuratief is (moeder en kind). Net als Henry Moore begon Hepworth met het boren van gaten in haar materiaal. Die gaten werden verder uitgehold, zoals grotten door de zee worden uitgehold. Een soort kunstmatige erosie in verkorte tijd. De gaten werden glad geschuurd, het oppervlak glimmend gemaakt en van verf voorzien. Of juist werd de textuur van het materiaal gevolgd. Ze gebruikte hout, steen, marmer en staal. Maar altijd was de inspiratie het landschap, de natuur. En nog vaker de dramatische kustlijn en het landschap van Cornwall, waar ze woonde.

Haar werk maakte haar wereldberoemd. Dat leidde tot opdrachten van bijvoorbeeld de Verenigde Naties in New York. Haar werk kom je tegen in Groot Brittannië, maar ook in het Kröller-Müller op de Veluwe. Ze was een bewonderaar van het werk van Mondriaan, waaraan ze een beeld wijdde (Construction: Homage to Mondrian, 1966). Haar levenseinde was dramatisch. Ze kwam om bij een brand in haar atelier.

Corinthos 1954-5 by Dame Barbara Hepworth 1903-1975bhepworth, sculpture 3bhepworth, sculpture 5bhepworth, sculpture 7