Als het huis vergelijkbaar is met het menselijk verstand

Vogels kijken is het debuut (uit 1963) van schrijver/jazztrompettist en verwoed fietser Bob den Uyl. Daarin een opmerkelijk kort verhaal. Titel: Symbolisch man, symbolisch! Den Uyl poogt waarheid en verzinsel aan elkaar te knopen in wat een claustrofobisch verhaal wordt. Hoofdpersoon Kool gaat op een advertentie af, maar komt terecht in een situatie waarin hij gemanipuleerd en in een richting gedwongen wordt. De hoofdpersoon zal in een orgel gestopt worden en moet ‘integreren’ vanwege zijn weerstand tegen deze situatie. Niemand in dit verhaal is te vertrouwen, de hoofdpersoon kan niet vluchten, hoe graag hij dat ook zou willen. Het is een absurdistisch verhaal met haken en ogen die bij mij onmiddellijk aansloeg op de term: fake news. En toen was de link snel gelegd: het eigen gelijk en het buiten sluiten van de ander(e mening) krijgen in het volgende fragment handen en voeten. De manipulator spreekt:

Stel, om het gemakkelijk te maken, dat de geest en hiermee bedoel ik natuurlijk het bereik en de omvang van het menselijk verstand, in een huis leeft, een groot huis met veel kamers, zolders en kelders. Sommige kamers zijn ruim en goed onderhouden, andere weer kleiner en slecht ingericht. Er zijn ook hele kleine, smerige kamertjes, rommelzolders, doorlopende gangetjes enzovoort. Nou heeft de geest in normale omstandigheden maar één kamer nodig om het lichaam op juiste wijze te kunnen besturen. Het ligt voor de hand dat deze opperste bestuursfunctie zetelt in de mooiste en meest overzichtelijke kamer van het huis, laten we zeggen de woonkamer. Hier is geen rommel, deze is opgeborgen in andere ruimten. Nu kan het gebeuren dat de geest van bepaalde mensen op een goede dag ziek wordt, de oorzaak hiervan kan buiten beschouwing blijven. De geest begeeft zich dan bijvoorbeeld in ruimten waar hij beter niet kan komen en het wordt uiterst pijnlijk als hij zich naar de kelders laat afzakken. Daar zit voor ons het knelpunt, die geesten in hun kelders. Zoals je weet wordt algemeen verondersteld dat er tussen afzonderlijke huizen van de geest geen verbinding bestaat, dat de miljarden geesten op deze wereld onafhankelijk van elkaar leven en hun eigen huis niet uit zouden kunnen, gebonden zijn aan hun lichaam. Dat wordt niet gevoeld als een gemis, omdat er door onderlinge uitwisseling van ervaringen en overlevering van kennis en wetenschap een soort universeel gebied van het menselijk weten is ontstaan. Er bestaat een neiging dit gebied te zien als een overkoepelende ruimte buiten de persoonlijke huizen, hoewel dit natuurlijk maar een wijze van redeneren is. Wél bestaat er buiten de huizen der geesten een geheel aparte wereld waarin de geest kan leven, maar dit is niet de wereld die men zich hier op aarde kan voorstellen. Het is de wereld die wij onder elkaar de vierde schil noemen. Wij, de mensen van de vierde schil, kunnen vrijelijk onze eigen verblijfplaats kiezen; wij kunnen in ons eigen huis blijven, wij kunnen in de vierde schil vertoeven en wij kunnen bij anderen naar binnen, net hoe onze pet staat. Wij hebben eigenlijk maar één kwestbaar punt. In bepaalde omstandigheden kan de mens zijn eigen huis verlaten en de vierde schil betreden, en dat willen wij juist nu niet. Want in de vierde schil zijn wij,  wij voelen ons daar fijn en we willen niet dat er mensen bijkomen die de boel kunnen verpesten.

fragment uit: Symbolisch man, symbolisch!; uit Vogels kijken, Querido Amsterdam, 1963

den uyl, bob; de-lage-landen.combron beeld: de-lage-landen.com

Bob den Uyl (1930-1992, Rotterdam)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s